Bầu cử giữa kỳ Mỹ: Đảng Dân chủ giành thế đa số

Tuy chưa có kết quả chính thức đầy đủ, Đài Mỹ NBC đã dự phóng rằng đảng Dân chủ sẽ giành chiến thắng trong tất cả mọi cuộc đua chính trên chính trường Mỹ ở cuộc bầu cử giữa kỳ lần này.

Điện Capitol vẫn điềm nhiên in bóng xuống hồ nước ở Washington D.C., ngày 3-11-2026. Ảnh: Reuters

Cụ thể, phe Dân chủ giành quyền kiểm soát Hạ viện với 255 ghế. Đảng Cộng hòa sẽ giảm xuống chỉ còn 180 ghế, tức mất tổng cộng 40 ghế so với cuộc bầu cử năm 2024. Ở Thượng viện, NBC cũng dự phóng rằng đảng Dân chủ đang trên đà giành được thế đa số sít sao.

Cho đến nay, đảng Dân chủ đã giành được 18 ghế, tức họ sẽ kiểm soát ít nhất 52/100 ghế. (Một số ít cuộc đua then chốt vào Thượng viện hiện vẫn còn quá sớm để đưa ra kết luận - bao gồm Michigan và Maine).

Các kết quả này đánh dấu thế đa số mạnh nhất của đảng Dân chủ ở nghị trường Mỹ kể từ ít nhất là năm 2012. Ấn tượng nhất có lẽ là chiến thắng của họ ở Texas, nơi ông James Talarico đánh bại ứng viên đảng Cộng hòa Ken Paxton và trở thành người thuộc đảng Dân chủ đầu tiên làm được như vậy kể từ năm 1988.

Cũng gây tiếng vang không kém là ở South Carolina, khi ứng viên Dân chủ Annie Andrews đánh bại đối thủ Cộng hòa Darline Graham, em gái của thượng nghị sĩ lâu năm Lindsey Graham.

Các thượng nghị sĩ Hoa Kỳ có nhiệm kỳ sáu năm - tức cứ mỗi hai năm sẽ có 1/3 Thượng viện được bầu lại. Năm nay, có 35 trong tổng số 100 ghế tại Thượng viện được bầu lại, bao gồm 2 ghế của các ông JD Vance và Marco Rubio - những người đã từ chức thượng nghị sĩ để lần lượt trở thành phó tổng thống và ngoại trưởng trong chính quyền của Tổng thống Donald Trump.

Ít được chú ý hơn, nhưng cũng quan trọng không kém, là các cuộc đua vào ghế thống đốc. 36 tiểu bang đang tiến hành bỏ phiếu để bầu thống đốc, trong đó khoảng 12 cuộc đua có tính cạnh tranh cao, theo NBC. Tính đến giờ, đảng Dân chủ đã lật ngược thế cờ để giành lấy 4 ghế thống đốc từ tay đảng Cộng hòa - dù vẫn còn một số cuộc đua chưa có kết quả ngã ngũ.

Quan sát viên bầu cử của hai bên Dân chủ và Cộng hòa giám sát kết quả kiểm phiếu ở Georgia - Ảnh: Reuters

Những cử tri "quay xe"

Đảng Dân chủ đã giành được thêm sự ủng hộ từ nhiều nhóm nhân khẩu học khác nhau, theo khảo sát sau bỏ phiếu của Đài NBC. Họ duy trì được sự ủng hộ vững chắc từ các cử tri nữ, dẫn trước 16% trong nhóm này.

Đảng Dân chủ đồng thời thu hút thêm sự ủng hộ từ cử tri vùng ngoại ô - nhóm vốn nghiêng về đảng Cộng hòa (+6%) vào năm 2022, nhưng đã đổi màu mạnh mẽ từ đỏ sang xanh (+16%) vào năm 2026 này.

Đặc biệt, cử tri gốc Latin - nhóm cử tri truyền thống vốn ủng hộ mạnh mẽ đảng Dân chủ nhưng dần chuyển sang thế cân bằng với đảng Cộng hòa - nay đã quay trở lại với cánh tả. Đảng Dân chủ dẫn trước tới 25% trong nhóm cử tri gốc Latin tại cuộc bầu cử giữa kỳ năm nay, so với mức chỉ 5% của hai năm trước.

Khảo sát sau bỏ phiếu của NBC cho thấy một lực lượng cử tri Mỹ vỡ mộng đã quay xe mạnh mẽ so với kỳ bầu cử 2 năm trước. 3/4 cử tri cho biết cảm thấy bất mãn hoặc tức giận về tình hình chung của đất nước.

