Viện Solvo đề xuất tăng trợ cấp nuôi con lên 800.000 korun, nâng tuổi nghỉ hưu lên 72 để cứu tỷ lệ sinh tại Séc
Viện Solvo do bà Ivana Tykač sáng lập đã đưa ra kế hoạch ngăn chặn đà sụt giảm tỷ lệ sinh tại Séc. Thủ tướng Andrej Babiš cũng thường xuyên nhắc đến các biện pháp do viện này đề xuất. Theo giới chuyên gia, Séc cần thảo luận về nhiều thay đổi, trong đó có việc cải tổ chế độ trợ cấp nuôi con.
Tại Diễn đàn Chính sách Gia đình hồi tháng 9, Thủ tướng Andrej Babiš (ANO), nhiều lần đánh giá cao tài liệu chiến lược do Viện Solvo xây dựng.
“Solvo đã thực hiện phân tích rất nghiêm túc, đồng thời tiến hành khảo sát để tìm hiểu người Séc nghĩ gì,” ông Babiš nói khi đề cập chính sách hỗ trợ gia đình.
Cuối bài phát biểu, Thủ tướng một lần nữa nhắc đến viện nghiên cứu này: “Solvo đề xuất những biện pháp đáng chú ý. Chúng tôi đang thảo luận, nhưng cần đi sâu vào từng chi tiết.”
Hai ngày sau, ông Babiš tiếp tục đăng video trên mạng xã hội đề cập tài liệu của Viện Solvo. “Trong đó còn có hỗ trợ dành cho các bậc cha mẹ đang đi học. Số lượng đề xuất là rất lớn,” ông nói.
Seznam Zprávy đã tiếp cận phần chưa công khai của tài liệu, trong đó tính toán chi tiết hơn tác động của từng biện pháp đối với tỷ lệ sinh và ngân sách nhà nước. Kế hoạch 10 điểm của Solvo đề cập việc rút ngắn thời gian học phổ thông bắt buộc còn 8 năm, cho phép ông bà hưởng trợ cấp nuôi con, tăng mạnh khoản trợ cấp này, áp dụng ưu đãi thuế và tiếp tục nâng dần tuổi nghỉ hưu.
Trước đó, ông Babiš xác nhận với Seznam Zprávy rằng ông trực tiếp quan tâm đến tình trạng tỷ lệ sinh suy giảm. Tháng 5, một hội nghị về vấn đề này cũng được tổ chức dưới sự bảo trợ của Văn phòng Chính phủ.
“Chúng tôi đã giải quyết vấn đề này trong thời gian dài,” ông Babiš khẳng định tại Diễn đàn Chính sách Gia đình. “Chúng tôi vẫn đang tìm kiếm câu trả lời và cố gắng đưa ra giải pháp.”
Seznam Zprávy đã gửi câu hỏi tới Thủ tướng về các bước tiếp theo và mức độ chính phủ tham khảo tài liệu của Viện Solvo, nhưng ông chưa phản hồi trước khi bài báo được xuất bản.
Dự báo thêm 93.000 trẻ em ra đời vào năm 2080
Viện Solvo cho rằng nếu các biện pháp được triển khai trong những năm tới, đến năm 2080, tức sau 54 năm, Séc có thể có thêm khoảng 93.000 trẻ em chào đời, đồng thời ngân sách nhà nước thu thêm 84 tỷ korun.
Theo các tác giả, đến năm 2050, tức sau 24 năm, những biện pháp này có thể mang lại thêm 37 tỷ korun cho ngân sách. Nếu không hành động, Séc sẽ phải đối mặt với tình trạng thiếu người trong độ tuổi lao động và chi phí an sinh xã hội, y tế ngày càng tăng.
“Có lẽ các bộ sẽ không soạn cho Thủ tướng một tài liệu thẳng thắn đến mức này, bởi đó thực sự không phải thông lệ. Tôi tin rằng từ lâu Thủ tướng đã nhận thức được tỷ lệ sinh là một vấn đề,” bà Ivana Tykač trả lời Seznam Zprávy bằng văn bản khi được hỏi điều gì trong tài liệu có thể đã thu hút ông Babiš.
