Một trong những điểm mới đáng chú ý của ngành giáo dục Cộng hòa Séc là Khung năng lực dành cho hiệu trưởng trường học đã chính thức được thông qua. Công cụ này được kỳ vọng sẽ giúp đội ngũ lãnh đạo nhà trường giảm bớt gánh nặng hành chính, để tập trung nhiều hơn vào vai trò dẫn dắt sự phát triển của nhà trường với tư cách là nhà lãnh đạo sư phạm.

Theo bà Markéta Bajerová từ tổ chức Učitel naživo, mục tiêu của dự án là thay đổi cách điều hành còn mang nặng tính cảm tính hiện nay. “Các hiệu trưởng thường đưa ra quyết định theo trực giác, trong khi điều cần thiết là phải biết làm việc dựa trên dữ liệu”, bà giải thích.

Trong khi đó, ông Matouš Bořkovec thuộc Bộ Giáo dục, Thanh niên và Thể thao Séc (MŠMT) cho rằng bộ khung mới sẽ đóng vai trò như một “lộ trình hành động” cho đội ngũ quản lý nhà trường, qua đó chấm dứt những tranh luận kéo dài về việc một hiệu trưởng cần phải có những năng lực gì để điều hành hiệu quả một cơ sở giáo dục.

Hướng tới quản trị trường học hiệu quả hơn
Mục tiêu cốt lõi của khung năng lực đã được phê duyệt là hệ thống hóa một cách rõ ràng những năng lực cơ bản của hiệu trưởng, trên cơ sở đồng thuận của các bên liên quan ở mọi cấp trong hệ thống giáo dục Séc. Đích đến là nâng cao hiệu quả quản lý trường học.

Phát biểu tại hội nghị do tổ chức Učitel naživo tổ chức, ông Bořkovec nhấn mạnh: “Nhờ công cụ này, chúng ta sẽ không còn phải tranh luận mãi về việc đội ngũ lãnh đạo cần biết gì và phải làm gì”.

Theo ông, khung năng lực còn có thể trở thành công cụ hữu ích để phân bổ một số nhiệm vụ cho các thành viên khác trong ban lãnh đạo mở rộng của nhà trường, tạo điều kiện để hiệu trưởng tập trung sâu hơn vào những lĩnh vực trọng tâm. Cách tiếp cận này đồng thời nhấn mạnh yếu tố lãnh đạo mang tính tập thể trong quản trị trường học.

Từ tháng 7, theo quy định sửa đổi, chương trình đào tạo chuẩn bị cho các hiệu trưởng tương lai sẽ được triển khai theo đúng tiêu chuẩn của khung năng lực mới. Đây là chương trình bắt buộc đối với mọi ứng viên muốn đảm nhiệm vị trí lãnh đạo theo quy định của luật về đội ngũ sư phạm.

Hiệu trưởng không chỉ quản lý, mà còn phải là nhà lãnh đạo sư phạm
Theo các tác giả xây dựng khung năng lực, điểm mới này còn nhằm cụ thể hóa những yêu cầu đã được thảo luận từ lâu đối với vị trí hiệu trưởng.

“Khung năng lực khẳng định rõ quan điểm rằng người đứng đầu nhà trường phải đồng thời là một nhà lãnh đạo sư phạm. Điều đó không có nghĩa họ phải là người dạy giỏi nhất theo nghĩa trực tiếp đứng lớp hằng ngày, mà là phải là một nhà quản lý tốt, biết tạo dựng môi trường thuận lợi cho quá trình giáo dục. Nói cách khác, họ cần có khả năng nhận diện chất lượng giảng dạy, đánh giá chất lượng đó và từ đó dẫn dắt đội ngũ giáo viên”, ông Bořkovec nêu rõ kỳ vọng của Bộ Giáo dục.

Giới chuyên môn cũng thống nhất rằng đây là một dạng “kim chỉ nam” cho hiệu trưởng trong bối cảnh giáo dục đang thay đổi nhanh chóng.

