Đội tuyển học sinh trung học của Cộng hòa Séc đã giành huy chương vàng ở vòng quốc tế của Giải đấu Các nhà Vật lý trẻ (IYPT), diễn ra từ ngày 5 đến 12 tháng 7 tại Zurich, Thụy Sĩ.

“Chúng tôi vô cùng vui mừng với tấm huy chương vàng ở một cuộc thi đồng đội đặc biệt khó như Giải đấu Các nhà Vật lý trẻ. Các đại diện của chúng tôi đã khẳng định được vị thế trong sự cạnh tranh rất khốc liệt giữa các đội đến từ 35 quốc gia trên toàn thế giới và đạt thành tích tốt nhất của CH Séc kể từ năm 1998,” Giám đốc Viện Vật lý thuộc Viện Hàn lâm Khoa học CH Séc, ông Michael Prouza, phát biểu về thành công này.

Đội chiến thắng gồm năm học sinh trung học, được tuyển chọn từ đợt tập huấn tuyển lựa tổ chức vào tháng 4 sau vòng thi toàn quốc của Giải đấu Các nhà Vật lý trẻ tại Praha. 

Năm gương mặt chiến thắng:

Kryštof Basista (Trường Gymnázium J. Kainara, Hlučín)

Kryštof đã bị cuốn hút bởi vũ trụ và các quy luật tự nhiên ngay từ bậc tiểu học. Bước ngoặt đến khi đọc cuốn Lược sử thời gian của Stephen Hawking, sau đó anh quyết tâm trở thành nhà vật lý lý thuyết. Lên trung học, Kryštof bắt đầu tự học một cách chuyên sâu và những câu hỏi anh đặt ra nhanh chóng vượt ra ngoài khuôn khổ chương trình học thông thường. Một dấu mốc quan trọng là lần tham dự vòng quốc tế của Giải đấu Các nhà Vật lý trẻ năm ngoái, nơi đội của anh giành huy chương đồng. Cuộc thi đã mang lại cho anh những kinh nghiệm quý báu về phương pháp nghiên cứu và làm việc nhóm. Trong thời gian thực tập tại Đại học Silesia ở Opava, anh tập trung vào vật lý thống kê và nhiệt động lực học của lỗ đen. Cùng với người hướng dẫn, anh đã công bố một bài báo về các chất khí có thế hóa học bằng không trên tạp chí chuyên ngành European Journal of Physics và hiện đang tiếp tục thực hiện thêm các công trình khác.

Michal Fišer (Trường Cao đẳng nghề và Trung học Kỹ thuật điện Plzeň)

Niềm yêu thích vật lý của Michal bắt đầu từ những video khoa học phổ thông trên kênh Veritasium, nhưng bước ngoặt thật sự chỉ đến khi anh tham gia Giải đấu Các nhà Vật lý trẻ. Khác với những cuộc thi thuần lý thuyết, sân chơi này giúp anh học cách nghiên cứu các hiện tượng phức tạp cả về mặt lý thuyết lẫn thực nghiệm, đồng thời hiểu rằng những vấn đề thực tế không thể được mô tả nếu thiếu những giả định giản lược được lựa chọn đúng đắn. Cột mốc lớn nhất đối với anh là quá trình chuẩn bị cho vòng quốc tế, nhờ đó anh có cơ hội tiến hành đo đạc bằng quang phổ Raman trong các phòng thí nghiệm của Viện Vật lý thuộc Viện Hàn lâm Khoa học CH Séc. Sau kỳ thi tốt nghiệp trung học, anh dự định theo học ngành vật lý tại Khoa Toán - Vật lý, Đại học Charles ở Praha.

Daniel Jedlička (Trường Cao đẳng nghề và Trung học Kỹ thuật điện Plzeň)

Các cuộc thi, đặc biệt là Giải đấu Các nhà Vật lý trẻ, đã khơi dậy ở Daniel niềm quan tâm sâu sắc hơn đối với vật lý và toán học. Việc giải các bài toán của cuộc thi cho anh thấy rằng những vấn đề phức tạp hoàn toàn có thể được xử lý và các phương pháp riêng cũng có thể được bảo vệ ngay từ khi còn học trung học. Những mối liên hệ có được từ cuộc thi cũng đã giúp anh giành được một kỳ thực tập tại Viện Vật lý thuộc Viện Hàn lâm Khoa học CH Séc, nơi anh tham gia nghiên cứu tổng hợp MXene và thực hiện các phép đo bằng quang phổ Raman. Theo anh, những cuộc thi như Giải đấu Các nhà Vật lý trẻ là con đường tốt nhất để tiếp cận thực tiễn nghiên cứu khoa học, tích lũy kinh nghiệm quốc tế và gặp gỡ những người có cùng đam mê.

