Người dân Séc hiện phải trả mức giá cao hơn đáng kể cho bánh mì, bia cũng như các mặt hàng và dịch vụ thông thường so với cách đây 25 năm. Tuy nhiên, họ vẫn đang ở tình trạng tốt hơn, bởi mức lương tăng nhanh hơn so với giá cả, theo dữ liệu của Cục Thống kê Séc.

Nhìn vào các thực phẩm cơ bản, sự thay đổi này dễ thấy. Một giỏ hàng gồm bánh mì, pho mát, bơ, trứng và giăm bông đầu thế kỷ này tốn khoảng 100 korun, nay đã tăng gấp đôi. Năm 2001, chi phí là 79 korun với giăm bông là món đắt nhất; năm 2024, chi phí cho cùng mặt hàng là 158 korun, bánh mì là khoản chi lớn nhất.

Bánh mì có thể coi là chỉ số tham khảo tốt: đầu thế kỷ, một ổ bánh khoảng 15 korun, nay thường vài chục korun. Giá tăng phản ánh giá lúa mì và năng lượng, chi phí vận chuyển, cũng như lương của thợ làm bánh.

Mặc dù giá thực phẩm tăng mạnh, người dân vẫn có thể mua được nhiều hơn so với 25 năm trước. Trong khi giá chỉ tăng hơn gấp đôi, mức lương trung bình tăng khoảng 3,5 lần, từ chưa đầy 13,5 nghìn korun năm 2000 lên gần 46 nghìn korun năm 2024.

Theo nhà kinh tế Petr Kymlička, đối tác công ty tư vấn Moore Czech Republic, “Mức tăng giá về cơ bản vẫn kiểm soát được nhờ mức lương tăng trong phần lớn thời gian. Tuy nhiên, sự khác biệt rõ rệt xuất hiện giữa các nhóm xã hội, vùng miền và các thế hệ.”

Các sự kiện toàn cầu đã ảnh hưởng mạnh đến mức lương trong những năm gần đây. Đặc biệt là đại dịch COVID-19, chiến tranh ở Ukraine và sự bùng nổ lạm phát liên quan. Tại Séc, lạm phát đã tăng từ khoảng 2% lên 15,1% vào năm 2022, sau đó dần giảm trở lại mức 2%, mục tiêu của Ngân hàng Quốc gia Séc.

Theo Helena Horská, kinh tế trưởng của Raiffeisenbank: “Thu nhập thực tế của các hộ gia đình năm 2021 tăng một lần khoảng 7%, nhưng sau đó do lạm phát hai con số đã giảm mạnh, và chỉ từ năm 2023 mới bắt đầu tăng trở lại.” Năm 2021, quốc hội Séc đã bỏ cách tính thuế dựa trên mức lương siêu thô (superhrubá mzda), giúp người dân tăng thu nhập nhưng giảm nguồn thu của nhà nước.

Với trái cây, xu hướng khác biệt. Dữ liệu của Cục Thống kê Séc cho thấy giá chuối và táo tăng mạnh từ 2001–2013, sau đó khá ổn định. Theo chuyên gia kinh tế Lukáš Kovanda từ Trinity Bank: “Năm 2001, với mức lương trung bình, một người có thể mua 510 kg chuối, năm 2024 con số này đã là 1.520 kg, gần gấp ba lần.”

Tuy nhiên, trong vài năm gần đây, táo đã tăng giá đáng kể, chủ yếu do sản lượng trong nước biến động và chi phí cao hơn. Giá chuối ổn định hơn nhờ nhập khẩu số lượng lớn và các nhà cung cấp quốc tế lâu dài.

Trong tương lai, giá một số loại thực phẩm sẽ chủ yếu bị ảnh hưởng bởi nhập khẩu. Theo Marek Zemánek, phát ngôn viên Phòng Thương mại Thực phẩm: “Với cà phê, ca cao hay các loại quả họ cam quýt, giá cả phản ánh sự kết hợp giữa mùa thu hoạch kém và nhu cầu thế giới cao.”

Giá rượu bia cũng tăng rõ rệt. Năm 2001, một lít rượu nội và 20 chai bia tốn khoảng 320 korun, nhưng năm 2024, chi phí cho cùng giỏ hàng là 535 korun. Giá các loại đồ uống này chịu tác động từ chi phí sản xuất cao hơn và thay đổi thuế.

Về giá dịch vụ, trong khi người dân có thể mua được nhiều thực phẩm hơn nhờ thu nhập cao hơn, thì với một số dịch vụ lại ngược lại, theo Petr Kymlička (Moore Czech Republic). Ví dụ điển hình là nhà ở hoặc bằng lái xe, hiện không chỉ đắt hơn về số tiền thực tế mà còn so với mức lương trung bình.

Vào năm 2000, bằng lái xe tốn khoảng 6.000 korun, nay thường trên 20.000 korun. Giá nhẫn cưới cũng tăng hơn gấp bốn lần trong 25 năm qua.

Chi phí cho năng lượng và nước cũng tăng mạnh. Theo số liệu của Cục Thống kê Séc, giá nhiệt, than và nước kèm phí thoát nước đã tăng từ 84 korun năm 2001 lên 314 korun năm 2024. Việc tăng giá năng lượng tác động rộng rãi đến toàn bộ nền kinh tế – từ sản xuất thực phẩm, dịch vụ đến giao thông vận tải.

Ngược lại, quần áo và giày dép là một trong số ít các nhóm hàng mà giá chỉ tăng nhẹ trong 25 năm qua, nhờ sản xuất rẻ hơn ở nước ngoài và cạnh tranh mạnh mẽ.

Theo bà Helena Horská, áp lực lên ngân sách gia đình đang dần giảm, nhưng sức mua trở lại không ngay lập tức và khác nhau tùy loại hộ gia đình cũng như cơ cấu chi tiêu.

Các nhà kinh tế đồng ý rằng trong những năm tới, chi phí lớn nhất đối với ngân sách gia đình sẽ là nhà ở, giáo dục trẻ em và một số dịch vụ khác. “Tuy nhiên, điều then chốt là liệu, với những lời hứa rộng rãi của chính phủ mới, có thể giữ lạm phát dưới kiểm soát hay không, vì lạm phát tăng nhanh sẽ ngay lập tức phản ánh bằng việc giảm thu nhập thực tế,” ông Kymlička kết luận.

(Theo Novinky)