Ukraine sắp phải đứng nhìn Mỹ - Trung - Nga tính chuyện hòa bình cho mình?
Nhiều khả năng Mỹ, Trung Quốc và Nga sẽ ngồi lại cùng tìm lối thoát cho cuộc chiến tại Ukraine, trong khi Kiev và châu Âu không có mặt trên bàn đàm phán.
Theo Hãng tin Reuters, ngày 19-10, Điện Kremlin cho biết Tổng thống Nga Vladimir Putin, Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình có thể tổ chức gặp ba bên bên lề Hội nghị thượng đỉnh Diễn đàn Hợp tác kinh tế châu Á - Thái Bình Dương (APEC) tại Trung Quốc vào tháng 11.
Thông tin được xác nhận sau khi báo Wall Street Journal tiết lộ Tổng thống Putin đã đề xuất tổ chức thượng đỉnh ba bên, nhằm thảo luận khả năng chấm dứt chiến sự tại Ukraine.
Nga - Mỹ bật đèn xanh, chờ Trung Quốc
Cũng theo Reuters, ngày 19-10, Tổng thống Trump bày tỏ ông sẵn sàng gặp hai nhà lãnh đạo Nga và Trung Quốc, song cho biết Mỹ muốn ưu tiên thảo luận vấn đề giải trừ vũ khí hạt nhân.
"Nếu Chủ tịch Tập Cận Bình muốn tổ chức, tôi sẽ tham dự. Tôi chắc chắn chúng tôi cũng sẽ thảo luận những vấn đề khác, chẳng hạn như thương mại", ông Trump nói thêm.
Cùng ngày, Washington Post đưa tin Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio xác nhận khả năng tổ chức cuộc gặp cũng đã được thảo luận, nhưng nước này chưa có quyết định cuối cùng.
Theo truyền thông Mỹ, Washington có thể xem đây là cơ hội thúc đẩy những thỏa thuận rộng hơn với Matxcơva và Bắc Kinh, từ kiểm soát vũ khí hạt nhân đến thương mại, thay vì chỉ tập trung vào vấn đề Ukraine.
Trong khi đó về phía Trung Quốc, Bộ Ngoại giao nước này chưa đưa ra bình luận cụ thể về khả năng tổ chức hội nghị, song nhiều trang tin nhận định nếu trở thành nước chủ nhà, Bắc Kinh có thể củng cố vai trò ngoại giao trên trường quốc tế.
Tuy nhiên việc trở thành nước chủ nhà cũng đặt ra cho Trung Quốc những bài toán không đơn giản. Thứ nhất, Trung Quốc có thể sẽ không muốn một cuộc gặp bàn về Ukraine làm lu mờ chương trình nghị sự APEC.
Thứ hai, Bắc Kinh cũng phải cân nhắc quan hệ với Liên minh châu Âu (EU) - một đối tác thương mại quan trọng dành sự ủng hộ lớn cho Kiev.
Trong khi đó Nga được đánh giá là bên hưởng lợi nhiều nhất nếu hội nghị diễn ra. Cụ thể, cuộc gặp không chỉ tạo cơ hội cho Nga củng cố vị thế ngoại giao trước sức ép từ phương Tây, mà còn thúc đẩy các điều kiện chấm dứt chiến tranh theo hướng có lợi cho nước này.
Trong bài viết đăng tải ngày 19-10, báo Guardian nhận định riêng chuyện ông Trump chấp nhận đàm phán với ông Putin và ông Tập mà không có sự tham gia của Kiev cũng đã giúp nhà lãnh đạo Nga giành được thắng lợi ngoại giao trước cả khi đàm phán bắt đầu.
Hòa bình cho Ukraine, nhưng ghế nào cho Ukraine?
Vấn đề gây tranh cãi nhất là khả năng lãnh đạo ba cường quốc thảo luận về tương lai Ukraine mà không có sự tham gia của chính quốc gia trực tiếp tham chiến.
Ngày 19-10, Ngoại trưởng Ukraine Andrii Sybiha đã công khai phản đối ý tưởng tổ chức cuộc gặp tại Trung Quốc mà không có đại diện Kiev.
"Một cuộc gặp ba bên giữa các nhà lãnh đạo Ukraine, Mỹ và Nga có thể giúp chấm dứt chiến tranh sớm hơn. Một cuộc gặp ba bên giữa các nhà lãnh đạo Nga, Trung Quốc và Mỹ sẽ chỉ gây tác dụng ngược: khuyến khích ông Putin tiếp tục cuộc chiến", ông Sybiha viết trên X.
