Chính phủ mới phủ nhận các cam kết tăng chi tiêu quốc phòng và theo phát ngôn của các chính trị gia trong nội các, có thể trông đợi tình trạng đình trệ. 

Năm ngoái, trong khi đó, Cộng hòa Séc đã đồng ý với kế hoạch của NATO nâng chi tiêu quốc phòng lên mức 5% tổng sản phẩm quốc nội (GDP) vào năm 2035. Trong con số 2,1% GDP hiện đang được lên kế hoạch, một phần được ghi trong ngân sách các bộ khác, điều mà theo Hội đồng Ngân sách Quốc gia (NRR) đồng nghĩa với việc chính phủ sẽ không thực hiện trọn vẹn cả cam kết cũ là duy trì chi tiêu quốc phòng ở mức 2% GDP chỉ bằng ngân sách Bộ Quốc phòng.

“Chúng tôi không có ràng buộc nào như vậy, ông đang nhầm với phe đối lập hiện nay,” Thủ tướng Andrej Babiš (phong trào ANO) trả lời câu hỏi của Novinky về việc ông sẽ xử lý thế nào đối với cam kết của Séc về việc tăng chi tiêu quốc phòng.

Bộ trưởng Quốc phòng Jaromír Zůna (đảng SPD) cũng chưa đưa ra kế hoạch cụ thể về diễn biến quy mô ngân sách quốc phòng dưới thời chính phủ hiện tại: “Trong Tuyên bố chương trình, có ghi rằng quốc phòng sẽ được tài trợ theo nhu cầu hiện tại của nhà nước. Và chúng tôi đang đi theo hướng đó.”

Chủ tịch Hạ viện kiêm lãnh đạo đảng liên minh SPD Tomio Okamura sau cuộc họp hội đồng liên minh hôm thứ Hai cho biết chính phủ sẽ không tăng chi tiêu quốc phòng vượt quá mức 2% GDP. Theo thông tin của Novinky, ông sẵn sàng từ bỏ Bộ Quốc phòng còn hơn là để ngân sách cho “chạy đua vũ trang” tăng thêm.

Hàng chục tỷ korun nằm ngoài ngân sách Bộ Quốc phòng

Theo dự thảo ngân sách hiện tại, chi tiêu quốc phòng năm nay sẽ đạt khoảng 185 tỷ korun, tương đương khoảng 2,1% GDP.

So với kế hoạch của chính phủ tiền nhiệm do Petr Fiala (ODS) đứng đầu, con số này thấp hơn 21 tỷ korun. Đề xuất của chính phủ Fiala trước đó tương ứng khoảng 2,35% GDP và dựa trên kế hoạch tăng dần chi tiêu quốc phòng lên 3% GDP đến năm 2030.

Theo Bộ trưởng Zůna, việc cắt giảm sẽ ảnh hưởng tới các dự án chưa được công bố, vốn sẽ bị hoãn lại; các chương trình hiện tại trong lĩnh vực hiện đại hóa quân đội vẫn tiếp tục.

Bên cạnh đó, khoản 185 tỷ korun nói trên không hoàn toàn dành cho Bộ Quốc phòng. Ngân sách của bộ này chỉ là 156 tỷ korun, còn 29 tỷ korun còn lại được phân bổ trong ngân sách các bộ khác. Trước câu hỏi của Novinky, Bộ Quốc phòng không trả lời đó là những bộ nào và các khoản chi này cụ thể dùng cho mục đích gì.

Không hoàn thành nổi cả mục tiêu 2%

Theo Hội đồng Ngân sách Quốc gia, có tới 20 tỷ korun chi cho quốc phòng được để lại trong ngân sách Bộ Giao thông vận tải. NRR đã chỉ trích cách làm này ngay từ dự thảo ngân sách do chính phủ tiền nhiệm nộp.