Bà Markéta Bajerová, phụ trách bộ phận phát triển đội ngũ hiệu trưởng tại Učitel naživo, cho rằng: “Khung năng lực sẽ thúc đẩy mạnh mẽ sự hợp tác giữa các hiệu trưởng ở nhiều khu vực khác nhau. Họ có thể học hỏi lẫn nhau, đồng thời hình thành các cộng đồng nghề nghiệp. Điều này góp phần nâng cao chất lượng giáo dục và thu hẹp khoảng cách bất bình đẳng đang ngày càng nới rộng”.

Lo ngại khung năng lực chỉ dừng lại trên giấy
Dù vậy, không ít ý kiến cho rằng hiệu quả thực tế vẫn là câu hỏi lớn. Ông Luboš Zajíc, Chủ tịch Hiệp hội Hiệu trưởng các trường tiểu học Cộng hòa Séc, thẳng thắn gọi bộ khuyến nghị trước đây dành cho vị trí hiệu trưởng chỉ là “một tờ giấy”.

“Vấn đề là sau đó sẽ làm gì với nó. Chúng ta có thể chỉ thực hiện một cách hình thức, nhưng điều quan trọng là liệu nó có tác động thực sự đến việc dạy học hay không”, ông nói, đồng thời chỉ ra hạn chế của hệ thống hiện nay.

Theo ông Zajíc, nhiều người quan tâm đến vị trí lãnh đạo thậm chí chưa ý thức hết phạm vi rộng lớn của những trách nhiệm mà họ sẽ phải gánh vác. “Khung năng lực có thể đóng vai trò như một tài liệu định hướng. Người muốn ứng tuyển có thể xem trước và tự đánh giá liệu mình có đủ khả năng đảm đương toàn bộ yêu cầu hay không”, ông bày tỏ kỳ vọng.

Công cụ hỗ trợ cả những người bất ngờ phải đứng đầu nhà trường
Không chỉ hữu ích với những nhà lãnh đạo có định hướng rõ ràng, khung năng lực mới còn có thể hỗ trợ những giáo viên bất ngờ được giao nhiệm vụ điều hành trường học do hoàn cảnh phát sinh.

Theo bà Bajerová, công cụ này đặc biệt có ý nghĩa với những cơ sở giáo dục đang có kết quả hoạt động chưa tốt. “Khung năng lực có thể chỉ ra chính xác họ đang thất bại ở đâu và cần tập trung cải thiện điều gì”, chuyên gia về lãnh đạo sư phạm chia sẻ với CNN Prima NEWS.

Bà cũng nhấn mạnh một thực tế đáng lưu ý trong giáo dục Séc hiện nay: nhiều hiệu trưởng vẫn chưa biết cách sử dụng dữ liệu như một nền tảng cho phát triển nhà trường.

“Trong khía cạnh này, chiến lược của họ rất thường mang tính trực giác. Điều chúng ta cần là những hoạt động tự đánh giá chất lượng trường học thực sự bài bản. Trong các báo cáo thường niên hiện nay, hầu như không có đề cập nào liên quan đến định hướng phát triển nhà trường. Không có dữ liệu thì mọi kế hoạch đều thiếu cơ sở”, bà cảnh báo.

Cần biến khung năng lực thành “tài liệu sống”
Theo ông Bořkovec, văn bản được ví như “lộ trình cho hiệu trưởng” này đã được xây dựng trong hơn một năm, với sự tham gia của đại diện các hiệp hội hiệu trưởng cũng như các đơn vị sáng lập, quản lý trường học. Đến giữa tháng 6 năm nay, tài liệu đã chính thức được lãnh đạo Bộ Giáo dục phê duyệt.

Một trong những đồng tác giả của khung năng lực mới là ông Jan Vöröš Mušuta, Giám đốc chương trình của tổ chức EDUin. Theo ông, điều quan trọng trong giai đoạn triển khai là phải biến khung năng lực thành một “tài liệu sống”, thay vì chỉ là một văn bản được soạn thảo tốt nhưng cứng nhắc và xa rời thực tiễn.

“Bộ Giáo dục đang đi đúng hướng để đạt mục tiêu đó. Các cơ quan sáng lập như tỉnh, thành phố và chính quyền địa phương cũng có thể sử dụng khung năng lực mới này trong tuyển chọn hiệu trưởng hoặc đánh giá định kỳ đội ngũ lãnh đạo nhà trường”, ông Mušuta cho biết.

Nguồn CNN Prima News