Một du khách Tây Ban Nha cho biết gia đình anh đã bị gây áp lực buộc phải nộp phạt, trong khi cơ quan giao thông bác bỏ cáo buộc rằng các thanh tra vé đang “săn” khách du lịch.

Khi Pablo F. cùng gia đình đến thăm Praha, họ chỉ nghĩ đó sẽ là một chuyến đi bình thường trong thành phố. Thay vào đó, một cuộc kiểm tra vé đã khiến cả nhà hoảng sợ và đặt câu hỏi liệu họ có bị đối xử khác đi chỉ vì là người nước ngoài hay không.

Pablo, người đến Praha cùng bạn đời và bố mẹ vợ lớn tuổi, cho biết gia đình anh đã phải trải qua điều mà anh mô tả là “một cuộc kiểm tra vé mang tính đe dọa”.

“Người kiểm tra mặc thường phục và ban đầu không thể nhận ra ngay đó là nhân viên giao thông, nên lúc đầu tôi còn nghi ngờ không biết ông ta có thực sự được phép làm việc này hay không,” Pablo nói với Expats.cz.

“Ông ta chỉ tiếp cận nhóm chúng tôi, những người rõ ràng là du khách nước ngoài, trong khi không kiểm tra bất kỳ hành khách nào khác trên chuyến tàu điện. Điều đó khiến chúng tôi cảm thấy mình đã bị nhắm đến một cách có chủ đích.”

Theo lời Pablo, thanh tra vé nói rằng những tấm vé mà nhóm xuất trình không khớp với từng hành khách cầm vé. Pablo cho biết cả nhóm đã mua vé cùng lúc, nhưng trong quá trình di chuyển, vé bị lẫn lộn nên mỗi người đã đưa ra không đúng vé của mình.

Một khoản phụ thu đã được áp dụng và, theo Pablo, người thanh tra giữ luôn giấy tờ tùy thân của anh, đồng thời nói rõ rằng anh sẽ không nhận lại được nếu không thanh toán ngay bằng thẻ ngân hàng.

“Trong tình huống đó, tôi cảm thấy mình thực tế không còn lựa chọn nào khác ngoài việc phải trả tiền,” anh nói.

Pablo cho biết bố mẹ vợ anh đã rất hoảng hốt sau màn làm việc này. Về sau, cả gia đình thậm chí không biết chuyện vừa xảy ra có thực sự là quy trình chính thức hay họ đã bị lừa.

Sau khi trở về nước, anh gửi khiếu nại tới nhiều cơ quan chức năng, nhưng cuối cùng đều được chuyển về Công ty Giao thông công cộng Praha (DPP). DPP sau đó tự xem xét vụ việc liên quan đến chính nhân viên của mình và kết luận rằng cả DPP lẫn thanh tra vé đều đã hành xử đúng quy định.

Pablo cho rằng DPP “đã phủ nhận cách hành xử mà tôi mô tả, và theo quan điểm của tôi, không đưa ra được bất kỳ bằng chứng độc lập thuyết phục nào để giải thích họ dựa vào đâu để đi đến kết luận đó”.

Trải nghiệm này khiến anh bắt đầu tìm hiểu xem liệu người khác có gặp hoàn cảnh tương tự hay không.

Anh nói mình bất ngờ trước số lượng đánh giá trên TripAdvisor, Trustpilot, Reddit và các nền tảng khác, trong đó mô tả các thanh tra vé có hành vi hung hăng hoặc gây áp lực, từ chối lắng nghe giải thích, ép phải trả tiền ngay tại chỗ và khiến du khách có cảm giác họ bị đối xử khác với hành khách địa phương.

Những lời kể trên mạng không đủ để chứng minh rằng thanh tra vé ở Praha có hệ thống nhắm vào người nước ngoài. Tuy nhiên, chúng đặt ra câu hỏi về việc hệ thống kiểm soát vé rất nghiêm ngặt của thành phố đang được du khách trải nghiệm như thế nào, nhất là khi họ có thể không hiểu hết quy định hoặc không nói tiếng Séc.

Cáo buộc “săn khách du lịch”

Các quy định về mang theo và kích hoạt vé giao thông công cộng ở Séc vốn rất nghiêm ngặt. Có lẽ cũng khó tránh khỏi việc người nước ngoài chiếm tỷ lệ cao trong số những người vi phạm chỉ vì không nắm rõ hệ thống.

