Tuổi nghỉ hưu thấp hơn, điều chỉnh lương hưu có lợi hơn, tiết kiệm hưu trí hấp dẫn hơn và cơ chế hỗ trợ cho người làm nghề nặng nhọc – đó là những trụ cột trong chương trình cải cách hệ thống hưu trí mà chính phủ của Thủ tướng Andrej Babiš (ANO) cam kết theo đuổi. Tuy nhiên, không phải lời hứa nào cũng đã thành hiện thực. Một số nội dung đã vào Quốc hội, một số khác vẫn còn ở giai đoạn chuẩn bị, thậm chí có biện pháp từng được đưa vào dự thảo rồi lại bị hoãn.

Dưới đây là bức tranh tổng thể về những cam kết mà chính phủ Séc đã thực hiện được đến nay và những nội dung vẫn đang chờ triển khai.

Mục tiêu đưa tuổi nghỉ hưu tối đa trở lại 65
Một trong những cam kết quan trọng nhất của liên minh cầm quyền gồm ANO, Motoristé và SPD là đưa tuổi nghỉ hưu trở lại mức thấp hơn. Theo quy định hiện nay, tuổi nghỉ hưu đang được điều chỉnh để tăng dần lên tới 67 tuổi, trong khi chính phủ Babiš muốn đưa trần nghỉ hưu trở lại 65 tuổi.

Nội dung này dự kiến sẽ được đưa vào một trong các bản sửa đổi tiếp theo của luật bảo hiểm hưu trí, do việc thay đổi tuổi nghỉ hưu chỉ phát sinh tác động trong các năm tới.

Theo kế hoạch xây dựng pháp luật, lần sửa luật tiếp theo liên quan đến lương hưu – nhiều khả năng sẽ bao gồm cả điều chỉnh về tuổi nghỉ hưu – được dự kiến trình vào quý II năm sau, với thời điểm có hiệu lực từ tháng 1/2028.

Cơ chế tăng lương hưu định kỳ: lời hứa vẫn chưa thành
Một điểm đáng chú ý là trong bản sửa đổi đã được chính phủ thông qua vào tháng 7, nội dung thay đổi cơ chế điều chỉnh lương hưu định kỳ lại bị loại bỏ, dù trước đó từng là một cam kết quan trọng.

Hiện nay, phần lương hưu dựa trên mức đóng góp của các loại trợ cấp hưu trí tuổi già, hưu trí mất sức lao động và lương hưu cho thân nhân được điều chỉnh theo lạm phát cộng với 1/3 mức tăng lương thực tế.

Khi lên nắm quyền, liên minh cầm quyền hứa sẽ khôi phục cơ chế cũ, theo đó lương hưu sẽ tăng theo lạm phát cộng với một nửa mức tăng lương thực tế, như cách từng được áp dụng cho đến trước chính phủ tiền nhiệm.

Ban đầu, thay đổi này đã được đưa vào dự luật, nhưng sau đó bị rút ra theo đề xuất của Bộ Tài chính, cơ quan yêu cầu phải có thêm các tính toán chi tiết và chính xác hơn.

Từ 80 tuổi trở lên sẽ được tăng thêm tiền hưu
Từ tháng 1 tới, người cao tuổi từ 80 tuổi trở lên dự kiến sẽ được tăng lương hưu theo hướng có lợi hơn.

Cụ thể, cứ sau mỗi 5 năm, nhóm này sẽ được cộng thêm 500 korun mỗi tháng. Khi tròn 100 tuổi, mức cộng thêm sẽ là 1.000 korun.

Hiện tại, cơ chế đang áp dụng là lương hưu tăng thêm 1.000 korun/tháng ở tuổi 85 và tăng thêm 2.000 korun khi đủ 100 tuổi.

Thay đổi này đã được chính phủ phê duyệt và hiện đang chờ Hạ viện xem xét.

Người nghỉ hưu vẫn làm việc sẽ được hưởng lương hưu cao hơn
Một thay đổi khác được đánh giá là có lợi cho người cao tuổi tiếp tục đi làm là việc khôi phục cơ chế tăng lương hưu theo thời gian làm việc thêm.

Theo kế hoạch, người nghỉ hưu vẫn tiếp tục lao động sẽ được tăng 1,5% phần lương hưu theo đóng góp cho mỗi năm làm việc thêm.

Cơ chế này từng có hiệu lực đến hết năm 2024, khi lương hưu của người cao tuổi đi làm được tăng 0,4% cho mỗi 360 ngày có thu nhập lao động.

Tuy nhiên, từ tháng 1/2025, cơ chế tăng này đã bị thay thế bằng mức giảm đóng bảo hiểm xã hội, qua đó làm tăng thu nhập ròng hàng tháng của người lao động cao tuổi.

Theo dự thảo hiện đang được thảo luận tại Hạ viện, phần giảm đóng bảo hiểm này vẫn sẽ được giữ nguyên.

Nghỉ hưu sớm cho nghề nặng nhọc: vẫn đang bàn thảo
Khả năng cho phép thêm một số nhóm nghề được nghỉ hưu sớm mà không bị giảm lương hưu hiện vẫn đang trong quá trình thảo luận. Bản sửa luật điều chỉnh nội dung này nhiều khả năng sẽ chỉ được trình vào năm tới.

