Một vụ tấn công dã man nhằm vào nam sinh 15 tuổi ở Vyškov mới đây tiếp tục gióng lên hồi chuông cảnh báo về xu hướng gia tăng bạo lực trong nhóm trẻ em và thanh thiếu niên tại Cộng hòa Séc. Dù tổng thể tội phạm đang giảm, các chuyên gia cho biết tội phạm bạo lực ở lứa tuổi chưa thành niên lại có chiều hướng tăng, trong đó mạng xã hội, nội dung bạo lực trực tuyến, sự cô lập thời Covid-19, lối nuôi dạy quá bảo bọc và những bất cập trong chính sách hòa nhập học đường được xem là những nguyên nhân đáng chú ý.

Cuối tháng 7, một nhóm trẻ em và thanh thiếu niên đã hành hung dã man một nam sinh 15 tuổi trước một trung tâm thương mại ở thành phố Vyškov. Một số người tham gia còn quay lại toàn bộ vụ việc, sau đó video xuất hiện trên mạng xã hội. Nạn nhân bị thương nặng và phải điều trị tại khoa hồi sức tích cực. Trang CNN Prima News là cơ quan đầu tiên đưa tin về vụ việc vào cuối tháng 7, đồng thời công bố một phần video với hình ảnh các nhân vật đã được làm mờ. Đoạn clip cho thấy trong nhóm tham gia vụ việc có cả nhiều bé gái. Một em vừa thản nhiên quay cảnh bạo lực, vừa nhân lúc nạn nhân đang chống đỡ trước số đông để tung cú đá vào người này.

Theo các chuyên gia, đây không còn là trường hợp cá biệt. Bạo lực giữa trẻ em và thanh thiếu niên tại Séc đang gia tăng, bất chấp xu hướng suy giảm của tội phạm nói chung.

Cảnh báo từ điện thoại thông minh và nội dung độc hại trên mạng
Lý giải về nguyên nhân của xu hướng này, ông Lukáš Kobliha, công tác tại Phòng Chống cực đoan và Khủng bố thuộc Cục Cảnh sát khu vực Praha, cho rằng điện thoại di động trong tay trẻ em và việc tiếp xúc quá sớm với nội dung độc hại trên mạng xã hội là một yếu tố then chốt.

Theo ông, chỉ với “hai cú nhấp chuột”, trẻ có thể tiếp cận những nội dung bạo lực cực đoan nhất. Phát biểu tại hội nghị của Hiệp hội Streetwork Cộng hòa Séc diễn ra hồi tháng 5, ông Kobliha cảnh báo: “Trẻ em đang tiếp nhận mà không hề có bất kỳ bộ lọc nào những nội dung như giết người, tra tấn, các thương tích khủng khiếp hay nội dung khiêu dâm nặng.”

Ông nói thêm: “Khi chúng ta dung thứ cho loại nội dung này trên các nền tảng, chúng ta đang gửi đến thế hệ trẻ tín hiệu rằng kiểu bạo lực đó là chấp nhận được, là bình thường hóa nó.”

Theo vị chuyên gia này, không chỉ mạng xã hội ngắn hạn mà cả các nền tảng phát trực tuyến cũng tiềm ẩn rủi ro khi dành cả những loạt phim dài để khai thác các vụ giết người hàng loạt theo cách dễ dẫn đến sự “tôn vinh” những đối tượng gây án.

Tội phạm chung giảm, nhưng tội phạm bạo lực ở thanh thiếu niên lại tăng
Ông Kobliha cho biết, dù bức tranh chung về tội phạm tại Séc đang đi xuống, bản chất của tội phạm lại thay đổi. Từ năm 2015, tội phạm bạo lực có xu hướng tăng, đặc biệt rõ ở nhóm trẻ em và thanh thiếu niên. Số trường hợp liên quan đến các nhân cách mang biểu hiện bệnh lý tâm thần cũng gia tăng.

