Lương hưu ở Cộng hòa Séc vẫn ở mức thấp đối với phần lớn người cao tuổi. Mức lương hưu tuổi già trung bình vào tháng 3 năm nay là 21.793 korun. Liên minh cầm quyền đang cân nhắc từ tháng 1 sẽ tăng thêm cho người hưởng lương hưu vài trăm korun, ngoài khoản điều chỉnh tăng lương hưu thông thường. Tuy nhiên, theo các chuyên gia kinh tế và các chính trị gia đối lập, việc này sẽ tạo thêm gánh nặng cho nguồn tài chính công vốn đã căng thẳng.

Trong khi theo cơ chế được quy định trong luật, lương hưu tuổi già sẽ đồng loạt tăng khoảng 300 korun mỗi tháng, Bộ trưởng Lao động và Các vấn đề Xã hội Aleš Juchelka (ANO) cho biết mức tăng có thể lên tới 600 korun.

Việc tăng 300 korun sẽ khiến ngân sách tốn khoảng 10 tỷ korun mỗi năm, trong khi với phương án tăng khoảng 600 korun, chi phí có thể tăng gấp đôi. Hơn nữa, nếu mức điều chỉnh tăng lương hưu cao hơn được áp dụng, nó cũng sẽ ảnh hưởng đến các đợt điều chỉnh trong những năm tiếp theo.

Các chuyên gia kinh tế cảnh báo về điều này. Nhà phân tích Dominik Rusinko của ČSOB cho rằng việc tăng lương hưu vượt mức quy định trong cơ chế pháp luật là thiếu thận trọng. “Cơ chế điều chỉnh lương hưu nhằm đảm bảo tính có thể dự đoán và ngăn việc tăng lương hưu mỗi năm trở thành vấn đề để các bên thương lượng chính trị. Nếu chính phủ cứ tùy ý can thiệp vào hệ thống mỗi khi kết quả tính toán theo luật không phù hợp về mặt chính trị, điều đó sẽ làm giảm độ tin cậy của các quy định và tạo áp lực cho những lần can thiệp tương tự trong tương lai,” ông cho biết.

Theo ông, phù hợp hơn là hỗ trợ có mục tiêu dành cho những người cao tuổi thực sự bị đe dọa bởi sự gia tăng chi phí sinh hoạt. “Ngược lại, đây là một bước đi có thể được lòng về mặt chính trị trong ngắn hạn, nhưng sẽ gây vấn đề về tài chính công trong dài hạn,” Rusinko nói thêm.

Nhà kinh tế Vít Hradil của công ty Investika cũng không nhìn thấy ý nghĩa kinh tế trong việc tăng lương hưu đồng loạt bổ sung. Theo ông, tỷ lệ giữa mức lương hưu trung bình và mức lương trung bình ở Cộng hòa Séc vẫn tương đối cao so với mặt bằng trong nước, vì vậy mức sống của người nghỉ hưu so với phần còn lại của dân số thậm chí còn cao hơn trước. Đồng thời, ông cảnh báo rằng cán cân của hệ thống lương hưu sẽ xấu đi trong những thập kỷ tới và làm gia tăng áp lực lên ngân sách nhà nước.

Nhà kinh tế Michal Skořepa của Česká spořitelna và Chủ tịch Ủy ban Dự báo Ngân sách cho biết ngân sách nhà nước không có đủ nguồn thu để chi cho bất kỳ khoản tăng nào trong chi tiêu thường xuyên, bao gồm cả lương hưu, chứ chưa nói đến việc tăng vượt quá nghĩa vụ theo luật định. “Trong ngân sách nhà nước của Cộng hòa Séc, từ lâu đã tồn tại một phần chi tiêu thường xuyên – tức những khoản mà lẽ ra chúng ta phải thanh toán bằng nguồn thu của chính mình ngày hôm nay thay vì đẩy gánh nặng sang con cái – nhưng lại đang được chi trả bằng nợ, tức chính từ túi tiền của con cái chúng ta,” ông nói với Novinky.

