Hệ thống tư pháp ở Cộng hòa Séc
Hệ thống tư pháp (cũng là hệ thống tòa án) ở Cộng hòa Séc hoạt động độc lập. Do đó, Toàn án không chịu trách nhiệm về các hoạt động của mình trước bất kỳ quyền lực nào khác, dù là cơ quan lập pháp hay hành pháp.
Hiến pháp đảm bảo rõ ràng tính độc lập trong việc thực hiện chức năng tư pháp, không ai có thể can thiệp đe dọa tính công bằng của các thẩm phán và can thiệp vào hoạt động của họ.
Do đó, thẩm phán không thể đồng thời là đại biểu quốc hội hoặc thượng nghị sĩ, không được giữ bất kỳ chức vụ nào trong cơ quan hành chính nhà nước hay thực hiện một số hoạt động khác.
Chỉ có tòa án mới có thẩm quyền trong quá trình tố tụng hình sự để quyết định định tội và áp dụng hình phạt đối với thủ phạm gây tội ác.
Tòa án ở Cộng hòa Séc là cơ quan nhà nước độc lập thực hiện quyền tư pháp theo chương thứ tư của Hiến pháp. Do đó, theo cách thức do pháp luật thiết lập, tòa án bảo vệ quyền chủ thể trong tố tụng dân sự , trong tố tụng hình sự , Tòa quyết định định tội và hình phạt đối với tội phạm hình sự và trong tư pháp hành chính, xem xét các hành vi của cơ quan hành chính nhà nước và khi thích hợp cũng tham gia quyết định về các vấn đề khác được pháp luật quy định.
Bên ngoài hệ thống các tòa án chung này, với tư cách là một cơ quan bảo hiến đặc biệt của loại hình tư pháp, là Tòa án Hiến pháp, trong cơ quan tài phán hiến pháp quyết định về việc tuân thủ các quy định pháp luật chung và các quyết định cá nhân và trật tự hiến pháp
Thẩm phán và người đánh giá
Một công dân liêm chính (không phạm tội) có thể trở thành một thẩm phán chuyên nghiệp, với điều kiện đã hoàn thành chương trình đào tạo pháp luật ở trường đại học, đã hoàn thành hành tập sự tư pháp và thi đỗ kỳ thi chuyên nghiệp về tư pháp. Thẩm phán do Tổng thống bổ nhiệm vào vị trí theo đề nghị của Bộ trưởng Bộ Tư pháp và thẩm phán không có thời hạn về việc thực hiện chức vụ của mình (đây là một bảo đảm quan trọng cho tính độc lập của thẩm phán). Thẩm phán phải làm lễ tuyên thệ trước tổng thống khi được bổ nhiệm.
Thẩm phán chỉ bị ràng buộc bởi luật pháp trong việc ra quyết định của mình. Thẩm phán có quyền đánh giá sự tuân thủ pháp luật của các văn bản pháp lý thấp hơn đối với luật như Nghị định chính phủ, Quyết định của bộ (được coi như là quyền kiểm tra của tòa án – soudcovské právo zkoumací).
Nếu chỉ có một thẩm phán quyết định, Người này được gọi là Thẩm phán toàn quyền (Samosoudce). Trong các trường hợp do luật quy định, Tòa thường do Hội đồng thẩm phán tuyên án. Hội đồng bao gồm các thẩm phán chuyên nghiệp. Tuy nhiên, trong một số trường hợp, luật pháp cũng cho phép giáo người dân tham gia vào các quyết định của tòa án. Những công dân được tham gia vào quá trình ra quyết định của tòa án cùng với các thẩm phán chuyên nghiệp được gọi là các Thẩm phán liên kết (trước năm 1990 là Hội thẩm nhân dân – soudci z lidu). Khi bỏ phiếu tại Hội đồng thẩm phán và lá phiếu của Hội thẩm nhân dân có cùng giá trị ngang như lá phiếu của Chủ tọa phiên tòa.
