Sau khi bắt giữ Tổng thống Nicolas Maduro, Mỹ nhanh chóng chọn Phó tổng thống Delcy Rodriguez làm lãnh đạo Venezuela thay vì ủng hộ phe đối lập. Đây là tính toán thực tế hay có điều gì sâu xa hơn?

Gần như ngay sau khi thông báo lực lượng đặc nhiệm Mỹ bắt được Tổng thống Venezuela Nicolas Maduro ngày 3-1, Tổng thống Trump đã bác bỏ khả năng ủng hộ nhà lãnh đạo đối lập Maria Corina Machado - người được Giải Nobel hòa bình - lên nắm quyền. Thay vào đó, ông nói với báo chí: "Họ có một phó tổng thống ở đó".

Thỏa thuận dầu mỏ nhanh chóng

Ngày 7-1, Mỹ thông báo sẽ kiểm soát hoạt động bán dầu của Venezuela "vô thời hạn" và quyết định cách sử dụng số tiền thu được. Bộ Năng lượng Mỹ cho biết đã "bắt đầu tiếp thị" dầu Venezuela trên thị trường toàn cầu với lượng bán khoảng 30-50 triệu thùng. Toàn bộ số tiền "sẽ được giải ngân vì lợi ích của người dân Mỹ và Venezuela theo quyết định của Chính phủ Mỹ".

Ông Trump tuyên bố Venezuela sẽ chỉ mua hàng Mỹ bằng số tiền từ thỏa thuận dầu mỏ này, bao gồm sản phẩm nông nghiệp, thuốc men, thiết bị y tế và thiết bị cải thiện hạ tầng năng lượng. Ngoại trưởng Marco Rubio nói Mỹ đang thực hiện kế hoạch ba giai đoạn: bán dầu Venezuela, cho các công ty Mỹ tiếp cận thị trường, rồi "chuyển tiếp" sang chính phủ mới.

Theo Reuters ngày 6-1, Caracas và Washington đạt thỏa thuận xuất khẩu dầu thô Venezuela trị giá tới 2 tỉ USD sang Mỹ. Ông Trump muốn Tổng thống lâm thời Delcy Rodriguez trao cho Mỹ quyền "tiếp cận đầy đủ" ngành dầu mỏ Venezuela. Nếu mọi thứ diễn ra như dự kiến, Mỹ và Venezuela không chỉ tránh được chiến tranh mà còn đạt các thỏa thuận lớn chỉ vài ngày sau khi ông Maduro bị bắt.

Người thực dụng và có kinh nghiệm

Lựa chọn thay đổi toàn bộ chế độ và ủng hộ tuyệt đối phong trào đối lập sẽ kéo theo nhiều nguy cơ với Mỹ. Không có gì bảo đảm phe đối lập đoàn kết và đủ năng lực lãnh đạo. Nhiều người dân Venezuela thực sự ủng hộ chính quyền Maduro và không muốn thêm bất ổn chính trị.

Tháng 10-2025, báo cáo của Tổ chức Khủng hoảng quốc tế (ICG) cảnh báo: "Washington nên thận trọng với việc thay đổi chế độ... Nguy cơ bạo lực bùng phát trong bất kỳ kịch bản hậu Maduro nào không nên bị xem nhẹ".

Ngày 5-1, tờ Wall Street Journal đưa tin đánh giá tình báo mật của Mỹ cũng kết luận tương tự và xác định các thành viên trong chế độ Maduro, bao gồm bà Rodriguez, đang ở vị thế tốt hơn để lãnh đạo chính phủ tạm thời.

Bà Rodriguez có thành tích phù hợp. "Bà ấy có phần là nhà cải cách kinh tế" - ông Phil Gunson, nhà phân tích cấp cao của ICG đang sống ở Caracas, nhận xét. "Bà ấy nhận thức được nhu cầu mở cửa kinh tế và không phản đối ý tưởng đưa vốn nước ngoài trở lại".

