Gần 1/3 chủ doanh nghiệp Séc muốn bán công ty trong vòng 5 năm

Thị trường doanh nghiệp Séc được dự báo sẽ sôi động trong những năm tới. Gần một phần ba chủ doanh nghiệp muốn bán công ty trong vòng 5 năm, trong khi nhiều doanh nhân khác lên kế hoạch mở rộng và mua lại các công ty ở cả Séc lẫn nước ngoài, theo báo cáo J&T Banka Business Report.

Theo báo cáo, 31% doanh nhân Séc đang cân nhắc rút khỏi hoạt động kinh doanh và bán công ty trong vòng 5 năm tới. Trong nhóm bắt đầu kinh doanh từ năm 1996 đến 2005, tỷ lệ này lên tới 35% số chủ sở hữu các doanh nghiệp lớn của Séc.

Cuộc khảo sát được thực hiện với hơn 100 doanh nghiệp Séc có doanh thu bình quân hằng năm trên 500 triệu korun.

“Doanh nghiệp Séc đang bước vào một giai đoạn phát triển mới. Đây không chỉ là quá trình chuyển giao thế hệ tự nhiên của những doanh nhân khởi nghiệp trong thập niên 1990. Bản thân các công ty cũng đang trưởng thành về mặt tổ chức: họ tư duy chiến lược hơn, mở rộng hoạt động, rút kinh nghiệm từ chính quá trình kinh doanh và chuyên nghiệp hóa công tác quản lý,” ông Jan Kotek, Giám đốc phụ trách hoạt động tín dụng kiêm thành viên Hội đồng quản trị J&T Banka, nhận định.

Doanh nhân trẻ muốn xây dựng rồi bán công ty

Một trong những nguyên nhân chính dẫn đến làn sóng bán doanh nghiệp là quá trình chuyển giao thế hệ, khi nhiều nhà sáng lập không có người kế nghiệp trong gia đình.

“Một số lượng đáng kể doanh nghiệp Séc vẫn thuộc sở hữu của những người đã nắm giữ chúng từ thập niên 1990. Như vậy, họ hiện lớn hơn khoảng 35 tuổi so với thời điểm thành lập công ty,” ông Petr Dědeček, đối tác của công ty tư vấn Deloitte Advisory, cho biết. Khi bán doanh nghiệp trong khoảng 5 năm tới, nhiều người trong số họ có thể đã ngoài 70 tuổi.

Ông Zdeněk Mikuláš, nhà sáng lập tập đoàn tư vấn Talers, cũng có đánh giá tương tự: “Những nhà sáng lập từ thập niên 1990 đang bước vào tuổi nghỉ hưu và phải giải quyết vấn đề kế nhiệm. Bán công ty là một trong những lựa chọn.”

Tuy nhiên, ý định bán doanh nghiệp không chỉ xuất hiện trong nhóm những người thành lập công ty vào thập niên 1990, thời kỳ chủ nghĩa tư bản bắt đầu được định hình tại Séc. Đáng chú ý, thế hệ doanh nhân trẻ nhất, những người chỉ bắt đầu kinh doanh sau năm 2005, cũng có xu hướng bán công ty tương tự nhóm chủ sở hữu lớn tuổi nhất.

“Điều này cho thấy thế hệ trẻ thường không coi doanh nghiệp là di sản gắn bó suốt đời. Họ muốn xây dựng một công ty thành công, bán lại rồi chuyển sang các dự án khác,” ông Kotek nhận định.

Ông Tomáš Adámek, Giám đốc điều hành Patria Corporate Finance, cho biết thêm: “Đặc biệt, nhiều doanh nhân trẻ thành lập công ty với mục tiêu bán lại trong thời gian tương đối ngắn. Vì vậy, ngay từ đầu họ không gắn bó quá nhiều về mặt tình cảm với doanh nghiệp và coi việc bán công ty là bước đi tự nhiên.”

Các chuyên gia khác cũng có chung nhận định. Theo ông Dědeček, thế hệ doanh nhân trẻ, thường dưới 35 tuổi, có xu hướng xem việc kinh doanh như một khoản đầu tư. Điều này đặc biệt phổ biến trong các lĩnh vực phát triển nhanh như công nghệ thông tin và công nghệ. Nhiều doanh nghiệp trong số đó là công ty khởi nghiệp, nơi chủ sở hữu hoàn tất chu kỳ phát triển bằng việc bán lại công ty.

Thị trường mua bán và sáp nhập còn ghi nhận những xu hướng khác liên quan đến quá trình chuyển giao thế hệ.

“Chúng tôi từng gặp những trường hợp con cái tiếp quản doanh nghiệp của cha mẹ, điều hành trong vài năm nhưng sau đó nhận ra công việc kinh doanh không phù hợp với mình và đề nghị chúng tôi bán công ty,” ông Adámek nói.

