Séc: Nhận hơn 70 triệu koruna hỗ trợ nhà ở nhưng chủ yếu chi cho nhân sự, chuyên gia, tổ chức phi lợi nhuận bác bỏ sai phạm
Bộ Lao động và Các vấn đề xã hội Séc (MPSV) chỉ trích tổ chức phi lợi nhuận Platforma pro sociální bydlení vì sử dụng tiền trợ cấp chủ yếu cho nhân sự, chuyên gia và xây dựng phương pháp, thay vì hỗ trợ trực tiếp người gặp khó khăn về nhà ở. Tổ chức này bác bỏ sai phạm, khẳng định đã thực hiện đúng các điều kiện do chính các bộ đặt ra.
Tranh cãi diễn ra trong bối cảnh Bộ Phát triển Địa phương Séc (MMR) trước đó đã gửi đơn tố giác hình sự liên quan đến các khoản trợ cấp dành cho Platforma pro sociální bydlení, tổ chức hoạt động trong lĩnh vực nhà ở xã hội.
Trong khi đó, bà Barbora Špicarová Stašková, thành viên phong trào STAN, cựu thứ trưởng Bộ Phát triển Địa phương và từng là chuyên gia phụ trách lĩnh vực nhà ở xã hội tại MPSV, cho rằng những chỉ trích này thể hiện sự cố tình hiểu sai vai trò của các tổ chức phi lợi nhuận. Theo bà, đây là một cuộc tấn công có hệ thống nhằm vào khu vực phi lợi nhuận.
Bộ chỉ trích chi nhiều cho nhân sự, gần như không hỗ trợ tài chính trực tiếp
Theo trang tin Aktuálně.cz, cơ quan đầu tiên đưa tin về vụ việc, các quan chức MPSV và MMR đã tiến hành phân tích chi tiết một số dự án của Platforma. Chỉ riêng thông qua MPSV, tổ chức này đã nhận hơn 70 triệu koruna Séc tiền trợ cấp.
MPSV cho rằng phần lớn kinh phí được dùng để chi trả cho nhân viên, chuyên gia, hoạt động quan hệ công chúng (PR) và công tác phí của những người cộng tác với Platforma.
“Trong khi đó, theo các dự toán được trình, khoản hỗ trợ tài chính trực tiếp dành cho những hộ gia đình gặp khó khăn về nhà ở trong các dự án này gần như bằng không”, người phát ngôn MPSV Jakub Slavík nói với Aktuálně.cz.
Ông cho biết ngay cả ở những dự án xác định người gặp khó khăn về nhà ở là nhóm đối tượng thụ hưởng chính, nguồn tiền vẫn “chủ yếu dành cho nhân sự, xây dựng phương pháp và công việc ở cấp độ hệ thống”.
Platforma phản bác rằng chính hai bộ nói trên đã ban hành các đợt kêu gọi đề xuất dự án và phê duyệt trợ cấp.
“Nếu giờ đây các bộ đặt nghi vấn về ý nghĩa hoặc sự cần thiết của những hoạt động mà chính họ đã mở các đợt kêu gọi cấp trợ cho việc triển khai, thì cần đặt câu hỏi vì sao ngay từ đầu các đợt kêu gọi đó lại được thiết kế theo cách như vậy”, Giám đốc Platforma Barbora Bírová nói với Aktuálně.cz.
Bà Bírová cho biết cứ mỗi sáu tháng, tổ chức đều gửi báo cáo thực hiện dự án cho cả hai bộ. Các dự án được kiểm tra định kỳ và đến nay chưa phát hiện thiếu sót.
“Nếu các bộ hiện có ý kiến phản đối về chi phí hoặc việc triển khai dự án, điều quan trọng là phải biết họ dựa trên những phát hiện cụ thể nào và những nhận định đó liên hệ ra sao với kết quả của các cuộc kiểm tra đã thực hiện”, bà nhấn mạnh.
Tranh luận về hiệu quả của các dự án Housing First
Platforma pro sociální bydlení được thành lập năm 2013, tập hợp và làm tổ chức đầu mối cho hàng chục tổ chức thành viên cùng các cá nhân. Hiện tổ chức tập trung vào vấn đề nhà ở và chấm dứt tình trạng vô gia cư.
Platforma từng thúc đẩy việc thông qua luật hỗ trợ nhà ở, đồng thời giúp các chính quyền địa phương và tổ chức phi lợi nhuận triển khai hệ thống nhà ở xã hội cũng như các dự án Housing First — “Nhà ở trước tiên”.
Housing First là mô hình giải quyết tình trạng vô gia cư dựa trên quan điểm rằng có chỗ ở là điều kiện nền tảng để xử lý các vấn đề của người không có nhà. Chỉ sau khi bảo đảm được điều kiện này, việc giải quyết những khó khăn khác, chẳng hạn tình trạng nghiện hoặc bệnh lý tâm thần, mới được tiến hành.
Platforma đã nhận một số khoản trợ cấp cho các dự án Housing First cụ thể. Tuy nhiên, theo người phát ngôn MPSV Jakub Slavík, hiệu quả mang lại chưa tương xứng với kinh phí.
“Với gần 34 triệu koruna, tiền tiếp tục được chi cho chuyên gia, xây dựng phương pháp, tư vấn và đánh giá, trong khi người gặp khó khăn về nhà ở vẫn bị đặt ở vị trí thứ hai. Vấn đề là số người được bố trí chỗ ở không được xác định là chỉ số chính để đánh giá dự án”, ông Slavík nói.
