Ủy viên châu Âu phụ trách giao thông và du lịch Apostolos Tzitzikostas đã bác bỏ nhận định của Tổng giám đốc Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) Fatih Birol, người cảnh báo rằng do thiếu hụt nhiên liệu bay, trong vài tuần tới châu Âu sẽ phải đối mặt với làn sóng hủy chuyến hàng loạt. Quan chức EU đồng thời cho biết các hãng hàng không cho đến nay hủy chuyến chủ yếu vì đường bay không còn hiệu quả kinh tế, chứ không phải do không có đủ nhiên liệu.

“Không có bất kỳ dấu hiệu nào cho thấy tình trạng thiếu nhiên liệu bay sẽ dẫn đến việc hủy chuyến trên diện rộng ở châu Âu,” ông Tzitzikostas phát biểu hôm thứ Sáu, chỉ vài giờ trước khi Iran tạm thời dỡ bỏ phong tỏa eo biển Hormuz. Tuy nhiên, đến thứ Bảy, Tehran lại tiếp tục đóng tuyến đường huyết mạch này.

Trước đó một ngày, ông Birol gọi cuộc khủng hoảng dầu mỏ hiện nay là nghiêm trọng nhất từ trước đến nay và cảnh báo châu Âu chỉ còn đủ nhiên liệu bay cho khoảng sáu tuần, nếu Hormuz không được mở lại.

Trong khi đó, các chuyên gia của Hiệp hội Vận tải Hàng không Quốc tế (IATA) lưu ý rằng ngành hàng không sẽ mất nhiều tháng để vượt qua những tác động của tình trạng gián đoạn kéo dài đối với các tuyến và chuỗi cung ứng nhiên liệu. Chủ tịch IATA Willie Walsh nhận định giá dầu thô có thể hạ nhiệt, nhưng chi phí nhiên liệu bay nhiều khả năng vẫn duy trì ở mức cao do ảnh hưởng đến hoạt động của các nhà máy lọc dầu. Ông cho rằng việc thiếu hụt nhiên liệu có thể dẫn tới việc hủy chuyến tại EU từ cuối tháng 5.

Walsh so sánh tình hình hiện nay với các cú sốc trước đây trong ngành, song bác bỏ sự tương đồng với giai đoạn đại dịch Covid-19, nhấn mạnh công suất của các hãng hàng không hiện không bị siết chặt đến mức như khi đó. Theo ông, thời gian phục hồi sau các đợt suy thoái trước, như sau vụ 11/9 hay khủng hoảng 2008–2009, thường kéo dài từ bốn đến mười hai tháng.

Tzitzikostas: Tin đồn về làn sóng hủy chuyến là không chính xác  
Ủy viên châu Âu cũng cho rằng những thông tin nói châu Âu sắp cạn kiệt nhiên liệu bay không phản ánh đúng thực tế. “Trong hai ngày qua, xuất hiện một số thông tin cho rằng châu Âu có thể sớm hết nhiên liệu bay. Điều đó không mô tả chính xác tình hình,” ông nói tại cuộc họp báo ở Nicosia.

Một số hãng hàng không châu Âu như Lufthansa, KLM hay SAS đã giảm số chuyến khai thác, trong khi giá vé tiếp tục tăng theo đà tăng mạnh của chi phí nhiên liệu. “Trong những ngày vừa qua, các hãng đã quyết định cắt giảm một số đường bay vì chúng không còn mang lại lợi nhuận,” ông Tzitzikostas nhấn mạnh.

EU muốn giảm phụ thuộc nhiên liệu từ Trung Đông  
Song song với việc trấn an dư luận, EU đang chuẩn bị các khuyến nghị mới nhằm ứng phó nguy cơ thiếu hụt nguồn cung. Theo nguồn tin cấp cao của EU được hãng Reuters dẫn lại, trong bộ hướng dẫn dự kiến công bố tuần tới, Ủy ban châu Âu sẽ kêu gọi các nước thành viên giảm phụ thuộc vào nhiên liệu bay từ Trung Đông và cân nhắc tăng nhập khẩu từ Mỹ.

Các kế hoạch này – hiện vẫn đang được hoàn thiện và chưa chính thức công bố – tập trung mạnh vào việc tăng cường tự chủ, khả năng chống chịu thông qua nhiên liệu hàng không bền vững (SAF) và các loại nhiên liệu tổng hợp.