Theo bà, Séc cần có một kế hoạch cho tương lai của một đất nước mà bà cho rằng đang dần suy giảm dân số.
Tỷ lệ sinh thấp là một trong những rủi ro lớn nhất đối với Séc
Bà Tykač lưu ý việc nâng tỷ lệ sinh chỉ là một trong 10 nội dung của kế hoạch.
“Kết quả cuối cùng phải là loại bỏ thâm hụt tài chính công, trừ khi chúng ta cân nhắc thay đổi triệt để cách tiếp cận đối với nhập cư,” người sáng lập Viện Solvo nói.
Ông Aleš Rod, Giám đốc điều hành Trung tâm Phân tích Kinh tế và Thị trường, người thực hiện các phép tính kinh tế cho những biện pháp do Solvo đề xuất, coi tỷ lệ sinh thấp là “một trong những rủi ro kinh tế vĩ mô dài hạn lớn nhất của Cộng hòa Séc”.
“Vấn đề không chỉ nằm ở tài chính. Nhà nước có thể tăng thuế hoặc vay nợ, nhưng điều đó không thể tạo ra thêm y tá, bác sĩ, nhân viên chăm sóc, kỹ thuật viên hay những lao động khác mà nền kinh tế sẽ cần,” ông Rod nhận định.
Nói một cách đơn giản, nếu thiếu trẻ em, toàn bộ Séc sẽ dần rơi vào khó khăn nghiêm trọng vì nhà nước không có đủ tiền cũng như nhân lực.
Năm ngoái, chỉ có 77.905 trẻ em chào đời tại Séc, mức thấp nhất kể từ khi số liệu bắt đầu được ghi nhận. Trong ba tháng đầu năm nay, Cơ quan Thống kê Séc tiếp tục ghi nhận mức giảm 6%.
Nếu xu hướng tiếp diễn với tốc độ tương tự, năm 2026 sẽ chỉ có khoảng 73.000 trẻ em ra đời. Điều này đồng nghĩa Séc có thể lập kỷ lục mới về số trẻ chào đời thấp nhất trong ba năm liên tiếp, tính từ khi thống kê bắt đầu vào năm 1785.
Đề xuất nâng trợ cấp nuôi con lên tổng cộng 800.000 korun
Kế hoạch 10 điểm của Solvo đưa ra một số cơ chế liên kết nhằm bảo đảm Séc có đủ dân số trong độ tuổi lao động.
Tài liệu đề xuất đưa một phần nội dung giáo dục vào ngay từ bậc mẫu giáo và rút ngắn thời gian học ở bậc tiểu học và trung học cơ sở còn 8 năm. Kế hoạch cũng muốn tăng hỗ trợ cho các gia đình có con, gắn tuổi nghỉ hưu với số con và có chính sách ghi nhận ông bà tham gia chăm sóc cháu.
Một trong những đề xuất nổi bật là tăng mạnh hỗ trợ dành cho cha hoặc mẹ trực tiếp chăm sóc con, lên 400.000 korun mỗi năm trong tối đa hai năm. Trên thực tế, điều này sẽ nâng tổng trợ cấp nuôi con lên 800.000 korun, gấp đôi mức dự kiến từ năm tới.
“Khoản hỗ trợ của nhà nước cho mỗi trẻ em chào đời phải được thiết lập sao cho người phụ nữ có thể yên tâm rằng mình đủ khả năng chăm sóc bản thân và con, ngay cả khi người cha không hoàn thành trách nhiệm. Đồng thời, khoản tiền này ít nhất cũng phải bù đắp một phần thu nhập mà người mẹ mất đi vì chăm sóc con,” bà Tykač nói.
Theo tài liệu, đây sẽ là khoản chi lớn nhất đối với nhà nước. Riêng trong năm 2080, biện pháp này có thể khiến ngân sách phải chi thêm 74,3 tỷ korun.