Bà Špicarová Stašková lại cho rằng bộ đã hiểu sai công việc của tổ chức phi lợi nhuận cũng như lợi ích của các “dự án mềm”.
“Tôi cho rằng có sự cố tình hiểu sai những gì các tổ chức phi lợi nhuận mang lại, cũng như tầm quan trọng của việc hỗ trợ và xây dựng các dự án mang tính hệ thống. Chúng ta không thể chỉ đổ tiền vào nhựa đường hay bê tông. Chúng ta phải phân bổ tiền một cách hiệu quả đến những nơi sau đó có thể tạo ra tác động lớn nhất”, bà nói với CNN Prima NEWS.
Khác với các “dự án cứng”, vốn hướng tới việc mua sắm hoặc sửa chữa tài sản hữu hình, chẳng hạn bất động sản dành cho người cần hỗ trợ, “dự án mềm” tập trung vào đào tạo nhân viên, xây dựng hướng dẫn phương pháp, công tác thực địa như hỗ trợ người dân ổn định chỗ ở, hoặc tìm kiếm những mô hình thực hành tốt.
Kết quả của các hoạt động này sau đó được đánh giá, qua đó có thể làm cơ sở tham khảo cho những thay đổi về pháp luật hoặc hệ thống chính sách.
“Điều đó rất quan trọng: phải đo lường tác động, để các chuyên gia làm việc một cách bài bản, không chỉ đưa ra những đề xuất sửa đổi vội vàng mà xây dựng các đạo luật có chất lượng, dựa trên những dự án đã được kiểm chứng trong thực tế và trải nghiệm trực tiếp với những con người cụ thể. Chúng ta không thể cứ mãi rót tiền trực tiếp cho người dân nếu cách làm đó không hiệu quả”, bà Špicarová Stašková nói.
Cựu thứ trưởng đặt nghi vấn về động cơ chỉ trích
Theo bà Špicarová Stašková, chưa rõ điều gì đứng sau việc MPSV lên tiếng chỉ trích Platforma.
“Tôi không thể đánh giá liệu việc này có liên quan trực tiếp đến nỗ lực che lấp vụ việc của Alexandra Semancová, cựu cố vấn Bộ trưởng Lao động Aleš Juchelka thuộc phong trào ANO, hay không. Tuy nhiên, tôi thấy cuộc tấn công có hệ thống nhằm vào khu vực phi lợi nhuận này rất khó hiểu”, bà nói.
Nghi vấn xung đột lợi ích trong phân bổ trợ cấp
Vụ việc còn có một khía cạnh khác. Tháng 6/2026, MMR do Bộ trưởng Zuzana Mrázová thuộc phong trào ANO đứng đầu đã gửi đơn tố giác hình sự đối với Platforma và ba cựu công chức của bộ có liên hệ với tổ chức này.
Ông Filip Endal, thành viên đảng Motoristé và khi đó là thứ trưởng dưới quyền bà Mrázová, nói với CNN Prima NEWS rằng có nghi vấn về khả năng lạm dụng quyền hạn của người thi hành công vụ và ưu ái một tổ chức trong quá trình phân bổ trợ cấp.
Platforma trước đó đã bác bỏ cáo buộc này.
“Toàn bộ các khoản trợ cấp cấp cho tổ chức chúng tôi đều là kết quả của các quy trình tuyển chọn công khai, trong đó những hội đồng đánh giá độc lập quyết định về các dự án. Báo cáo thường niên và báo cáo tài chính đều được công khai trong kho lưu trữ hồ sơ pháp lý”, tổ chức nêu trong thông cáo.
Theo Aktuálně.cz, MPSV hiện còn đề cập đến những người khác thuộc Platforma có quan hệ với các đảng hoặc phong trào chính trị. Bộ cho rằng tổ chức này có “tỷ lệ thành công cao bất thường” khi xin trợ cấp và được cho là đang có ý định chuyển những phát hiện của mình cho cảnh sát.
Bà Špicarová Stašková cho rằng cảnh sát cần điều tra và xác định liệu có tồn tại xung đột lợi ích như các bộ nêu ra hay không. Tuy nhiên, bà khẳng định vẫn tin tưởng vào quy trình cấp trợ.
“Tôi hoàn toàn không có cảm giác rằng ai đó được nhận tiền một cách nhanh chóng hoặc đáng ngờ. Đây là một quy trình hoàn toàn minh bạch và tôi nghĩ các chuyên gia phụ trách phân bổ trợ cấp tại MPSV thực sự giám sát rất chặt chẽ”, bà nói.
Theo bà, các dự án thuộc chương trình trợ cấp OPZ đã được thiết kế từ khoảng sáu năm trước và được phê duyệt trong khuôn khổ chương trình thống nhất với Liên minh châu Âu, nên đây là vấn đề chính sách ở tầm lớn.
“Các tiêu chí đã được đặt ra, có những chuyên gia đánh giá bên ngoài không liên quan đến các bên. Những dự án có chất lượng tốt nhất được lựa chọn. Nhân đây, tôi cũng biết Platforma đã không thành công trong nhiều hồ sơ xin trợ cấp khác. Vì vậy, đây không phải một dòng tiền cứ thế chảy vào tổ chức như cách người ta đang cố mô tả”, bà nói thêm.
Theo CNN Prima NEWS