Thành tích đối ngoại của ông Trump cũng bị cử tri phản đối: 62% cho rằng Hoa Kỳ đã quyết định sai lầm khi có hành động quân sự chống lại Iran, trong khi 50% cho rằng hỗ trợ của Hoa Kỳ dành cho Israel là quá mức (chỉ 13% cho rằng chưa đủ mạnh).

Với các vấn đề quốc nội, hơn một nửa số cử tri cho rằng việc thực thi luật nhập cư đã đi quá xa, trong khi chỉ 1/5 cho rằng các biện pháp này vẫn chưa đủ quyết liệt. Thăm dò dư luận trước bầu cử quả đã cho thấy khả năng đảng Dân chủ sẽ chiến thắng, nhưng quy mô của chiến thắng là điều rất ít người ngờ tới.

Ngoài Texas và South Carolina, tại Ohio, ứng viên Dân chủ Sherrod Brown cũng chiến thắng; trong khi ở Kansas, ứng viên Dân chủ Adam Hamilton dễ dàng đánh bại thượng nghị sĩ đương nhiệm của đảng Cộng hòa Roger Marshall. Lần gần nhất đảng Dân chủ giành được ghế Thượng viện ở Kansas là năm 1932, tức đã gần một thế kỷ.

Tân thượng nghị sĩ Texas James Talarico. Ảnh: Reuters

Những cử tri giận dữ

Ông Trump từng kêu gọi cử tri hãy xem như chính ông đang có tên trên lá phiếu. Nhưng lời kêu gọi đó xem ra đã phản tác dụng khi cử tri Mỹ làm đúng như vậy, và đảng Cộng hòa phải trả giá đắt.

Tâm lý bức xúc của cử tri nhắm vào chính ông Trump và chính phủ của ông, chứ không chỉ đơn giản là nghị trình của các ứng viên ra tranh cử. Họ bất mãn sâu sắc trước giá cả leo thang và hướng đi của đất nước, theo hãng tin Reuters.

Nhiều người cho biết họ cảm thấy tình hình tài chính tồi tệ hơn so với hai năm trước; và theo khảo sát sau bỏ phiếu do hãng SSRS thực hiện thay mặt cho liên minh truyền thông Mỹ (gồm nhiều đài truyền hình lớn và hãng tin AP), 9/10 người coi chi phí sinh hoạt là yếu tố quan trọng hoặc mang tính quyết định đến lá phiếu của họ.

Ông Trump đắc cử vào năm 2024 nhờ cam kết kiềm chế lạm phát, nhưng các chính sách thuế quan áp lên hàng hóa nước ngoài cùng cuộc chiến chống lại Iran chỉ khiến tình hình thêm tồi tệ đối với nhiều người dân Mỹ.

Gần 2/3 cử tri trong các cuộc thăm dò sau bỏ phiếu nói ông Trump có lỗi về tình trạng giá cả leo thang, trong khi 3/4 nói họ tức giận hoặc bất mãn với hướng đi của đất nước. Cử tri cũng bày tỏ mối lo ngại sâu rộng về nạn tham nhũng trong chính phủ.

Ông Trump cũng phải hứng chịu hàng loạt thất bại mang tính cá nhân khi nhiều ứng viên do ông đích thân bảo trợ - bất chấp sự phản đối của phe Cộng hòa địa phương - đều gặp rất nhiều khó khăn.

Các ứng viên Thượng viện do chính ông Trump lựa chọn ở South Carolina và North Carolina - Graham và Michael Whatley - đều thất cử, Paxton ở Texas cũng thua đau. Về lâu dài, những thất bại này có thể buộc phe Cộng hòa phải suy nghĩ lại về sức hút chính trị của tổng thống.

Thăm dò sau bỏ phiếu cho thấy liên minh cử tri từng đưa ông Trump đến chiến thắng năm 2024 nay đã rạn nứt nặng nề: Đảng Cộng hòa ghi nhận tình trạng sụt giảm mạnh về tỉ lệ ủng hộ trong nhóm nam giới da màu, cử tri gốc Latin và cử tri trẻ.

Việc giành lại quyền kiểm soát Quốc hội có thể là con dao hai lưỡi đối với đảng Dân chủ. Cử tri nhiều khả năng sẽ trông đợi đảng Dân chủ giải quyết các mối lo kinh tế của họ thay vì chỉ đơn thuần chống đối ông Trump.

Thế nhưng, họ sẽ bị hạn chế về khả năng thông qua các đạo luật do tổng thống vẫn nắm quyền phủ quyết. Ông Trump cũng có thể lập luận rằng đảng Dân chủ giờ đây ít nhất cũng phải chịu trách nhiệm ngang hàng về tình trạng của nền kinh tế.

Ông Trump chia sẻ với tờ The New York Times rằng ông sẽ chấp nhận kết quả bầu cử và sẵn sàng làm việc với đảng Dân chủ.

(Theo Tuổi Trẻ)