Séc vay nợ với tốc độ chóng mặt: Người dân, doanh nghiệp và nhà nước đều tăng vay
Tốc độ vay nợ tại Séc đang gia tăng khi người dân, doanh nghiệp và cả nhà nước đều vay nhiều hơn. Với các hộ gia đình, phần lớn khoản nợ là vay thế chấp mua nhà, trong khi tín dụng tiêu dùng cũng tăng nhanh. Xu hướng này được xác nhận qua dữ liệu từ các cơ quan cung cấp tín dụng và Ngân hàng Trung ương Séc (ČNB). Do thâm hụt ngân sách lớn, nợ công tăng thêm hàng chục tỷ korun. Tốc độ vay nợ nhanh có thể làm gia tăng nguy cơ lạm phát, vì vậy ČNB không loại trừ khả năng can thiệp.
Theo Cơ sở dữ liệu thông tin khách hàng ngân hàng và phi ngân hàng, tổng nợ của người dân trong nửa đầu năm tăng 16% so với cùng kỳ, lên 4.400 tỷ korun. Dữ liệu của ČNB cho thấy đến tháng 8, các doanh nghiệp vay gần 1.700 tỷ korun, tăng 13% so với một năm trước và là mức tăng nhanh nhất trong bốn năm. Nợ công vào giữa năm đạt 3.700 tỷ korun, tăng 49,2 tỷ korun kể từ tháng 1.
“Khi kinh tế phát triển thuận lợi, người dân và doanh nghiệp vay nhiều hơn để mua nhà, đầu tư hoặc mở rộng hoạt động kinh doanh,” chuyên gia kinh tế Dominik Rusinko của Patria Finance nhận định. Đối với nhà nước, nợ tăng chủ yếu do chi tiêu trong thời gian dài vượt quá nguồn thu, buộc chính phủ phải đi vay.
ČNB theo dõi tốc độ tăng tín dụng
Theo thành viên Hội đồng Ngân hàng Trung ương Séc Jan Kubíček, việc người dân và doanh nghiệp vay nợ nhanh có thể khiến ngân hàng trung ương tăng lãi suất. Động thái này sẽ làm tăng chi phí vay của các hộ gia đình và doanh nghiệp, đồng thời có thể khiến nhà nước tốn nhiều tiền hơn để trả lãi nợ công.
ČNB hiện vẫn giữ lãi suất cơ bản ở mức 3,75% và sẽ quyết định bước đi tiếp theo vào tháng 11.
“Chúng tôi cố gắng thiết lập lãi suất ở mức không để tín dụng, và do đó lượng tiền trong nền kinh tế, tăng quá nhanh,” ông Kubíček giải thích về cách ngân hàng trung ương kiềm chế lạm phát. Lạm phát tháng 8 ở mức 1,9%, gần mục tiêu 2% của ČNB.
“Hoạt động tín dụng hiện rất mạnh trên mọi phương diện, không chỉ ở các khoản vay thế chấp và tín dụng tiêu dùng mà cả tín dụng doanh nghiệp,” ông Kubíček nói với Novinky.
Phần lớn nợ của các hộ gia đình là các khoản vay mua nhà, tăng gần 20% trong một năm qua, nhanh nhất kể từ đầu năm 2022. Số liệu do công ty CRIF tổng hợp từ các cơ sở dữ liệu tín dụng ngân hàng và phi ngân hàng cho thấy tín dụng tiêu dùng trong nửa đầu năm tăng 12,2%, lên 723,6 tỷ korun.
Người dân gặp khó khăn trong việc trả nợ
Theo ông Kubíček, các biện pháp mà ngân hàng trung ương triển khai trong năm nay nhằm hạn chế các khoản vay thế chấp đầu tư - tức vay mua nhà để cho thuê hoặc bán lại - cũng góp phần thúc đẩy nhu cầu vay thế chấp.
“Những người biết về các biện pháp này đã tranh thủ vay nhiều hơn trước khi quy định có hiệu lực. Mức tăng vào mùa hè đạt gần 10% so với cùng kỳ. Lo ngại lãi suất thế chấp tiếp tục tăng cũng đóng một vai trò,” ông nói.