Hệ thống tư pháp ở Cộng hòa Séc
Hệ thống tư pháp hay Hệ thống tòa án bao gồm 4 cấp:
- Nejvyšší soudy (NS a NSS) – Tòa án tối cao và Tòa án hành chính tối cao. Cả hai trụ sở ở Brno
- Vrchní soudy (2 Tòa án) – Tòa án cấp cao trụ sở ở Praha và Olomouc
- Krajské soudy (có 8 Tòa an khu vực) – Tòa án khu vực
- Okresní soudy (86) – Tòa án huyện
Trong cả tố tụng dân sự và tố tụng hình sự, áp dụng nguyên tắc hai cấp (dvouinstančnosti).
Có nghĩa là nếu vấn đề toà sơ thẩm, thường là toà án quận (huyện) đã quyết định, thì việc kháng nghị đối với quyết định này sẽ do tòa án chung thẩm xét xử và quyết định, cuối cùng. Sau đó không thể nộp đơn kháng cáo tiếp.
Trong một số trường hợp do luật quy định (ví dụ: trong trường hợp phạm tội nghiêm trọng), tòa án khu vực là tòa sơ thẩm và tòa chung thẩm là Tòa án cấp cao.
Tòa án tối cao chủ yếu tiến hành xử lý các khiếu nại đặc biệt bất thường.
Tòa án hành chính tối cao là cơ quan xét xử cao nhất trong các vấn đề thuộc thẩm quyền của các Tòa án trong lĩnh vực tư pháp hành chính, nó đảm bảo tính thống nhất và hợp pháp của việc ra quyết định
Tại Tòa án tối cao, Tòa án hành chính tối cao, các Tòa án cấp cao, Tòa án khu vực và Tòa án cấp huyện nơi có trên 10 thẩm phán được thành lập các Hội đồng Thẩm phán (Soudcovské rady). Hội đồng Thẩm phán đề cử các chức vụ Chánh án, Phó Chánh án Tòa án, phân công, điều động Thẩm phán, thảo luận về dự thảo lịch làm việc của Tòa án và những thay đổi của Tòa án và cho ý kiến về ý kiến của Chánh án về việc ra quyết định và các hoạt động khác của thẩm phán.
Nhiệm kỳ của Hội đồng thẩm phán là 5 năm.
Tòa án Hiến pháp Cộng hòa Séc có vị trí đặc biệt , là cơ quan độc lập bảo vệ tính hợp hiến và đứng ngoài hệ thống các tòa án. Quyền lực của Tòa án Hiến pháp được xác định trong phạm vi các vấn đề xác định đầy đủ, như quyết định việc bãi bỏ các luật hoặc các quy định pháp luật khác và các thành phần nếu trái với Hiến pháp, đối với các Khiếu nại hiến pháp của các thể nhân hoặc pháp nhân chống lại sự can thiệp vào các quyền được bảo đảm theo hiến pháp, các khiếu nại hiến pháp của các cơ quan quản lý địa phương chống lại sự can thiệp bất hợp pháp của nhà nước vào quyền tài phán
Vai trò của Bộ Tư pháp và Bộ trưởng Bộ Tư pháp
Bộ Tư pháp là cơ quan trung ương quản lý nhà nước về toà án. Do đó, nhiệm vụ của Bộ tư pháp là tạo điều kiện cho các Tòa án thực thi công vụ một cách đúng đắn, nhất là về nhân sự, tổ chức, kinh tế, tài chính, giáo dục và giám sát thực hiện đúng nhiệm vụ mà Tòa án đã được giao phó theo phương thức và giới hạn do luật pháp quy định.
Đối với tính độc lập của cơ quan tư pháp, Bộ Tư pháp không có thẩm quyền xem xét, thay đổi hoặc hủy bỏ các quyết định do Tòa án ban hành.
Tuy nhiên, trong các vụ án hình sự, Bộ trưởng Bộ Tư pháp có quyền Khiếu nại về hành vi vi phạm pháp luật nếu thấy có vi phạm do Quyết định cuối cùng của Tòa án hoặc Công tố viên hoặc được đưa ra trên cơ sở một thủ tục có sai sót. Tòa án tối cao sẽ ra quyết định về khiếu nại của Bộ trưởng.
Bộ trưởng cũng có quyền đề nghị kỷ luật các thẩm phán nếu thẩm phán đã vi phạm kỷ luật. Hội đồng đặc biệt của Tòa án Hành chính Tối cao sẽ quyết định về đề xuất kỷ luật.
Biên soạn: Ing Doãn Dân