Phe đối lập cũng phản đối việc tăng thêm ở mức cao hơn. “Chúng ta có một cơ chế điều chỉnh lương hưu được quy định trong luật, đảm bảo rằng thu nhập thực tế và mức sống của người hưởng lương hưu sẽ không giảm do lạm phát. Không có lý do gì để không tôn trọng một cơ chế điều chỉnh rõ ràng và có thể dự đoán được. Chúng ta không ở trong một tình hình kinh tế bất thường hay cực đoan nào đòi hỏi và biện minh cho việc điều chỉnh cao hơn mức luật định,” Phó Chủ tịch Hạ viện kiêm chuyên gia kinh tế hàng đầu của ODS Jan Skopeček cho biết. Theo ông, chính phủ trước hết cũng cần phải nói rõ họ sẽ lấy tiền từ đâu để thực hiện việc tăng thêm nếu quyết định làm như vậy.

Liên minh cầm quyền cân nhắc khoản hỗ trợ một lần

Nghị sĩ SPD Jan Hrnčíř nói với Novinky rằng hiện đang có phương án xem xét một khoản hỗ trợ đặc biệt, trả một lần cho người hưởng lương hưu, qua đó không tạo gánh nặng lâu dài cho ngân sách. Tháng trước, Thủ tướng Andrej Babiš (ANO) cũng từng đề cập đến một khoản thanh toán một lần. Theo ông, bằng cách này chính phủ có thể khắc phục một số “bất công trong lịch sử” đối với người nghỉ hưu.

Ông không nói rõ cụ thể những bất công nào, nhưng có thể đang ám chỉ, chẳng hạn, việc thay đổi cơ chế điều chỉnh lương hưu đặc biệt vào năm 2023 do chính phủ của Petr Fiala (ODS) thực hiện. Do lạm phát cao và vì vậy tạo ra yêu cầu chi ngân sách lớn hơn, chính phủ khi đó đã thay đổi các quy định, khiến mức tăng lương hưu đặc biệt thấp hơn so với mức lẽ ra được tính theo cơ chế ban đầu.

Tòa án Hiến pháp đã xác nhận sự thay đổi này vào năm 2024, đồng thời nhận định rằng sửa đổi luật đã tác động đến kỳ vọng chính đáng của người hưởng lương hưu, mặc dù vào thời điểm đó họ vẫn chưa phát sinh quyền pháp lý đối với khoản tiền cao hơn mà trước đó họ kỳ vọng.

Tình hình hiện tại của quỹ lương hưu cũng tạo điều kiện thuận lợi cho chủ trương của liên minh cầm quyền. Trong nửa đầu năm, hệ thống bảo hiểm hưu trí kết thúc với mức thâm hụt 3,3 tỷ korun, đây là kết quả tốt nhất trong bảy năm qua.

Theo những ước tính trước đây của Bộ, trong cả năm nay hệ thống thậm chí có thể đạt thặng dư từ 15 đến 20 tỷ korun. Trong khi đó, tổng chi tiêu của nhà nước cho lương hưu trong năm nay dự kiến đạt khoảng 740 tỷ korun.

Mức lương hưu tuổi già trung bình vào tháng 3 là 21.793 korun, và nhà nước đang chi trả 2,34 triệu khoản lương hưu tuổi già. Tuy nhiên, một bộ phận người nghỉ hưu nhận được số tiền thấp hơn đáng kể so với mức trung bình. Bên cạnh vấn đề chi tiêu của nhà nước ngày càng tăng, theo các chuyên gia, câu hỏi đặt ra là làm thế nào để đảm bảo thu nhập đủ sống và xứng đáng cho những người cao tuổi này.

Chính phủ dự kiến phải quyết định mức điều chỉnh lương hưu cuối cùng cho tháng 1 chậm nhất vào tháng 9. Kết quả này sẽ ảnh hưởng đến ngân sách nhà nước. Trong năm nay, nhà nước dự kiến hoạt động với mức thâm hụt 310 tỷ korun. Theo những phát biểu của các thành viên chính phủ, năm tới mức thâm hụt còn có thể cao hơn thêm vài chục tỷ korun.

(Theo Novinky)