Tuy nhiên, điều khiến người khiếu nại bức xúc thường không phải là khoản phạt, mà là cách họ bị đối xử.

Một hành khách kể rằng mình bị “gây áp lực một cách hung hăng” để nộp phạt vì mua nhầm loại vé, “dù rõ ràng đó chỉ là một sai sót ngoài ý muốn”, và kết luận rằng các thanh tra vé đang “lợi dụng việc du khách không hiểu rõ quy định cũng như sự phức tạp của hệ thống”.

Một trường hợp khác là nhóm du khách đã mua vé nhưng quên kích hoạt. Họ cho biết ngay khi bước vào ga metro, họ lập tức bị dọa gọi cảnh sát. Theo nhóm này, các thanh tra vé đã “đối xử với chúng tôi như tội phạm chỉ vì một lỗi hoàn toàn vô ý”.

Một du khách khác nhớ lại rằng ngay khi bước lên tàu điện, họ lập tức hỏi người đứng gần nhất xem máy bán vé không chạm ở đâu để mua vé; người đó hóa ra lại chính là thanh tra vé, người ngay sau đó yêu cầu xuất trình giấy tờ tùy thân và lập biên bản phạt.

Những câu chuyện như vậy không hoàn toàn là bịa đặt. Bản thân tôi từng chứng kiến một cuộc cãi vã giữa hai du khách người Anh và một thanh tra vé trên tàu điện ở Praha, đến mức gây hoảng loạn thực sự khi thanh tra giữ hộ chiếu của họ và từ chối trả lại cho đến khi tiền phạt được thanh toán.

Vậy khi đối mặt với thanh tra vé, hành khách thực sự có quyền và nghĩa vụ gì?

Tôi có những quyền gì?

Văn phòng Bảo vệ Quyền lợi Công chúng, tức cơ quan thanh tra nhân quyền của Séc, cho biết với Expats.cz rằng thanh tra soát vé không có quyền pháp lý tịch thu giấy tờ tùy thân của hành khách và giữ lại cho đến khi người đó nộp phạt.

“Thanh tra soát vé không được phép tịch thu giấy tờ; họ chỉ có thể yêu cầu hành khách chứng minh thông tin cá nhân bằng giấy tờ tùy thân và sao chép các dữ liệu đó từ giấy tờ,” cơ quan này cho biết.

Thanh tra soát vé cũng không có quyền pháp lý buộc hành khách phải nộp phạt ngay tại chỗ.

“Hành khách không bắt buộc phải nộp phạt ngay tại chỗ. Tuy nhiên, họ có nghĩa vụ cung cấp thông tin cá nhân. Sau đó, họ sẽ được lập một ‘Biên bản kiểm tra vận chuyển’, cho phép thanh toán tiền phạt vào thời điểm sau,” theo cơ quan thanh tra quyền lợi công chúng của Séc.

Nếu thanh toán trong vòng 15 ngày dương lịch kể từ ngày bị lập biên bản, mức phạt sẽ được giảm từ 2.000 korun xuống còn 1.500 korun.

Cơ quan thanh tra cũng lưu ý rằng nếu hành khách cho rằng khoản phạt là không chính đáng, họ không nên trả tiền ngay tại chỗ, bởi việc thanh toán ngay sẽ được xem là chấp nhận mức phạt.

“Không có quyền kháng cáo đối với khoản phạt đã được thanh toán tại thời điểm kiểm tra.”

Trong trường hợp không trả tiền ngay, hành khách có thể khiếu nại bằng cách điền biểu mẫu trên website của DPP, nêu rõ lý do phản đối và cung cấp bằng chứng cho thấy khoản phạt đã được áp dụng sai.

Người phát ngôn của DPP cho biết với Expats.cz rằng “72% số khoản phạt trên phương tiện giao thông công cộng ở Praha được thanh toán ngay tại chỗ, và trong những trường hợp như vậy, chúng tôi không được phép cũng không có nghĩa vụ thu thập hay lưu lại dữ liệu cá nhân của hành khách”.

DPP hiện không thu thập số liệu về tỷ lệ các khoản phạt áp dụng đối với người nước ngoài.

Trong khi đó, người phát ngôn của ROPID - đơn vị điều phối giao thông tích hợp vùng Praha - nói với Expats.cz rằng “các thanh tra không nhắm vào người nước ngoài; họ đối xử với mọi người như nhau, bất kể quốc tịch”.

