Bộ trưởng Bộ Văn hóa Klempíř bác chỉ trích của các hiệp hội nghề nghiệp về thay đổi quy định trợ cấp
Nhiều tổ chức nghề nghiệp trong lĩnh vực văn hóa đã chỉ trích những thay đổi trong điều kiện xét cấp trợ cấp của Bộ Văn hóa Cộng hòa Séc. Các tổ chức này cho rằng một số quy định mới làm dấy lên lo ngại về quyền tự do sáng tạo.
Bộ trưởng Bộ Văn hóa Oto Klempíř, đại diện đảng Motoristé, bác bỏ quan điểm cho rằng các điều chỉnh nhằm kiểm duyệt hoặc hạn chế tự do sáng tạo nghệ thuật. Theo tuyên bố của các hiệp hội, họ cũng phản đối những thay đổi nhân sự dự kiến tại các hội đồng xét duyệt trợ cấp của Bộ Văn hóa. Piráti cũng chỉ trích ông Klempíř, cáo buộc Bộ trưởng Bộ Văn hóa áp dụng cơ chế kiểm duyệt.
Những thay đổi về điều kiện trợ cấp được Chi nhánh Séc của Viện Sân khấu Quốc tế (ITI), Hiệp hội Sân khấu Độc lập, các tổ chức Nová síť, Vize tance, divadlo.pro, Liên minh các nhà sách và nhà xuất bản Séc, Hiệp hội Liên hoan Séc và Hiệp hội các Trung tâm Văn hóa lên tiếng cảnh báo.
“Bộ Văn hóa bác bỏ nhận định cho rằng việc sửa đổi quy định trợ cấp nhằm kiểm duyệt hoặc hạn chế tự do sáng tạo nghệ thuật. Nghệ sĩ có toàn quyền bày tỏ quan điểm chính trị, chỉ trích chính phủ cũng như sáng tác các tác phẩm mang nội dung chính trị. Tuy nhiên, tự do ngôn luận không đồng nghĩa với việc đương nhiên có quyền nhận trợ cấp công”, Bộ trưởng Bộ Văn hóa Klempíř tuyên bố.
Nghị sĩ Hoffmannová: Đây là sự can thiệp vào tự do sáng tạo
Hôm thứ Tư, nghị sĩ Andrea Hoffmannová thuộc Piráti đã lên tiếng chỉ trích Bộ trưởng Bộ Văn hóa Klempíř.
“Bộ trưởng Bộ Văn hóa Klempíř đã cải tổ toàn bộ cơ chế trợ cấp văn hóa và kết quả là một hình thức kiểm duyệt kiểu mới”, bà nói.
Theo bà Hoffmannová, việc Bộ Văn hóa từ chối tài trợ cho các tác phẩm có nội dung được coi là “mang tính chính trị” là sự can thiệp không thể chấp nhận vào tự do sáng tạo.
“Việc một cơ quan nhà nước tiến hành thẩm tra, đánh giá tác phẩm nào ‘quá chính trị’ để từ đó không cấp kinh phí thuộc về chế độ cũ, chứ không phải một xã hội dân chủ hiện đại”, nữ nghị sĩ nhấn mạnh.
“Minh bạch không thể chỉ là khẩu hiệu chính trị của Piráti. Nguyên tắc này cũng phải được áp dụng trong quá trình phân bổ ngân sách công cho văn hóa”, ông Klempíř đáp trả, đồng thời khẳng định Bộ Văn hóa sẽ không xem xét quan điểm chính trị của người nộp đơn trong quá trình xét trợ cấp.
Trong các điều kiện của từng chương trình trợ cấp được công bố ngày 12/10, Bộ Văn hóa quy định bên thụ hưởng không được để xảy ra một số hành vi trong quá trình sử dụng kinh phí. Trong đó có hành vi xúc phạm các nhóm thiểu số; dự án được tài trợ cũng không được phục vụ hoạt động vận động chính trị.
“Bản thân nội dung chính trị hoặc hệ giá trị được thể hiện trong một tác phẩm nghệ thuật không cấu thành hành vi vi phạm điều kiện này”, văn bản của Bộ Văn hóa nêu rõ.
Theo ông Jakub Bakule, Chủ tịch Liên đoàn Văn hóa và Sáng tạo, việc đưa quy định cấm phân biệt đối xử với các nhóm thiểu số vào điều kiện trợ cấp là không cần thiết, bởi nguyên tắc này đã được quy định trong Hiến chương về các quyền và tự do cơ bản, đồng thời nhận được sự đồng thuận chung. Ông cho rằng tự do sáng tạo nằm ở cách thể hiện nghệ thuật, sự cường điệu và góc nhìn của tác giả.
Kêu gọi loại bỏ các điều khoản gây tranh cãi
Các tổ chức nghề nghiệp đã yêu cầu Bộ Văn hóa loại bỏ những nội dung gây tranh cãi khỏi điều kiện trợ cấp. Theo họ, hỗ trợ văn hóa không nên trở thành phần thưởng dành cho sự phục tùng.
Các hiệp hội cảnh báo rằng nếu áp dụng những quy định mới của Bộ Văn hóa, các tác phẩm như Số phận người lính tốt Švejk của Jaroslav Hašek hay Người lái buôn thành Venice của William Shakespeare có thể đã không được phép ra đời.
“Cộng hòa Séc có hệ thống pháp luật xác định giới hạn của quyền tự do ngôn luận, cũng như các cơ quan có thẩm quyền quyết định liệu những giới hạn đó có bị vi phạm hay không. Vai trò của Bộ Văn hóa không phải là áp đặt cách diễn giải ‘đúng’ đối với các tác phẩm nghệ thuật, mà là bảo vệ tự do sáng tạo và tạo điều kiện để hoạt động sáng tạo phát triển, đến được với công chúng”, các hiệp hội viết trên Facebook.
Ông Bakule cũng lưu ý một điều khoản mới, theo đó các chính trị gia không được xuất hiện tại các sự kiện văn hóa, ngoại trừ đại diện của Bộ Văn hóa. Quy định này có thể áp dụng cả với đại diện chính quyền vùng hoặc thành phố — những bên đã hỗ trợ tài chính cho sự kiện, trong nhiều trường hợp với mức đóng góp lớn hơn đáng kể so với Bộ Văn hóa.
Thành phần các hội đồng chuyên môn xét trợ cấp văn hóa của Bộ Văn hóa dự kiến cũng sẽ được thay đổi với lý do ngăn ngừa nguy cơ xung đột lợi ích. Tuy nhiên, ông Bakule cảnh báo Séc hiện thiếu các chuyên gia hoàn toàn độc lập.
“Các hội đồng thường có năm thành viên. Nếu một người có xung đột lợi ích, người đó sẽ rời khỏi phòng, không tham gia quá trình xét duyệt và bốn thành viên còn lại sẽ bỏ phiếu”, ông giải thích.
Theo ông Bakule, các quy định mới của Bộ Văn hóa có thể dẫn đến tình trạng thiếu năng lực chuyên môn. Ông cho rằng vấn đề này có liên quan đến nội dung Chính sách Văn hóa Nhà nước giai đoạn 2026–2029, vốn được thảo luận theo cách thiếu minh bạch trước khi được chính phủ thông qua.
Nguồn: ČT24