Hiện nay, quyền nghỉ hưu sớm không bị trừ lương hưu mới chỉ áp dụng với:

nhân viên cấp cứu y tế
thành viên lực lượng cứu hỏa cứu nạn
thợ mỏ khai thác hầm sâu
người làm việc trong nhóm nguy cơ cấp 4
Người nghỉ hưu có hợp đồng tiết kiệm hưu trí cũ được rút không bị phạt
Một thay đổi đã chính thức có hiệu lực từ ngày 1/8 là quy định cho phép người nghỉ hưu ký hợp đồng tiết kiệm hưu trí trước cuối năm 2023 được chấm dứt hợp đồng mà không bị phạt, kể cả khi chưa đáp ứng thời gian tiết kiệm tối thiểu 5 năm.

Bản sửa luật tương ứng đã được đăng trên Công báo pháp luật.

Trước đó, sau khi chính phủ tiền nhiệm hủy trợ cấp nhà nước cho người nghỉ hưu, nhóm này bắt đầu chịu lại các chế tài vốn đã tồn tại từ trước đối với việc chấm dứt tiết kiệm hưu trí sớm. Nếu kết thúc hợp đồng trước thời hạn 5 năm, họ phải hoàn trả các khoản trợ cấp nhà nước đã được cộng, đồng thời có thể phải hoàn lại cả các khoản khấu trừ thuế đã áp dụng.

Những người vì quy định này mà mất trợ cấp nhà nước, thậm chí mất một phần tiền tiết kiệm của chính mình, hiện có thể đề nghị công ty hưu trí hoàn trả. Thời hạn nộp đơn là 6 tháng.

Sắp hạ trần phí của các quỹ hưu trí
Hiện nay, các công ty hưu trí tại Séc có thể thu đối với quỹ tham gia mức phí quản lý tài sản lên tới 1% mỗi năm, cộng thêm tới 15% lợi nhuận đạt được.

Đối với quỹ chuyển đổi – tức hình thức bảo hiểm hưu trí cũ – mức phí hiện nay là tối đa 0,8% phí quản lý và 10% lợi nhuận.

Theo đề xuất mới, phí hiệu quả đầu tư sẽ bị xóa bỏ hoàn toàn trong các sản phẩm tiết kiệm hưu trí. Với tất cả các quỹ, ngoại trừ quỹ thay thế, trần phí quản lý thống nhất sẽ là 0,5% mỗi năm.

Bản sửa luật này hiện đã được chuẩn bị để đưa ra chính phủ thảo luận.

Tiết kiệm hưu trí sẽ mang tính đầu tư năng động hơn
Một thay đổi khác liên quan đến định hướng đầu tư là việc bãi bỏ quy định buộc mọi người tham gia tiết kiệm hưu trí phải điền bảng câu hỏi đầu tư để được khuyến nghị chiến lược phù hợp.

Thay vào đó, các công ty hưu trí sẽ mặc định giới thiệu cho khách hàng chiến lược vòng đời như lựa chọn đầu tiên.

Theo mô hình này, ở độ tuổi trẻ hơn, ít nhất 75% khoản đầu tư sẽ được đưa vào quỹ cổ phiếu.

Dự luật điều chỉnh nội dung này hiện cũng đã được chuẩn bị để trình chính phủ.

Tăng ưu đãi cho người trẻ: trợ cấp gấp đôi, được rút một phần trước 36 tuổi
Trong nỗ lực thu hút người trẻ tham gia tiết kiệm cho tuổi già, chính phủ dự kiến sẽ áp dụng cơ chế hỗ trợ cao hơn cho nhóm dưới 30 tuổi.

Theo đó, khách hàng của các công ty hưu trí dưới 30 tuổi sẽ được nhận trợ cấp nhà nước gấp đôi so với người lớn tuổi hơn. Tùy theo mức đóng góp, khoản trợ cấp tối đa có thể lên tới 680 korun/tháng. Với người lớn tuổi hơn, mức tối đa sẽ là 340 korun/tháng.

Ngoài ra, trước khi đủ 36 tuổi, người tham gia còn có thể rút 1/3 số tiền tiết kiệm để sử dụng cho các mục đích như mua nhà ở.

Nội dung này hiện cũng đã được hoàn tất ở mức dự thảo và đang chờ chính phủ xem xét.

Cải cách đang đi từng bước, nhưng nhiều lời hứa vẫn còn trên giấy
Có thể thấy, chính phủ của Thủ tướng Andrej Babiš đã bắt đầu triển khai một số thay đổi cụ thể trong hệ thống hưu trí, đặc biệt ở các lĩnh vực như hỗ trợ người nghỉ hưu lớn tuổi hơn, người tiếp tục làm việc sau khi nghỉ hưu và người có hợp đồng tiết kiệm hưu trí cũ.

Tuy nhiên, những cam kết lớn và nhạy cảm nhất – như đưa tuổi nghỉ hưu tối đa trở lại 65 tuổi, điều chỉnh công thức tăng lương hưu theo hướng có lợi hơn, hay mở rộng diện nghỉ hưu sớm cho nghề nặng nhọc – vẫn chưa được hoàn tất.

Trong bối cảnh áp lực dân số già và bài toán tài khóa ngày càng lớn, tiến độ thực hiện các cam kết này sẽ tiếp tục là phép thử quan trọng đối với chương trình cải cách hưu trí của chính phủ Séc trong thời gian tới.

Theo Novinky