Nợ gia tăng khiến nhiều hộ gia đình gặp khó khăn trong việc thanh toán. Theo CRIF, tổng giá trị các khoản nợ quá hạn tăng 10% so với cùng kỳ, lên 37,2 tỷ korun, nhưng vẫn chiếm chưa đến 1% tổng dư nợ.
Lãi suất các khoản vay mới tăng cũng góp phần gây áp lực. Theo ČNB, trong tháng 7, lãi suất trung bình của các khoản tín dụng tiêu dùng mới tăng lên 7,99%, còn lãi suất vay thế chấp mới đạt 4,76%. Khoản thanh toán hằng tháng cao hơn có thể làm hao hụt ngân sách gia đình, đặc biệt với các khoản vay mới và khi đến kỳ điều chỉnh lãi suất thế chấp.
Doanh nghiệp muốn đầu tư
“So với Tây Âu, mức nợ tại Séc còn thấp. Việc nợ tiếp tục tăng phù hợp với quá trình nền kinh tế tiến gần hơn tới các nước phương Tây, bất kể chúng ta có coi đó là điều đáng mong muốn hay không,” ông Michal Skořepa, chuyên gia kinh tế của Česká spořitelna và Chủ tịch Ủy ban Dự báo ngân sách, nhận định.
Tín dụng doanh nghiệp cũng tăng mạnh, với tổng dư nợ trong tháng 8 cao hơn 13,2% so với cùng kỳ.
“Chúng tôi nhận thấy bất chấp lãi suất cao, các doanh nghiệp vẫn có nhu cầu đầu tư đáng kể,” ông Kubíček xác nhận.
Theo nhà phân tích Petr Dufek của Ngân hàng Creditas, nhu cầu vay lớn nhất đến từ lĩnh vực bất động sản.
“Tiền được rót vào cả hoạt động xây dựng mới lẫn mua bán bất động sản thương mại hiện có. Ngành công nghiệp cũng vay nhiều hơn, nhưng tổng dư nợ của lĩnh vực này chưa bằng một nửa so với ngành bất động sản,” ông cho biết.
Tín dụng tăng nhanh tạo ra cái gọi là “xung lực tín dụng”, qua đó hỗ trợ nền kinh tế.
“Chỉ số này đo lường liệu lượng tín dụng mới chảy vào nền kinh tế có nhiều hơn trước hay không. Khi chỉ số tăng, tiêu dùng và đầu tư được thúc đẩy, qua đó hỗ trợ tăng trưởng kinh tế. Ngược lại, khi hoạt động tín dụng chậm lại, nền kinh tế dần mất đi động lực,” ông Rusinko của Patria Finance giải thích.
Theo ông, xung lực tín dụng là chỉ số quan trọng giúp ngân hàng trung ương đánh giá hiệu quả của chính sách tiền tệ. Chỉ số này cho thấy mức độ lãi suất tác động tới tín dụng, nhu cầu trong nước và áp lực lạm phát.
Nợ công sẽ tiếp tục tăng
Nợ công cũng tăng nhanh và hiện tiến sát mức 3.800 tỷ korun. Chi phí trả lãi theo đó cũng gia tăng. Trong năm tới, tiền lãi dự kiến đạt 130 tỷ korun, cao hơn khoảng 20 tỷ korun so với năm nay.
Chính phủ của Thủ tướng Andrej Babiš (ANO) đề xuất ngân sách năm tới với mức thâm hụt 386 tỷ korun, cao thứ hai trong lịch sử Séc. Mức kỷ lục được ghi nhận vào năm 2021, khi thâm hụt lên tới gần 420 tỷ korun. Mức thâm hụt được phê duyệt cho năm nay là 310 tỷ korun.
Tuy nhiên, khác với nhà nước, các hộ gia đình và doanh nghiệp cũng sở hữu lượng tiền tiết kiệm đáng kể. Tiền gửi ngân hàng của các hộ gia đình vượt 4.000 tỷ korun, cao hơn toàn bộ số nợ công của Séc.
(Theo Novinky)