Ông Henry Ziemer của Chương trình châu Mỹ, Trung tâm Nghiên cứu chiến lược và quốc tế (CSIS), đồng ý rằng bà Rodriguez có thể chấp nhận yêu cầu của Washington về việc trải thảm đỏ cho các công ty dầu mỏ Mỹ, tăng cường hợp tác chống ma túy và giảm bớt quan hệ với Cuba, Trung Quốc, Nga. "Nhưng nếu Mỹ yêu cầu tiến trình thực chất hướng tới chuyển đổi dân chủ, điều đó sẽ khó khăn hơn nhiều", ông nói.

Mối quan hệ Trump - Rodriguez còn phải nhìn xa về quá khứ. Năm 2017 khi ông Trump tiến về Washington, bà Rodriguez - lúc đó là ngoại trưởng Venezuela - đã nhìn thấy cơ hội. Bà chỉ đạo Citgo, công ty con của tập đoàn dầu khí nhà nước, quyên góp 500.000 USD cho lễ nhậm chức của ông Trump.

Cựu quản lý chiến dịch của ông Trump được thuê làm người vận động hành lang cho Citgo và bà Rodriguez ra sức lôi kéo các đảng viên Cộng hòa tại Quốc hội Mỹ.

"Bà ấy là nhà tư tưởng, nhưng là người thực tế - Lee McClenny, từng là nhà ngoại giao hàng đầu của Mỹ tại Caracas, nói với NBC - Bà ấy biết Venezuela cần hồi sinh nền kinh tế dầu mỏ đang hấp hối và có vẻ sẵn lòng làm việc với chính quyền Trump để đạt được điều đó".

Bà Rodriguez gia nhập phong trào cánh tả của cố Tổng thống Venezuela Hugo Chavez (cầm quyền 1999-2013) khá muộn và không giữ vai trò nổi bật nào suốt thời gian đó. Là luật sư được đào tạo tại Anh và Pháp, bà Rodriguez nói tiếng Anh trôi chảy và lui tới Mỹ thường xuyên.

Khác với ông Hugo Chavez hay Maduro - những lãnh tụ bình dân, gần gũi đại chúng - bà đại diện cho tầng lớp tinh hoa: học thức cao, lịch duyệt, thân cận với giới đại gia dầu mỏ lẫn truyền thông.

Sau khi lên làm phó tổng thống năm 2018 và nắm quyền kiểm soát phần lớn nền kinh tế dầu mỏ, bà mời về các cố vấn nước ngoài có kinh nghiệm, gồm hai cựu bộ trưởng tài chính Ecuador - những người giúp điều hành nền kinh tế theo hướng xuất khẩu và đô la hóa. Một cộng sự chủ chốt khác là luật sư người Pháp David Syed, người đã cố gắng đàm phán lại các khoản nợ nước ngoài của Venezuela.

Từ năm 2024, Wall Street Journal nhận xét bà "thực tế là giám đốc điều hành của Venezuela". Một số người ví bà như Đặng Tiểu Bình. Chỉ thời gian mới trả lời được những ví von đó đúng đến mức nào nhưng ít ra bây giờ bà có vẻ là lựa chọn của chính quyền Trump.

Ông Trump từng nói thay đổi chế độ chưa bao giờ là mục tiêu và những gì đang diễn ra xác nhận điều đó. Tờ New York Times nói nhiều tuần trước biến cố Caracas, giới chức Mỹ thực ra đã chọn xong người có thể chấp nhận để thay thế ông Maduro: bà Rodriguez.
New York Times dẫn lời các nguồn thạo tin nói đó được coi là "một lựa chọn dễ dàng". Ông Trump cũng chưa bao giờ có thiện cảm với bà Machado, người thắng Giải Nobel hòa bình, mà ông nghĩ mình xứng đáng được trao và đã vận động gần như công khai cho điều đó.

Theo Tuoitre