Các hãng hàng không châu Âu trước đó đã cảnh báo về nguy cơ thiếu nhiên liệu trong vài tuần tới do chiến sự tại Iran, có thể ảnh hưởng tới mùa du lịch hè. Châu Âu đặc biệt dễ tổn thương vì nhập khẩu khoảng 30–40% nhu cầu nhiên liệu bay, trong đó ít nhất một nửa đến từ khu vực Trung Đông.

Theo nguồn tin nói trên, bộ khuyến nghị của EU sẽ nhấn mạnh năng lực hạn chế của khối trong việc tăng sản lượng nhiên liệu bay trong nước, đồng thời đưa ra các phương án xử lý nếu xảy ra thiếu hụt. Người phát ngôn Ủy ban châu Âu cho biết bảo đảm nguồn cung “vẫn là vấn đề then chốt”, đồng thời lưu ý nếu luồng vận chuyển qua Hormuz tiếp tục bị phong tỏa, EU có thể kích hoạt cơ chế phối hợp để giải phóng một phần dự trữ nhiên liệu bay.

Iran trong ngày thứ Sáu đã mở lại eo biển Hormuz – cửa ngõ chiến lược đối với các dòng chảy dầu từ Vùng Vịnh – sau khi đạt được thỏa thuận ngừng bắn tại Liban. Tuy nhiên, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố phong tỏa hải quân vẫn được duy trì cho đến khi đạt được thỏa thuận với Tehran. Chưa đầy một ngày sau, Iran lại tiếp tục đóng Hormuz, viện dẫn nguyên nhân là lệnh phong tỏa đường biển từ phía Mỹ.

Làm rõ quy tắc bồi thường khi hủy chuyến do thiếu nhiên liệu  
Nguồn tin am hiểu kế hoạch của EU cho hay tài liệu sắp công bố cũng sẽ đưa ra hướng dẫn giải quyết các khó khăn mà hãng hàng không có thể gặp phải trong trường hợp thiếu nhiên liệu, chẳng hạn như nguy cơ mất slot khai thác tại sân bay do buộc phải hủy chuyến, hay các quy định chống “tanking” của EU, vốn nhằm ngăn việc máy bay chỉ tiếp nhiên liệu ở những nơi rẻ nhất.

Một nội dung quan trọng khác sẽ là làm rõ liệu thiếu hụt nhiên liệu có thể được coi là “tình huống bất thường” đủ điều kiện để các hãng không phải chi trả bồi thường cho hành khách khi chuyến bay bị hủy hay không.

Nguồn tin này cũng cho biết EU đã bác bỏ các đề nghị của hãng hàng không muốn nới lỏng hoặc tạm đình chỉ hệ thống mua bán khí thải (ETS) và nghĩa vụ liên quan tới nhiên liệu bền vững SAF.

Ủy ban châu Âu đồng thời dự định lập bản đồ toàn diện công suất lọc dầu đối với các sản phẩm xăng dầu tại châu Âu, kèm theo các biện pháp nhằm bảo đảm mọi công suất hiện có được khai thác tối đa và duy trì ổn định.

Nhiên liệu từ Mỹ, Nigeria và khác biệt tiêu chuẩn  
Một trong những vấn đề kỹ thuật mà EU phải giải quyết liên quan đến sự khác biệt giữa nhiên liệu Jet A của Mỹ và nhiên liệu Jet A‑1 tiêu chuẩn châu Âu. Nhiên liệu Jet A của Mỹ có điểm đông đặc cao hơn, nên lâu nay ít khi được sử dụng tại châu Âu.

Jet A‑1 của châu Âu phù hợp hơn cho các chuyến bay đường dài, ở độ cao lớn và trong điều kiện nhiệt độ thấp, đồng thời cũng là loại nhiên liệu được quân đội ưu tiên. Dù vậy, nhập khẩu nhiên liệu bay từ Mỹ và Nigeria đã tăng vọt trong tháng 4.

Một số trung tâm hàng không lớn của châu Âu tại Bỉ, Hà Lan, Thụy Sĩ và Đức hiện phụ thuộc nhiều vào hệ thống đường ống CEPS do NATO vận hành, chuyên vận chuyển nhiên liệu bay đạt chuẩn châu Âu.

Một số sân bay cảnh báo có thể đối mặt với tình trạng thiếu nhiên liệu trong vòng ba tuần nếu Hormuz tiếp tục đóng cửa với tàu chở nhiên liệu. Ủy ban châu Âu đồng thời lưu ý rằng nguồn cung nhiên liệu bay có thể vẫn bị hạn chế ngay cả khi tuyến đường này được khơi thông trở lại.

Theo Idnes