Phản ứng này được cho là phản ánh lo ngại thỏa thuận giữa các cường quốc có thể đặt Ukraine trước sức ép phải chấp nhận điều kiện mà nước này không trực tiếp xây dựng.
Hồi cuối năm ngoái, Mỹ cũng từng đề xuất những bảo đảm an ninh tương tự NATO cho Kiev, tuy nhiên các bên vẫn chưa thể thu hẹp bất đồng về vấn đề lãnh thổ.
Điều đó cho thấy ngay cả khi Washington, Bắc Kinh và Matxcơva tìm được đồng thuận, những thỏa thuận này cũng khó trở thành nền tảng hòa bình nếu không được Ukraine chấp nhận.
Ngoài ra, giới phân tích còn cảnh báo một hội nghị không có Kiev có thể tạo ra tiền lệ nguy hiểm, trong đó lợi ích và quyền tự quyết của các nước nhỏ dễ bị đặt sau toan tính của các nước lớn.
Đơn cử, hồi năm 1873, Liên minh Ba hoàng đế giữa Đức, Áo - Hung và Nga đã tìm cách phối hợp nhằm cô lập Pháp và duy trì ảnh hưởng, ổn định trật tự châu Âu. Tuy nhiên sau đó liên minh nhanh chóng rạn nứt, điều đó cho thấy việc các cường quốc đạt được thỏa thuận không đồng nghĩa với khả năng bảo đảm một trật tự ổn định và lâu dài.
Nếu ông Trump và ông Tập chấp nhận đề xuất thượng đỉnh ba bên của ông Putin, thế giới có thể chứng kiến sự trở lại của kiểu ngoại giao này, khi các nước lớn tìm cách thỏa thuận với nhau về số phận của các nước nhỏ hơn, nhưng chưa chắc đưa đến một kết quả cụ thể.
Châu Âu không thể ngoài cuộc
Bên cạnh Ukraine, châu Âu cũng là nhân tố không thể thiếu trong bất kỳ giải pháp hòa bình lâu dài nào.
Bởi vì từ khi chiến sự bùng nổ năm 2022, EU đã trở thành nguồn hỗ trợ tài chính, quân sự và nhân đạo quan trọng cho Kiev, đồng thời duy trì các biện pháp trừng phạt nhằm gây sức ép lên Nga.
Ngoài ra, vai trò của châu Âu không chỉ là giúp Ukraine duy trì khả năng phòng thủ, mà còn gắn trực tiếp với công tác xây dựng và thực thi những bảo đảm an ninh sau chiến tranh.
Trong tuyên bố ngày 16-10, Hội đồng châu Âu tái khẳng định không thể quyết định con đường hòa bình của Ukraine nếu thiếu Ukraine, đồng thời nhấn mạnh vai trò then chốt của châu Âu trong bất kỳ giải pháp nào.
Theo Reuters, Cao ủy EU về chính sách đối ngoại Kaja Kallas từng khẳng định các nước đều phải hiểu một thỏa thuận hòa bình cũng cần được châu Âu chấp thuận.
Theo bà, châu Âu có những điều kiện riêng và cần gây sức ép lên Nga, thay vì chỉ đứng nhìn các bên tiếp tục yêu cầu Ukraine nhượng bộ.
Ngày 17-10, báo Le Monde cho biết Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky đã tiếp tục đề nghị các đối tác châu Âu hỗ trợ giải quyết khoản thiếu hụt ngân sách trong năm 2027.
Thủ tướng Đức Friedrich Merz ngay lập tức kêu gọi các nước tiếp tục giúp Kiev vượt qua mùa đông và duy trì khả năng phòng thủ trong năm tới.
Tổng thống Pháp Emmanuel Macron cũng nhấn mạnh sự cần thiết phải cung cấp đầy đủ nguồn lực để Ukraine bảo vệ người dân và cơ sở hạ tầng trước các cuộc tấn công của Nga.
Trong bài phân tích đăng trên trang Hội đồng Quan hệ đối ngoại châu Âu (ECFR), chuyên gia Marie Dumoulin nhấn mạnh châu Âu sẽ tận dụng mọi đòn bẩy có thể để bảo đảm các cuộc đàm phán đi đến kết quả mong muốn.
"Việc các nước châu Âu cam kết cung cấp bảo đảm an ninh trong tương lai cho Ukraine, đóng góp tài chính cho công cuộc tái thiết Ukraine, đưa nước này hội nhập EU, đồng nghĩa với việc châu Âu có tiếng nói trong việc định hình kết quả các cuộc đàm phán", bà khẳng định.
(Theo Tuổi Trẻ)
