Séc dự kiến cải tổ kỳ thi tuyển sinh trung học, nhưng phương án mới vẫn gây nhiều tranh cãi

Chính phủ Séc muốn tổ chức các bài thi tuyển sinh trước thời điểm học sinh nộp hồ sơ vào trường trung học. Theo phương án mới, tất cả học sinh đều có thể phải dự thi, thay vì chỉ những em đăng ký vào các chương trình có kỳ thi tốt nghiệp maturita. Bộ trưởng Bộ Giáo dục hiện đang thảo luận đề xuất này với các chuyên gia và đại diện nhà trường, dự kiến áp dụng từ năm 2029. Số lượng nguyện vọng cũng có thể được điều chỉnh, song các trường phản đối. Đây chưa phải là vấn đề gây tranh cãi duy nhất.

Năm ngoái, khi Václav B., một học sinh lớp 9 ở vùng Brno, lựa chọn trường trung học để đăng ký, gia đình em đã phải tổ chức nhiều cuộc bàn bạc.

“Em phần nào biết mình thích gì. Nhưng em cần có người tư vấn xem liệu mình có đang đánh giá thấp bản thân hay ngược lại, chọn một trường khó đến mức không có cơ hội trúng tuyển,” Václav nhớ lại.

Václav và cha mẹ làm theo những lời khuyên từ nhà trường, giáo viên tại các khóa luyện thi cũng như Bộ Giáo dục. Ban đầu, em muốn đặt ngôi trường kỹ thuật công nghiệp mơ ước ở nguyện vọng một, tiếp đến là một ngành đào tạo khác có kỳ thi maturita tại cùng trường, còn nguyện vọng cuối là một trường nghề để bảo đảm an toàn.

Tuy nhiên, khi xem mức điểm trúng tuyển của các ngành này trong năm trước, Václav bắt đầu thiếu tự tin. Cuối cùng, em chọn những trường khi đó ít người đăng ký, dù bản thân cũng không thực sự mong muốn theo học. Václav lo rằng mình sẽ không đạt số điểm cần thiết để vào các ngành kỹ thuật có kỳ thi maturita.

Bộ Giáo dục đang chuẩn bị một cơ chế mới nhằm hạn chế kiểu tính toán chiến thuật trong bối cảnh có quá nhiều yếu tố chưa chắc chắn như vậy. Theo kế hoạch, nhiều khả năng từ năm 2029, học sinh sẽ chỉ lựa chọn trường trung học sau khi biết kết quả bài thi tuyển sinh quốc gia do Cermat tổ chức. Bài thi dự kiến áp dụng với tất cả học sinh, không chỉ những em đã xác định theo học chương trình có kỳ thi maturita.

“Chúng tôi sẽ điều chỉnh hệ thống tuyển sinh trung học để phụ huynh và học sinh chỉ lựa chọn trường cụ thể sau khi biết kết quả phần thi tuyển sinh quốc gia. Qua đó, việc lựa chọn trường sẽ phù hợp hơn với năng lực thực tế và tiềm năng của từng học sinh,” chính phủ cam kết trong tuyên bố chương trình hành động.

Trên thực tế, quy trình có thể được triển khai như sau: Học sinh lớp 9 làm bài thi và nhận kết quả, sau đó lựa chọn trường và ngành học, sắp xếp thứ tự nguyện vọng trong hồ sơ. Thuật toán đang được sử dụng hiện nay sẽ phân bổ thí sinh vào từng ngành.

Việc xét tuyển cũng có thể tính thêm điểm từ học bạ hoặc thành tích tại các cuộc thi khác nhau, tùy theo tiêu chí tuyển sinh của từng trường.

Học sinh sẽ làm bài thi ở đâu?

Bộ Giáo dục hiện đang làm việc với hiệu trưởng các trường và giới chuyên gia để chuẩn bị phương án có thể triển khai hiệu quả trên thực tế. Dự thảo đang được lấy ý kiến nội bộ.

Theo ông Jiří Nekuda, người đứng đầu Liên minh các Hiệp hội Giáo dục Séc (CZESHA), phương án đang được xem xét là công bố kết quả cho thí sinh sớm hơn khoảng hai tuần so với quy định hiện hành. Tuy nhiên, các cuộc thảo luận dự kiến còn kéo dài trong suốt mùa thu.

Một trong những vấn đề cần giải quyết là địa điểm tổ chức thi. Đến nay, học sinh thường làm bài tại một trong các trường trung học có tên trong hồ sơ đăng ký. Một phương án khác là tổ chức thi ngay tại các trường tiểu học và trung học cơ sở mà học sinh đang theo học.