Lukáš Franta (Trường Gymnázium Ch. Dopplera, Praha)

Là tân cử nhân trung học và là sinh viên tương lai của ngành vật lý tại Khoa Toán - Vật lý, Đại học Charles, năm nay Lukáš đã tham gia giải đấu này lần thứ ba. Điều khiến anh yêu thích nhất ở cuộc thi là tính toàn diện: không chỉ đơn thuần là giải một bài toán, mà còn phải xây dựng lý thuyết, thiết kế thí nghiệm và bảo vệ kết quả trong tranh luận. Theo anh, phần thưởng lớn nhất chính là khoảnh khắc khi số liệu đo được ban đầu không khớp với mô hình, nhưng rồi anh tìm ra nguyên nhân, điều chỉnh mô hình và mọi thứ cuối cùng ăn khớp với nhau.

Daniel Švaňa (Trường Gymnázium Ch. Dopplera, Praha)

Ngay từ những năm đầu trung học, Daniel đã được thầy cô định hướng tham gia các kỳ thi học sinh giỏi, và từ đó chỉ còn một bước ngắn để đến với đội tuyển thi đấu của trường. Cùng các bạn học, anh thường xuyên đạt thứ hạng cao tại Olympic Vật lý cũng như cuộc thi Náboj Vật lý, nhưng cuộc thi trở thành niềm đam mê đặc biệt đối với anh lại là Giải đấu Các nhà Vật lý trẻ. Cuộc thi này dạy anh cách tự nghiên cứu tài liệu khoa học, thiết kế thí nghiệm và tìm ra những mối liên hệ sâu hơn trong dữ liệu. Theo anh, điểm hấp dẫn nhất là các phần bảo vệ kết quả, nơi anh có thể trực tiếp thảo luận về các bài toán với giới học thuật và các nhà nghiên cứu. Nhờ giải đấu, anh còn kết bạn với nhiều người yêu khoa học trên khắp CH Séc.

Các nhà vật lý trẻ bước vào nghiên cứu thực thụ

Giải đấu Các nhà Vật lý trẻ mô phỏng công việc khoa học thực sự. Trong suốt cả năm, thí sinh phải giải 17 bài toán nghiên cứu, tự xây dựng thí nghiệm, xử lý dữ liệu và tính toán các mô hình lý thuyết. Tại giải đấu, họ trình bày kết quả của mình và trực tiếp tranh luận, phản biện lời giải của đối thủ trước hội đồng giám khảo chuyên môn.

Đề bài thoạt nhìn có vẻ rất đơn giản. Chẳng hạn: “Chuyển động của một đồng xu rơi xuống đáy bình chứa đầy chất lỏng có thể giống một cách đáng ngạc nhiên với sự chao đảo và xoay tròn của chiếc lá thu đang rơi. Hãy nghiên cứu xem chuyển động của đồng xu phụ thuộc như thế nào vào các tham số liên quan.” Thế nhưng, rất nhanh sau đó người ta nhận ra đây là một vấn đề thực ra vẫn chưa được mô tả đầy đủ ngay cả trong các tài liệu chuyên ngành, và các học sinh đang giải quyết nó ở trình độ khoa học rất cao. Điều đó cũng có nghĩa là các em không chỉ phải tìm hiểu một khối lượng tài liệu khổng lồ mà còn phải tự mình tiến hành thí nghiệm.

Kỳ thi tiếp theo, cũng là lần thứ 40 mang tính kỷ niệm, sẽ khởi động vào ngày 12 tháng 10 năm 2026 bằng đợt tập huấn mở đầu tại Viện Vật lý thuộc Viện Hàn lâm Khoa học CH Séc ở Praha. Tại đây, học sinh và giáo viên sẽ được làm quen với các bài toán mới và quy chế của cuộc thi. Trong suốt năm học, các thí sinh sẽ có thể liên hệ với đội ngũ cố vấn là các nhà khoa học, và mới đây còn có thêm các cựu thí sinh vừa tốt nghiệp, những người sẽ truyền lại kinh nghiệm thực tiễn cho người tham gia. Những thí sinh xuất sắc nhất vào vòng chung kết sẽ đại diện cho Cộng hòa Séc tham dự vòng quốc tế vào mùa hè năm sau tại New Zealand.

Nguồn ČT24