Trong cả năm ngoái, khi trợ cấp nuôi con ở mức 350.000 korun, nhà nước đã chi gần 28 tỷ korun. Nếu khoản trợ cấp tăng lên 800.000 korun, tổng chi phí ước tính sẽ đạt 63,75 tỷ korun.
“Bảo đảm tài chính tốt hơn có thể hỗ trợ đáng kể các gia đình và ghi nhận giá trị xã hội của công việc chăm sóc. Tuy nhiên, mức tiền cụ thể cần được xem xét cùng với câu hỏi điều gì sẽ xảy ra sau khi trẻ tròn hai tuổi,” bà Irena Přibylová, Giám đốc tổ chức Síť pro rodinu, nhận định.
Theo bà, thời điểm chấm dứt hỗ trợ phải gắn với khả năng tiếp cận dịch vụ chăm sóc trẻ em. Nếu không, thu nhập của các gia đình có thể đột ngột sụt giảm.
Trong chính sách hỗ trợ gia đình hiện nay, Bộ Lao động và Các vấn đề xã hội do ông Aleš Juchelka, đại diện ANO, đứng đầu sẽ tăng trợ cấp nuôi con lên 400.000 korun từ năm tới. Ngoài ra, 198 triệu korun sẽ được dành cho công tác phòng ngừa sớm các vấn đề trong gia đình.
Chuyên gia: Trợ cấp nuôi con nên thay thế một phần tiền lương bị mất
Bà Marie Oujezdská thuộc Trung tâm Quốc gia về Gia đình kêu gọi cải tổ toàn diện cơ chế trợ cấp nuôi con.
“Hiện không còn ai biết rõ trợ cấp nuôi con thực sự được trả cho mục đích gì. Nếu muốn coi việc chăm sóc con là tương đương với một hoạt động nghề nghiệp, khoản trợ cấp nhất thiết phải thay thế phần tiền lương bị mất trong một khoảng thời gian nhất định. Không thể kéo dài ba năm, bởi không nhà nước nào có đủ tiền cho việc đó,” bà nói.
Tuy nhiên, bà Oujezdská cho rằng đề xuất của Solvo thiếu tính linh hoạt như những mô hình đang được áp dụng tại các nước Tây Âu và Bắc Âu.
“Ở đó còn có khả năng kết hợp trong tuần làm việc, chẳng hạn làm việc 25% hoặc 75% thời gian và nhận thêm trợ cấp,” bà nói.
Theo bà, tại một số quốc gia, khoản trợ cấp cũng có thể được phân bổ trong thời gian dài hơn. Chẳng hạn, cha mẹ ở Thụy Điển được hưởng hỗ trợ trong 480 ngày và có thể phân bổ số ngày này cho đến khi con 12 tuổi.
Solvo cũng đề xuất cho phép ông bà nhận trợ cấp nuôi con.
“Việc ông bà tự nguyện tham gia có thể giúp ích đáng kể cho một số gia đình. Ngay từ hiện nay, ông bà đã có thể chăm sóc cháu trong khi cha hoặc mẹ đi làm hay đi học và vẫn nhận trợ cấp nuôi con. Vì vậy, lợi ích thực sự của biện pháp mới chủ yếu phải nằm ở quyền nghỉ việc và chế độ bảo đảm tương ứng cho người ông hoặc người bà đang đi làm nhưng tiếp nhận trách nhiệm chăm sóc cháu,” bà Přibylová đánh giá.
Các trường đại học có thể phải cung cấp dịch vụ trông trẻ
Kế hoạch của Solvo còn đưa ra nhiều biện pháp khác dành cho cha mẹ, trong đó có đề xuất bắt buộc các trường đại học bảo đảm đủ chỗ chăm sóc trẻ em cho sinh viên đang nuôi con.
Lập luận của Viện Solvo là người trẻ nhờ đó sẽ không phải trì hoãn việc lập gia đình cho đến khi hoàn tất chương trình học.