Theo ông, bước ngoặt lớn nhất diễn ra trong giai đoạn đại dịch Covid-19, khi trẻ em phải trải qua thời gian dài bị cô lập xã hội và thiếu hụt các điều kiện phát triển bình thường.

Lối nuôi dạy quá bao bọc khiến trẻ thiếu sức chịu đựng và nhẫn nại
Ngoài tác động từ không gian mạng, ông Lukáš Kobliha còn nhìn thấy nguyên nhân ở lối nuôi dạy con quá bảo bọc của cha mẹ.

Ông lấy ví dụ: “Mọi chuyện bắt đầu từ những điều rất nhỏ. Đứa trẻ chạy ra ngoài, chúng ta bảo nó mang áo khoác, nó không mang, một lúc sau gọi điện cho mẹ nói rằng nó lạnh. Người mẹ lập tức mang áo đến. Chúng ta dọn sẵn mọi thứ để con không phải tự giải quyết bất kỳ vấn đề nào, tước đi trách nhiệm đối với hành vi của chúng và không cho chúng cơ hội xây dựng khả năng chống chịu trước các tình huống căng thẳng.”

Theo ông, trong đời sống thực, trẻ cần học cách xử lý xung đột và thích nghi với áp lực. Tuy nhiên, ngày càng nhiều trẻ chủ yếu sống trong môi trường trực tuyến và tiếp nhận luôn cách phản ứng của thế giới đó.

“Và khi đó chúng ta có vấn đề. Ngày nay, hình mẫu lớn nhất là người có tầm ảnh hưởng lớn nhất. Điều đó hoàn toàn không liên quan gì đến đạo đức hay sự tích cực,” ông nhấn mạnh.

Trẻ em bị cuốn theo bạo lực vì những “hình mẫu” lệch chuẩn
Vị chuyên gia của cảnh sát Praha dẫn chứng thêm về các tổ chức tổ chức các trận đấu võ tổng hợp. Theo ông, những nội dung này đang được trẻ em tiếp cận rộng rãi trên cùng các nền tảng mạng xã hội mà cha mẹ, giáo viên, thậm chí cả tổng thống cũng có tài khoản.

“Nhiều khi đó là tội phạm, người từng thụ án hoặc những influencer kỳ quặc. Khi tôi đến bất kỳ trường tiểu học nào ở Praha, học sinh từ lớp 4 trở lên đều biết đến những nội dung đó. Điều này tạo cảm giác rằng đó là một phần bình thường của xã hội, rằng điều đó là bình thường,” ông nói.

Theo ông, điều đáng lo là trẻ em từ đó học được rằng bạo lực cũng có thể trở thành cách để thu hút lượt xem và sự chú ý.

Chuyên gia cảnh báo thêm về những bất cập trong hòa nhập học đường
Ông Kobliha cũng chỉ ra mặt trái của việc triển khai hòa nhập học đường trên diện rộng. Theo ông, trong một số trường hợp, hệ thống đang cố đưa cả những học sinh có nhu cầu đặc biệt, dễ bốc đồng, có biểu hiện loạn thần hoặc hung hăng vào các lớp học tiêu chuẩn mà thiếu sự hỗ trợ phù hợp.

“Chúng ta đang ép đưa vào các lớp học thông thường cả những học sinh có nhu cầu đặc thù, bốc đồng, có biểu hiện loạn thần, hung hăng,” ông nói.

Theo chuyên gia này, nhiều trẻ ngày nay dần tự biện minh cho bạo lực như một phương tiện hợp pháp để giải quyết các vấn đề nội tâm của mình.

Có thể nhận diện sớm dấu hiệu cực đoan hóa ở trẻ vị thành niên
Theo ông Kobliha, quá trình cực đoan hóa ở trẻ vị thành niên hoàn toàn có thể được phát hiện từ sớm nếu người lớn chú ý đến các biểu hiện đặc trưng.