Khủng hoảng thúc đẩy chủ doanh nghiệp rút bớt vốn

Một số thay đổi khác liên quan đến hàng loạt cuộc khủng hoảng mà giới chủ doanh nghiệp phải đối mặt trong những năm gần đây. Sáu năm trước, thế giới chịu tác động của đại dịch Covid-19, sau đó là cuộc khủng hoảng năng lượng liên quan đến chiến sự Nga - Ukraine.

Năm nay, kinh tế toàn cầu lại đối mặt làn sóng lạm phát do cuộc tấn công của Mỹ và Israel vào Iran, gây khó khăn cho hoạt động vận chuyển dầu mỏ và khí đốt tự nhiên qua eo biển Hormuz. Trong điều kiện bình thường, khoảng một phần năm nguồn cung dầu toàn cầu được vận chuyển qua tuyến đường này.

“Gần đây, chúng tôi còn nhận thấy xu hướng các chủ sở hữu Séc rút một phần khỏi hoạt động kinh doanh và chuyển một phần giá trị doanh nghiệp thành tiền. Đây là phản ứng tự nhiên trong giai đoạn bất ổn lớn, đặc biệt khi một người đặt tất cả vào một lựa chọn duy nhất, tức sở hữu và điều hành chỉ một công ty,” ông Dědeček nhận định.

Tuy nhiên, thị trường giao dịch doanh nghiệp không chỉ được thúc đẩy bởi hoạt động bán công ty mà còn bởi kế hoạch mở rộng của các doanh nhân Séc. Trong khi một số chủ sở hữu muốn bán, những người khác lại dự định mua thêm doanh nghiệp, kể cả ở nước ngoài.

“Các doanh nghiệp Séc có tham vọng lớn hơn và muốn tạo ra bước phát triển nhảy vọt. Họ nhận ra rằng tăng trưởng hữu cơ diễn ra chậm, trong khi các thương vụ mua lại có thể giúp tăng tốc nhanh hơn,” ông Kotek nói.

Nhu cầu mua lại doanh nghiệp gia tăng

Tăng trưởng hữu cơ thông qua việc từng bước mở rộng hoạt động vẫn là lựa chọn phổ biến nhất, được 78% doanh nghiệp Séc ưu tiên. Tuy nhiên, 41% doanh nghiệp coi mua bán và sáp nhập là một con đường phát triển, đứng thứ hai trong số các phương án mở rộng.

Có 70% doanh nghiệp muốn tăng trưởng đồng thời tại thị trường Séc và nước ngoài. Khoảng 28% chỉ cân nhắc mua lại doanh nghiệp trong nước, còn 2% chỉ quan tâm đến các thị trường nước ngoài. Các công ty lớn có xu hướng mua lại doanh nghiệp mạnh mẽ hơn.

“Đặc biệt, những doanh nghiệp lớn đã có thị phần cao tại một thị trường nhỏ như Séc khó có thể tiếp tục phát triển nếu không thực hiện các thương vụ mua lại. Việc mở rộng ra nước ngoài trong nhiều trường hợp cũng dễ dàng hơn thông qua hình thức này,” ông Dědeček cho biết.

Theo ông, tăng trưởng từng bước tại thị trường nước ngoài có thể là một quá trình kéo dài. “Khi mua lại một đối thủ tại thị trường nước ngoài, doanh nghiệp thường giống như bước lên một đoàn tàu đã chạy,” ông nói.

Ông Adámek dự báo các doanh nghiệp Séc trước hết sẽ hướng tới những thị trường lân cận.

“Trước đây, lộ trình tự nhiên thường bắt đầu từ Slovakia, sau đó mở rộng sang khu vực Trung và Đông Âu. Tuy nhiên, ngày càng có nhiều doanh nghiệp tiến về phía Tây,” ông nói, đồng thời cho biết các nước nói tiếng Đức là những điểm đến chính.

Theo ông Adámek, phần lớn tuyệt đối các thương vụ mua lại xuyên biên giới của doanh nghiệp Séc diễn ra tại châu Âu, trong khi các khoản đầu tư ngoài châu lục vẫn tương đối hiếm.

Trong số những doanh nhân Séc đầu tư mạnh ra nước ngoài có ông Daniel Křetínský, người đứng đầu EP Group; tỷ phú ngành quốc phòng Michal Strnad; và ông Karel Komárek, chủ sở hữu tập đoàn KKCG.

Hoạt động đầu tư của các doanh nghiệp Séc vì vậy được dự báo duy trì ở mức cao trong những năm tới. Kết quả kinh doanh khả quan cũng tạo điều kiện cho xu hướng này. Theo J&T Banka Business Report, 38% doanh nghiệp tăng trưởng nhanh hơn dự kiến trong năm qua, trong khi 37% hoàn thành đúng kế hoạch đề ra.

(Theo seznamzpravy)