“Phần lớn các hiệp hội không đồng tình với phương án này. Chúng tôi muốn các kỳ thi tiếp tục được tổ chức tại trường trung học, nơi đã có trang thiết bị phục vụ việc quét phiếu trả lời và có kinh nghiệm tổ chức. Ngay cả khi số học sinh dự thi tăng so với trước, các trường trung học vẫn đủ khả năng đáp ứng. Ngoài ra, cũng cần thận trọng trước nguy cơ giáo viên tác động đến quá trình làm bài,” ông Nekuda nói với iDNES.cz.

Tuy nhiên, Bộ trưởng Bộ Giáo dục Robert Plaga, thuộc đảng ANO, trước đó khẳng định các yêu cầu về an ninh và điều kiện thi công bằng sẽ được bảo đảm. Trên thực tế, tại một số quốc gia, việc học sinh làm bài kiểm tra quốc gia ngay tại trường đang theo học là điều phổ biến, chẳng hạn tại nước láng giềng Ba Lan hoặc tại các trường ở Anh.

Số lượng nguyện vọng sẽ là bao nhiêu?

Theo ông Jan Zeman, chuyên gia phân tích của PAQ Research, kế hoạch đang được xây dựng còn tồn tại những bất cập lớn hơn. Việc tổ chức thi trước thời điểm nộp hồ sơ có thể vẫn chưa đủ để ngăn học sinh lớp 9 tính toán chiến thuật khi lựa chọn trường.

“Cần nâng số lượng trường được đăng ký lên ít nhất năm để mở rộng lựa chọn cho học sinh. Nếu không, các em vẫn sẽ phải tính toán, tình trạng đổ dồn vào một số trường nhất định vẫn tiếp diễn và học sinh sẽ thường xuyên chọn phương án an toàn hơn. Phụ huynh cho biết nếu được đăng ký nhiều nguyện vọng hơn, họ sẵn sàng thay trường ở vị trí đầu tiên bằng một trường có yêu cầu cao hơn,” ông Zeman nói với iDNES.cz.

Theo ông, vấn đề này không chỉ liên quan đến các trường trung học hàn lâm. Trong khối đào tạo nghề, một số ngành như trang trí, làm tóc, sửa chữa ôtô hay làm bánh cũng có nhu cầu cao hơn. Đối với các chương trình có kỳ thi maturita, ngành điều dưỡng thực hành là một ví dụ.

Ông Luboš Zajíc, Chủ tịch Hiệp hội Hiệu trưởng các trường tiểu học và trung học cơ sở, cũng cho rằng việc tăng số lượng nguyện vọng sẽ là một cải tiến đáng hoan nghênh.

“Học sinh càng có thể đưa nhiều trường vào hồ sơ thì càng có nhiều lựa chọn. Tất nhiên, vấn đề là các em sẽ lựa chọn hợp lý đến đâu,” ông Zajíc nhận định.

Tuy nhiên, các trường trung học lại lo ngại về việc tăng số lượng nguyện vọng.

“Tôi cho rằng việc tăng số trường trong hồ sơ là bước đi không cần thiết. Nó sẽ làm tăng gánh nặng hành chính cho các trường trung học nhưng không tác động đáng kể đến cách thí sinh đưa ra quyết định. Đặc biệt, các trường quy mô lớn sẽ bị quá tải hoàn toàn vì họ đã phải xử lý hàng nghìn hồ sơ,” ông Nekuda cảnh báo.

Ông Nekuda hiện điều hành một trường đào tạo nghiệp vụ khách sạn, một học viện thương mại và một trường kỹ thuật công nghiệp tại thành phố Teplice.

Tăng vai trò của tiêu chí riêng tại từng trường

Bên cạnh bài thi tập trung môn Toán và tiếng Séc, tiêu chí riêng của từng trường cũng đóng vai trò trong quá trình tuyển sinh. Một số trường còn tổ chức bài thi riêng.

Vào mùa xuân, Bộ trưởng Bộ Giáo dục Robert Plaga thông báo phần đánh giá do nhà trường thực hiện cần có vai trò lớn hơn, trong khi tỷ trọng tối thiểu của bài thi quốc gia chỉ nên ở mức 40%. Tuy nhiên, theo ông Plaga, các trường vẫn có thể tự quyết định áp dụng tỷ trọng cao hơn.

“Tôi muốn trao cơ hội cho một tỷ lệ nhỏ các trường có nhu cầu xây dựng định hướng và bản sắc riêng, bởi họ cần có không gian để thực hiện điều đó,” ông Plaga từng giải thích với Đài Phát thanh Séc.

Theo Bộ trưởng Bộ Giáo dục, trong cơ chế hiện hành, tỷ trọng quá lớn của bài thi thống nhất đang hạn chế khả năng xây dựng định hướng tuyển sinh riêng của các trường này.

Nguồn iDnes