Những dấu hiệu cảnh báo gồm: cảm giác bị đối xử bất công, không được ghi nhận; sự cay đắng với người khác, với môi trường xung quanh hoặc với thế giới; phát ngôn thiếu khoan dung, xúc phạm người khác; phẫn nộ trước hành vi của một nhóm dân cư nào đó; quan điểm cực đoan, một chiều, kiểu “chúng ta – họ”; dễ dàng khơi mào xung đột; bám chặt cực đoan vào một số quy tắc; biểu hiện trầm cảm; tự làm hại bản thân; xu hướng tự sát; hành vi hung hăng; đe dọa sử dụng bạo lực.

Từ thiếu thốn, thất vọng đến thù hận và bạo lực
Lý giải sâu hơn về cơ chế hình thành hành vi bạo lực, ông Kobliha cho rằng khi những nhu cầu cơ bản của con người không được đáp ứng, cảm giác thất vọng sẽ xuất hiện. Nếu trạng thái đó kết hợp với sự cô lập xã hội, nó có thể phát triển thành thù hận.

“Thông thường, người đó trước hết sẽ ghét chính bản thân mình vì cảm thấy không hòa nhập được với xã hội. Van xả cuối cùng của sự thù hận là bạo lực. Công thức thực ra rất đơn giản: thiếu thốn cộng với thất vọng bằng thù hận và bạo lực. Đáng tiếc là nó đơn giản như vậy,” ông nói.

Những nhu cầu cơ bản được ông đề cập bao gồm giấc ngủ, cảm giác an toàn và chắc chắn, sự được công nhận và khả năng tự khẳng định bản thân. Trong đó, thiếu ngủ lại tiếp tục có liên quan đến việc trẻ sử dụng điện thoại di động quá mức.

Ông mô tả quá trình cực đoan hóa như một ngọn đồi mà mỗi người phải leo lên với độ cao khác nhau. “Khi họ đang leo dốc, họ phát ra những tín hiệu mà một người bình thường nhưng có hiểu biết cũng có thể nhận ra. Những người này thường chính là nạn nhân. Và ở giai đoạn cuối, khi lên đến đỉnh của ngọn đồi tượng trưng đó, họ sẽ tìm cách làm hại cả người khác. Nếu nhận diện sớm, chúng ta có thể giảm thiểu số vụ tấn công trong tương lai,” ông cảnh báo.

Số vụ bạo lực do người chưa thành niên gây ra tăng mạnh trong năm 2023
Ông Kazimír Večerka, chuyên gia về tội phạm thanh thiếu niên của Viện Tội phạm học và Phòng ngừa xã hội, trong nghiên cứu Tội phạm thanh thiếu niên năm 2023 đã nêu rõ: “Trong năm 2023, so với các năm trước, số lượng tuyệt đối các vụ việc gia tăng chủ yếu ở nhóm tội phạm bạo lực. Tương tự như ở nhóm hành vi phạm pháp đã được làm rõ do thanh thiếu niên thực hiện, tội phạm bạo lực ở trẻ em dưới 15 tuổi cũng tăng rõ rệt – số vụ việc đã được làm rõ trong năm 2023 là cao nhất trong giai đoạn theo dõi từ năm 2019.”

Số liệu cho thấy các vụ phạm tội bạo lực do thanh thiếu niên gây ra và đã được làm rõ tại Séc trong giai đoạn 2019-2023 như sau:

2019: 655 vụ
2020: 513 vụ
2021: 522 vụ
2022: 569 vụ
2023: 741 vụ
Các địa phương ghi nhận số người dưới 18 tuổi bị truy tố cao nhất là Ostrava, Brno, Děčín, Karviná, České Budějovice và Most. Ngược lại, số lượng thấp nhất được ghi nhận tại Praha-západ, Praha-východ, Rakovník, Kutná Hora, Tachov và Jičín.

Các chuyên gia cho rằng, trước xu hướng đáng lo ngại này, việc nhận diện sớm nguy cơ, tăng cường vai trò của gia đình, nhà trường và kiểm soát tốt hơn môi trường nội dung trực tuyến là những yếu tố then chốt để ngăn chặn bạo lực ở trẻ vị thành niên ngay từ gốc.

Theo denik