“Nếu không tính các khoản chi này vào chi tiêu quốc phòng, chính phủ hiện nay sẽ không đáp ứng đúng tinh thần của luật về tài trợ quốc phòng, vốn yêu cầu giữ chi tiêu quốc phòng ít nhất ở mức 2% GDP,” Hội đồng nêu trên mạng X.

Theo phương pháp của NATO, chỉ những khoản chi mà mục đích chủ yếu của dự án là phục vụ quân sự, hoặc chi phí bị đội lên vì phải điều chỉnh tham số để phục vụ mục đích quân sự, mới được tính vào chi tiêu quốc phòng.

“Trong năm nay, tất cả khoản chi được ghi là chi tiêu quốc phòng ở các chương mục khác nhau sẽ được đánh giá lại theo phương pháp của NATO. Trên cơ sở kết quả đó, Bộ Quốc phòng sẽ phân loại các khoản chi vào nhóm chi tiêu quốc phòng ‘cứng’ theo chuẩn NATO và nhóm chi cho hạ tầng tăng cường sức chống chịu và an ninh của Cộng hòa Séc,” người phát ngôn Bộ Quốc phòng David Šíma cho biết.

Hội đồng Ngân sách Quốc gia cảnh báo rằng nếu các khoản chi ngoài Bộ Quốc phòng không thể được tính là chi tiêu quốc phòng, mức thâm hụt ngân sách nhà nước được phép theo luật về các quy tắc trách nhiệm tài khóa cũng sẽ giảm xuống. Luật này cho phép loại trừ phần chi tiêu quốc phòng vượt quá 2% GDP khỏi giới hạn thâm hụt.

Đã cam kết với đồng minh tăng chi

Tháng 6 năm ngoái, tại hội nghị thượng đỉnh NATO ở The Hague, Cộng hòa Séc đã tham gia tuyên bố kêu gọi các nước thành viên nâng chi tiêu quốc phòng lên 5% GDP vào năm 2035, trong đó 3,5% dành trực tiếp cho quốc phòng và 1,5% cho các chi tiêu khác liên quan đến an ninh. Chính các mục tiêu này hiện bị ông Babiš bác bỏ như một “ràng buộc của chính phủ trước”, không phải của mình.

Áp lực tăng chi tiêu quốc phòng đến chủ yếu từ Tổng thống Mỹ Donald Trump. Theo chuyên gia an ninh Vojtěch Bahenský thuộc Đại học Karlova, “nếu lâu dài chỉ chi 2,1% GDP cho quốc phòng thì gần như không thể thực hiện được các mục tiêu hoạch định quốc phòng của NATO, những mục tiêu đã được tăng lên sau cuộc xâm lược của Nga vào Ukraine”.

Theo tướng Slovakia Pavel Macko, Cộng hòa Séc hiện được “che chắn” phần nào bởi việc ở châu Âu vẫn còn những nước như Italy hay Tây Ban Nha chưa đạt nổi mức 2% GDP, trong khi có những nước như Ba Lan tiến gần mức 5%. “Séc và các nước khác sẽ đi trong ‘vùng gió khuất’,” ông nói trên sóng Truyền hình Séc hôm thứ Năm. Cộng hòa Séc chỉ mới thực hiện được mục tiêu 2% GDP cho quốc phòng trong vài năm gần đây.

“Đây là một cam kết chính trị. Việc không thực hiện có thể ảnh hưởng không chỉ đến uy tín quốc gia, mà còn đến thái độ của Hoa Kỳ đối với NATO, và có thể làm suy yếu thiện chí của các đồng minh khác trong việc thực hiện cam kết, qua đó đóng góp vào năng lực phòng thủ tập thể của liên minh – những năng lực cũng bảo vệ cả Cộng hòa Séc,” Bahenský nhận định.

Năm 2029 sẽ diễn ra cuộc rà soát chính thức đầu tiên đối với cam kết được thông qua tại The Hague. “Khi đó có thể xảy ra bước ngoặt đầu tiên, lúc mà những chỉ trích công khai đầu tiên có thể xuất hiện,” tướng Macko cảnh báo.

Theo Novinky