Trong tình thế bất lợi cả trên chiến trường - trước sức ép ngày càng lớn từ Nga, lẫn chính trường - do một vụ bê bối tham nhũng lớn, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky đã quyết định thay tướng.

Theo Kyiv Independent ngày 2-1, ông Zelensky thông báo về cuộc cải tổ diện rộng với giới lãnh đạo an ninh quốc gia, bao gồm thay thế Bộ trưởng Quốc phòng và bổ nhiệm người đứng đầu cơ quan tình báo quân đội làm Chánh Văn phòng Tổng thống. Ông Zelensky nói đây sẽ là một cuộc "đại tu thực chất" để giúp Ukraine trở nên "kiên cường hơn".

Bộ trưởng Quốc phòng là dân công nghệ

Cụ thể, ông Zelensky cho biết đã yêu cầu ông Mykhailo Fedorov - Phó thủ tướng kiêm Bộ trưởng Chuyển đổi số - trở thành Bộ trưởng Quốc phòng mới.

Ông Fedorov từng có lúc được coi là ứng cử viên tiềm năng thay thế ông Andriy Yermak - Chánh Văn phòng Tổng thống đã từ chức vì bê bối tham nhũng. Nhưng thay vì vậy, ông Zelensky tuyên bố ông Kyrylo Budanov, người đứng đầu cơ quan tình báo quân đội, sẽ đảm nhận vị trí đã bị bỏ trống nhiều tuần này.

Hồi tháng 11-2025, ông Yermak, cũng từng là nhà đàm phán hòa bình hàng đầu của Kiev, ra đi, dọn đường cho một cuộc cải tổ chính trị "vốn đã bị trì hoãn quá lâu", theo nhận định của báo New York Times.

Ông Yermak đã từ chức, nhưng chưa bị truy tố, sau khi cơ quan chấp pháp Ukraine khám xét căn hộ của ông trong cuộc điều tra tham nhũng tại Công ty Điện hạt nhân nhà nước.

Ông Fedorov, tuy mới 34 tuổi, là một trong số rất ít quan chức cấp cao đã gắn bó với đội ngũ Zelensky kể từ khi Tổng thống Ukraine bắt đầu sự nghiệp chính trị vào năm 2019, và là bộ trưởng duy nhất trụ lại qua tất cả các cuộc cải tổ chính phủ tính đến nay.

"Mykhailo tham gia sâu sắc vào các vấn đề liên quan đến drone và làm việc rất hiệu quả trong công tác số hóa dịch vụ và quy trình công" - Kiyv Post dẫn lời ông Zelensky.

Theo Hiến pháp Ukraine, Quốc hội phê chuẩn việc bổ nhiệm Bộ trưởng Quốc phòng theo đề xuất của Tổng thống. Ông Fedorov dự kiến sẽ thay thế ông Denys Shmyhal - người giữ chức vụ này chưa đầy sáu tháng sau khi được bổ nhiệm vào tháng 7-2025.

Trong một cuộc thăm dò vào mùa thu năm 2024, ông Fedorov là bộ trưởng chính phủ duy nhất có mức độ "tin tưởng" cao hơn "không tin tưởng" từ người dân Ukraine, theo khảo sát của Trung tâm Razumkov.

Không giống các quan chức chủ chốt và lãnh đạo quân sự khác của Ukraine, ông Fedorov chưa bao giờ tham gia bất kỳ cuộc đàm phán hòa bình nào.

Thay vào đó, ông là đầu mối liên lạc chính của Ukraine với giới công nghệ, như với tỉ phú Mỹ Elon Musk - chủ sở hữu Công ty SpaceX và mạng Internet vệ tinh Starlink, vốn có vai trò tối quan trọng về thông tin liên lạc cho Ukraine trong cuộc chiến.

Quyết định nhân sự liên quan tới ông Fedorov này cho thấy ông Zelensky đang nhắm tới một cuộc chiến phòng ngự được "tự động hóa" và "công nghệ hóa" mạnh mẽ hơn, trong bối cảnh nhân lực là điểm yếu chí mạng với Ukraine trước sức ép ngày càng gia tăng từ Nga, với thêm khoảng 5.600 km2 lãnh thổ nữa bị Nga chiếm được trong năm 2025, theo Viện Nghiên cứu chiến tranh (NSW).