Ngoài ra, cũng không có quy định buộc thanh tra vé phải mặc đồng phục. Đại diện ROPID cho biết tại khu vực Trung Séc, các thanh tra “làm việc hoàn toàn trong trang phục thường ngày”. Họ chứng minh thân phận không phải bằng đồng phục, mà bằng thẻ hiệu cầm tay được xuất trình trong quá trình kiểm tra.

Ưu tiên nâng cao năng lực tiếng Anh

Dù phần lớn các trường hợp bị phạt thường bắt nguồn từ những sai sót thực sự, những ai từng chứng kiến tranh cãi giữa du khách và thanh tra vé đều có thể hiểu được áp lực mà người nước ngoài cảm thấy.

Các quy định liên quan đến kiểm tra vé khó có khả năng thay đổi trong thời gian tới. Tuy nhiên, trong bối cảnh Praha đón hàng triệu du khách mỗi năm và người nước ngoài ngày càng chiếm tỷ trọng lớn trong dân cư thành phố, các cơ quan giao thông công cộng có thể nên coi kỹ năng tiếng Anh là một ưu tiên lớn hơn trong tuyển dụng.

Một tin tuyển dụng vị trí thanh tra vé tại Praha, vẫn còn được đăng tại thời điểm bài viết được thực hiện, nêu rõ yêu cầu là “biết tiếng Anh ở mức có thể giao tiếp”.

Người phát ngôn DPP cho biết với Expats.cz rằng “trình độ tiếng Anh là một yêu cầu khi tuyển dụng nhân viên mới”.

“Đồng thời, đối với các thanh tra lâu năm đã vào công ty trước khi quy định này được áp dụng, chúng tôi tổ chức các khóa học tiếng Anh trực tiếp. Ngoài ra, hiện chúng tôi cũng đang hoàn thiện một khóa học tiếng Anh trực tuyến được thiết kế riêng cho nhu cầu của lực lượng thanh tra vé,” người phát ngôn nói thêm.

Không chỉ người nước ngoài mới phàn nàn

Người nước ngoài có thể cảm thấy mình bị đối xử bất công, nhưng trên mạng cũng có rất nhiều lời phàn nàn từ chính người Séc.

Đầu năm nay, truyền thông từng dậy sóng vì câu chuyện một sinh viên đi xe buýt từ Praha tới vùng Trung Séc bị phạt do bị thanh tra kiểm tra đúng lúc vé tháng của vùng Trung Bohemia trong ứng dụng vẫn đang trong quá trình kích hoạt.

Cái gọi là “cái bẫy từng phút” đối với vé điện tử vốn đã quá quen thuộc: nhiều người Séc cho rằng các thanh tra để ý những hành khách mua vé trên điện thoại ngay trước khi bắt đầu hành trình, rồi lập tức kiểm tra trước khi vé kịp hiển thị hiệu lực.

Một người Séc cho biết đã tận mắt chứng kiến một nhóm người nước ngoài bị hai thanh tra vé ở Praha nhắm tới công khai. Theo lời nhân chứng, trong khi nhóm này đang “cầm tiền trên tay và tìm chỗ để trả”, một thanh tra đã thì thầm rằng “họ không hiểu tiếng Séc, như vậy càng tốt”, trước khi tiến hành phạt họ và “chửi họ bằng tiếng Séc”.

Cũng cần lưu ý rằng chính các thanh tra soát vé cũng phải đối mặt với áp lực và nguy cơ từ những tình huống đối đầu căng thẳng.

Theo cơ quan giao thông công cộng Praha, trong năm 2025 đã ghi nhận 56 trường hợp thanh tra vé bị hành khách hành hung gây thương tích, tăng 25% so với năm trước đó.

Luật lệ vẫn là luật lệ. Tuy nhiên, nhiều người nước ngoài - cũng như không ít người Séc - cho rằng cách áp dụng những quy định đó hoàn toàn có thể có nhiều sự thấu hiểu hơn.

Với Pablo, vấn đề không chỉ nằm ở số tiền bị phạt. Điều đáng nói hơn là ấn tượng mà du khách mang theo sau một cuộc chạm mặt có thể chỉ kéo dài vài phút.

“Praha là một trong những thành phố tuyệt vời nhất châu Âu và phần còn lại của chuyến đi của tôi đều rất tốt đẹp,” anh nói. “Chính vì vậy, thật đáng tiếc khi quá nhiều du khách lại rời đi với ấn tượng cuối cùng tiêu cực chỉ vì trải nghiệm với các thanh tra soát vé.”

(Theo expats)