Đức đang cần lao động nước ngoài, đặc biệt trong ngành điều dưỡng. Nhiều thanh niên Việt Nam sang đây với kỳ vọng học nghề, làm việc và xây dựng tương lai mới. Thế nhưng, không ít người lại rơi vào những hoàn cảnh bấp bênh: nhà ở quá tải, lương bị chậm hoặc không được trả, chương trình đào tạo thiếu đảm bảo và phụ thuộc nặng nề vào các đơn vị môi giới. Các chuyên gia cho rằng đây không còn là những trường hợp cá biệt, mà phản ánh những lỗ hổng có tính hệ thống trong cơ chế tuyển dụng lao động tay nghề từ nước ngoài.

Giữa tháng 7, cảnh sát Berlin đã khởi động dự án “Hope” nhằm chống buôn người và bóc lột lao động. Mục tiêu của chương trình là xác định thủ phạm và bảo vệ nạn nhân tốt hơn. Một trong những nguyên nhân dẫn đến động thái này là hàng loạt vụ việc cho thấy người lao động nhập cư và học viên nghề bị đẩy vào các mối quan hệ phụ thuộc đầy rủi ro.

Từ giấc mơ học nghề đến cảnh sống chen chúc, không lương
Trường hợp của một số thanh niên Việt Nam tại bang Thüringen là ví dụ điển hình. Họ đến Đức để theo học nghề điều dưỡng, nhưng thay vì một khởi đầu mới, nhiều người kể lại quãng thời gian sống trong chỗ ở chật chội, lương không được trả đúng hạn và tương lai hoàn toàn bất định.

Một trong số đó là Hung. Theo lời anh, có thời điểm tới 10 người phải ở chung một phòng, còn bếp và nhà tắm phải dùng chung với nhiều cư dân khác.

Hung nói: “Nhiều đồng hương của tôi cảm thấy xấu hổ. Họ ở một đất nước xa lạ và không quen biết ai ở đây. Vì vậy, họ thường không dám lên tiếng về mong muốn hay những vấn đề của mình.”

Chuyên gia: Người trẻ bị phụ thuộc chặt vào môi giới và chủ sử dụng
Nhà khoa học xã hội Dorothea Czarnecki, người nhiều năm nghiên cứu về việc tuyển dụng lao động tay nghề Việt Nam, cho rằng những gì đang xảy ra là điều không bất ngờ.

“Đáng tiếc, đây không phải là những trường hợp cá biệt,” bà nói.

Theo bà Czarnecki, ngay từ đầu, nhiều người trẻ đã rơi vào tình trạng phụ thuộc rất lớn vào các đơn vị môi giới và người sử dụng lao động. Công việc, chỗ ở và tình trạng cư trú thường gắn chặt với nhau, khiến người học nghề khó có khả năng tự bảo vệ mình.

Bà nhấn mạnh: “Khi lương không được trả đầy đủ hoặc họ bị gây áp lực, những người trong cuộc gần như rất khó để phản kháng.”

Thất vọng với chính chương trình đào tạo
Không chỉ điều kiện sống và thu nhập gây bức xúc, nhiều học viên Việt Nam còn thất vọng sâu sắc với chính chương trình đào tạo tại Đức.

Một số người phản ánh có vấn đề trong việc học tiếng Đức, thiếu nội dung đào tạo cần thiết và tiền lương bị nợ kéo dài.

Tam, một học viên trong nhóm, kể: “Khi đến Đức, tôi rất vui. Tôi muốn làm việc và xây dựng tương lai. Nhưng rồi đến một lúc, tôi không còn có thể mỉm cười trong viện dưỡng lão đó nữa.”

Theo lời Tam, khi anh lên tiếng về việc không được trả lương, chủ sử dụng đã đưa cho anh một thỏa thuận chấm dứt hợp đồng, và anh đã ký mà không hiểu hết hệ quả pháp lý. Nhưng khi không còn trong chương trình đào tạo, quyền lưu trú của anh tại Đức cũng bị đe dọa.

Điều đáng nói là trong khi nhiều học viên nghề bị đẩy ra ngoài hệ thống như vậy, Đức lại đang rất thiếu người học nghề.

54.000 vị trí học nghề còn trống, nhưng hệ thống môi giới bị chỉ trích
Theo Cơ quan Lao động Liên bang Đức, tính đến cuối tháng 9/2025, cả nước vẫn còn 54.000 vị trí đào tạo nghề chưa được lấp đầy, đặc biệt trong các lĩnh vực điều dưỡng, thủ công và dịch vụ ăn uống.

Tuy nhiên, theo bà Czarnecki, một vấn đề lớn nằm ở chính hệ thống môi giới.

Nhiều người Việt đến Đức thông qua các công ty môi giới tư nhân. Để có cơ hội sang Đức, gia đình họ đôi khi phải vay nợ hàng nghìn euro, rồi rơi vào tay những nhà môi giới mập mờ, thiếu minh bạch.

Bà Czarnecki nói: “Tôi không thích dùng cụm từ ‘con sâu làm rầu nồi canh’, vì cách nói đó khiến người ta nghĩ rằng có một hệ thống tốt, chỉ có vài trường hợp lệch chuẩn. Nhưng thực tế là hoàn toàn không tồn tại một hệ thống có trật tự.”

Kêu gọi siết chặt quản lý, người cần lao động phải trả phí môi giới
Theo các chuyên gia, để ngăn chặn tình trạng bóc lột và lệ thuộc, Đức cần sớm thiết lập quy định rõ ràng đối với hoạt động tuyển dụng lao động nước ngoài, trong đó có việc chỉ cho phép các công ty môi giới được chứng nhận hoạt động.

Bà Czarnecki nhấn mạnh: “Ai cần sức lao động thì người đó phải trả phí môi giới – chứ không phải người trẻ.”

Tìm được nơi học nghề mới, nhưng phần lớn không thể tiếp tục ngành điều dưỡng
Sau nhiều khó khăn, những người Việt trong vụ việc cuối cùng cũng tìm được nơi học nghề mới. Tuy nhiên, chỉ một người có thể tiếp tục theo đúng kế hoạch ban đầu là học và làm việc trong ngành điều dưỡng.

Với các chuyên gia, đây là dấu hiệu cho thấy một vấn đề sâu xa hơn: Đức tích cực tuyển lao động tay nghề từ nước ngoài, nhưng lại thường để họ rời khỏi hệ thống vì chính những yếu kém nội tại của mình.

Trong bối cảnh dân số già hóa và nhiều ngành nghề thiếu hụt nhân lực ngày càng nghiêm trọng, câu chuyện của các học viên Việt Nam không chỉ là bi kịch cá nhân, mà còn là lời cảnh báo về cái giá mà những lao động nhập cư trẻ tuổi phải trả khi bước vào một hệ thống chưa đủ minh bạch, chưa đủ công bằng và chưa đủ khả năng bảo vệ họ.

Theo zdfheute.de