“Tôi có thể ủng hộ nếu thực sự có nhu cầu. Biện pháp này có thể giúp các giảng viên trẻ, nghiên cứu sinh và nhà khoa học trẻ, bởi họ đang chịu áp lực về độ tuổi sinh học,” bà Aneta Ženíšková, người sáng lập Hiệp hội Sinh viên làm cha mẹ, đồng thời là nghiên cứu sinh và trợ lý của Thượng nghị sĩ Vladimíra Ludková thuộc đảng ODS, cho biết.
Tuy nhiên, bà nói thêm rằng trên thực tế, giải pháp hiệu quả nhất vẫn là tạo điều kiện để mỗi gia đình tự sắp xếp theo nhu cầu riêng.
Đề xuất nâng dần tuổi nghỉ hưu lên 72
Viện Solvo cũng đề cập nguồn tiền để tài trợ cho các chính sách hỗ trợ. Tài liệu đề xuất khôi phục lộ trình nâng tuổi nghỉ hưu thêm ba tháng mỗi năm, cho đến khi đạt 72 tuổi. Quá trình này sẽ diễn ra từ năm 2030 đến năm 2057.
Theo tính toán, biện pháp có thể mang lại thêm 128,7 tỷ korun cho ngân sách nhà nước vào năm 2080.
Các tác giả cho biết cả mức hỗ trợ 400.000 korun mỗi năm cho cha mẹ lẫn tuổi nghỉ hưu 72 đều nhằm tạo động lực cho một cuộc thảo luận rộng rãi trong xã hội.
“Đây là một kịch bản để chúng tôi chỉ ra các mối liên hệ kinh tế và những khả năng tài trợ dài hạn cho chính sách hỗ trợ gia đình, và tất nhiên không chỉ riêng chính sách gia đình,” ông Aleš Rod giải thích.
Trong kế hoạch 10 điểm, việc tăng tuổi nghỉ hưu là nguồn thu mang tính quyết định. Người dân sẽ đóng thuế và bảo hiểm xã hội lâu hơn, đồng thời bắt đầu nhận lương hưu muộn hơn.
“Chúng tôi cũng xây dựng kịch bản ngược lại, trong đó tuổi nghỉ hưu được cố định ở mức 65. Khi đó, toàn bộ kế hoạch 10 điểm sẽ liên tục gây thêm chi phí, khoảng 80-90 tỷ korun mỗi năm,” ông Rod cho biết.
Theo thông tin của Seznam Zprávy, bà Tykač đã gặp phản ứng mạnh về nguyên tắc này khi trình bày kế hoạch tại một sự kiện của chính phủ trước mùa hè, do chính ông Babiš điều hành. Thủ tướng, người phản đối việc tăng tuổi nghỉ hưu, được cho là đã lên tiếng gay gắt về đề xuất.
Tuy nhiên, Viện Solvo vẫn giữ quan điểm. Khi đề cập khả năng nhà nước hỗ trợ nhiều hơn để ông bà tham gia chăm sóc cháu, bà Tykač cho rằng người cao tuổi hiện năng động hơn đáng kể.
“Ở tuổi 65, mức tuổi nghỉ hưu dự kiến theo tuyên bố chương trình của chính phủ, phần lớn người dân thực sự không có vẻ ngoài của người nghỉ hưu và cũng không cảm thấy mình như vậy,” bà nói.
PAQ Research đề xuất tập trung nhiều hơn vào nhà ở
Kế hoạch của Viện Solvo không phải đề án toàn diện duy nhất tại Séc nhằm ứng phó tình trạng tỷ lệ sinh suy giảm.
Tổ chức PAQ Research do nhà xã hội học Daniel Prokop sáng lập đã công bố 11 biện pháp nhằm loại bỏ những rào cản đối với việc lập gia đình.
Khác với kế hoạch của Solvo, PAQ Research chú trọng nhiều hơn đến khả năng tiếp cận nhà ở. Tổ chức này đề xuất xác định xây dựng nhà ở là lợi ích công, tạo động lực để các địa phương phát triển dự án, hỗ trợ xây dựng nhà ở thuộc sở hữu đô thị và dùng chính sách thuế để khuyến khích cho thuê dài hạn thay vì cho khách du lịch thuê ngắn hạn.
Theo seznamzpravy