Chánh Văn phòng là tướng tình báo

Trong khi đó, ông Budanov, 39 tuổi, là một trong những vị tướng nổi tiếng nhất của Ukraine. Việc ông chuyển sang một vai trò chính trị cũng mở ra nhiều đồn đoán về khả năng tổ chức bầu cử nếu Ukraine và Nga đạt được thỏa thuận ngừng bắn.

Ông Budanov từng được coi là đối thủ chính trị tiềm tàng của ông Zelensky khi cả Mỹ và Nga kêu gọi bầu cử ở Ukraine.

Các nhà phân tích nói quyết định chấp nhận chuyển sang Văn phòng Tổng thống cho thấy ông Budanov sẽ không cạnh tranh với ông Zelensky trong một cuộc bầu cử tương lai.

Ông Budanov có mối quan hệ bền chặt với Mỹ - điều có thể quan trọng trong các cuộc đàm phán hòa bình. Ông được đào tạo trong khuôn khổ một chương trình do Cục Tình báo trung ương Mỹ (CIA) hậu thuẫn.

Sau khi bị thương trong lúc chiến đấu ở miền đông, ông Budanov được điều trị tại Trung tâm quân y quốc gia Mỹ Walter Reed ở Maryland - sự đối đãi hiếm thấy của Mỹ dành cho các quân nhân nước ngoài.

Trong vai trò mới, ông Budanov được kỳ vọng sẽ thúc đẩy quân đội Ukraine mở rộng hơn nữa các chiến lược chiến tranh bất đối xứng, thay vì giao tranh trực diện với quân đội lớn mạnh hơn của Nga. Năm 2020, ông Zelensky bổ nhiệm ông Budanov, lúc đó mới 34 tuổi, làm Giám đốc Tình báo quân đội.

Trong cuộc chiến đang diễn ra, ông Budanov nổi tiếng do các hoạt động bí mật táo bạo đôi khi vượt qua ranh giới những gì được giới lãnh đạo chính trị Ukraine và các đồng minh phương Tây chấp nhận.

Dưới sự lãnh đạo của ông, Cơ quan tình báo quân đội (HUR) đã thực hiện nhiều nhiệm vụ ám sát và phá hoại sau chiến tuyến, bao gồm cả trên lãnh thổ Nga. Oleh Ivashchenko, người đứng đầu Cơ quan tình báo đối ngoại Ukraine, được nêu tên là người sẽ thay thế ông Budanov tại HUR.

Những thay đổi chính trị ở Kiev diễn ra trong bối cảnh tình hình trên chiến trường lẫn các cuộc hòa đàm ngày càng khó khăn với chính quyền Zelensky, khi Mỹ phát đi dấu hiệu sẽ tìm cách kết thúc cuộc chiến tranh ngay cả khi điều đó có nghĩa là phải hy sinh lợi ích của Ukraine.

Sức ép tổ chức bầu cử ở Ukraine

Dự thảo đề xuất hòa bình hiện tại kêu gọi Ukraine tổ chức bầu cử càng sớm càng tốt sau khi ký kết thỏa thuận ngừng bắn. Ông Zelensky nói ông cởi mở với việc tổ chức bầu cử, nhưng lệnh ngừng bắn phải được thực hiện trước bất kỳ cuộc bỏ phiếu nào.
Tổng thống Ukraine chưa nói có ra tranh cử hay không, nhưng việc ông Budanov chuyển đến Văn phòng Tổng thống đã biến ông từ một đối thủ tiềm tàng đáng gờm thành một đồng minh đầy tiềm năng của ông Zelensky trong bất kỳ cuộc bầu cử tương lai nào.
Thăm dò dư luận gần đây cho thấy ông Budanov sẽ đánh bại ông Zelensky nếu ra tranh cử. Thăm dò cũng cho thấy ông Valery Zaluzhny - cựu tổng tư lệnh quân đội Ukraine, hiện là đại sứ tại Anh - cũng sẽ là một ứng cử viên nổi trội.

Theo Tuoitre