Thưởng 1 triệu korun cho con thứ hai? Các nhà kinh tế Séc chỉ trích đề xuất, hàng chục tỷ korun nên được chi vào đâu?

Theo các chuyên gia kinh tế, một trong những ý tưởng của Thủ tướng Andrej Babiš (ANO) nhằm nâng tỷ lệ sinh đang sụt giảm tại Séc có thể sẽ không mang lại hiệu quả như kỳ vọng. Theo các chuyên gia, nhiều chính trị gia ở nước ngoài trước đây cũng từng không thành công với chính sách dân số, bởi bài toán tỷ lệ sinh thấp phức tạp hơn rất nhiều. Tuy nhiên, đề xuất thưởng 1 triệu korun cho đứa con thứ hai hoặc ưu đãi thuế cho gia đình sinh con thứ ba, theo họ, vẫn có thể tạo động lực cho những bậc cha mẹ đang phân vân về việc sinh thêm con và liên tục trì hoãn quyết định. Dù vậy, các chuyên gia cũng lưu ý rằng nếu có một chính phủ mới lên nắm quyền, biện pháp do ông Babiš đề xuất nhiều khả năng sẽ bị hủy bỏ.

Cũng như nhiều quốc gia khác trong Liên minh châu Âu, Séc đang phải đối mặt với tình trạng tỷ lệ sinh thấp. Theo số liệu mới nhất, tổng tỷ lệ sinh tại Séc hiện chỉ ở mức trung bình 1,28 con/phụ nữ, trong khi mức cần thiết để duy trì quy mô dân số là 2,1.

Trước thực trạng này, Thủ tướng Andrej Babiš đã đưa ra một số đề xuất và công bố trên Facebook. Theo ông, đây mới chỉ là một trong những biện pháp đang được cân nhắc. “Thưởng 1 triệu korun cho đứa con thứ hai. Giảm thuế suốt đời cho gia đình có con thứ ba. Chúng tôi cũng tính đến hỗ trợ các bậc cha mẹ đang còn đi học,” Thủ tướng nói, đồng thời cho rằng nguyên nhân của tỷ lệ sinh thấp là do các thế hệ dân số ít, xu hướng trì hoãn sinh con và tình trạng nhà ở khó tiếp cận.

Theo nhà kinh tế trưởng của BHS, ông Štěpán Křeček, trong lịch sử từng có không ít chính trị gia mong muốn gia tăng dân số. “Trong kinh tế học, ví dụ của nước Ý dưới thời Benito Mussolini từng được nghiên cứu rất nhiều, khi chính quyền triển khai các biện pháp khuyến sinh mạnh mẽ. Khi đó, họ đề xuất giảm giá vé tàu hay ưu đãi thuế cho những gia đình có nhiều con. Các biện pháp được xây dựng rất chi tiết, nhưng cuối cùng lại không đạt được mục tiêu như mong muốn. Trớ trêu là Ý chỉ đạt được những mục tiêu đó sau Thế chiến II, vào thời điểm các biện pháp này đã bị bãi bỏ từ lâu,” ông Křeček nói với CNN Prima NEWS.

“Gần đây hơn, cựu Thủ tướng Hungary Viktor Orbán cũng theo đuổi một chính sách tương tự khi đưa ra các ưu đãi tài chính. Nhưng ngay cả ở Hungary, các biện pháp đó cũng không mang lại thành công như kỳ vọng và số trẻ được sinh ra vẫn tương đương với Cộng hòa Séc. Vấn đề này phức tạp hơn rất nhiều. Động lực tài chính đơn thuần có thể là chưa đủ. Chúng ta phải tính đến việc lối sống của người dân đã thay đổi. Nhiều phụ nữ theo học đại học, sau đó bắt đầu xây dựng sự nghiệp hoặc đi du lịch. Họ sinh con đầu lòng sau tuổi 29, muộn hơn đáng kể so với trước đây,” ông nói thêm.

Theo ông Křeček, nguyên nhân của tỷ lệ sinh thấp còn nằm ở nhà ở khó tiếp cận và các vấn đề kinh tế. Tuy nhiên, những yếu tố này cũng không thể giải thích hoàn toàn cho mọi trường hợp. “Điều thú vị là những người cân nhắc chuyện con cái thường lại là những người sống có trách nhiệm hơn. Chúng ta có cả một nhóm người có điều kiện tài chính rất khó khăn, thậm chí đang vướng nợ hoặc bị cưỡng chế thi hành án, nhưng vẫn có nhiều con. Vì vậy, điều này không thể chỉ lý giải bằng yếu tố kinh tế,” ông nói, đồng thời cho rằng các biện pháp như vậy chắc chắn không gây hại. “Nhưng từ các ví dụ ở nước ngoài, chúng ta thấy kết quả thường khác xa so với mục tiêu ban đầu,” ông nhấn mạnh.

Chi phí có thể lên tới 30 tỷ korun

Nhà kinh tế trưởng của Trinity Bank, ông Lukáš Kovanda, tính toán rằng biện pháp này có thể tiêu tốn khoảng 30 tỷ korun mỗi năm. Theo ông, vấn đề thực sự là nhà nước sẽ phải chi tiền cả cho những người vốn dĩ vẫn sinh con thứ hai dù không có khoản thưởng.

“Vấn đề của tỷ lệ sinh ở Séc một phần nằm ở chỗ nhiều cặp đôi có con đầu lòng, nhưng lại trì hoãn hoặc cuối cùng từ bỏ việc sinh con thứ hai. Rào cản thường là nhà ở, sự bấp bênh về thu nhập, khó khăn trong việc cân bằng công việc với gia đình, và cả thực tế đơn giản là nuôi con ngày nay là một ‘dự án’ rất tốn kém,” ông Kovanda nói.

Theo ông, điều duy nhất mà đề xuất này có thể mang lại là khiến một số hộ gia đình không còn trì hoãn quyết định sinh con thứ hai. “Nếu một chính phủ khác lên nắm quyền, biện pháp này nhiều khả năng sẽ bị bãi bỏ. Nhưng tôi cũng không kỳ vọng nó sẽ tạo ra sự gia tăng lâu dài về tỷ lệ sinh,” ông nói với CNN Prima NEWS.

Nhà kinh tế này cho rằng ông Babiš đã nhìn đúng vấn đề và nhắm đến nhóm dân cư thực sự có thể tác động đến tỷ lệ sinh. “1 triệu korun không còn là khoản trợ cấp sinh con mang tính tượng trưng nữa, mà là một con số có thể làm thay đổi tính toán của các gia đình. Tuy nhiên, nếu là khoản thưởng tiền mặt áp dụng đại trà, nó sẽ cực kỳ tốn kém, và phần lớn số tiền chỉ đơn giản là thưởng cho những hành vi vốn dĩ vẫn sẽ xảy ra kể cả khi không có nó. Nếu nhà nước thực sự muốn có thêm trẻ em với cái giá hàng chục tỷ korun, thì nên bớt ‘mua’ việc sinh con, và thay vào đó giảm chi phí hoặc loại bỏ những nguyên nhân khiến các gia đình e ngại sinh con thứ hai  như nhà ở đắt đỏ, thiếu dịch vụ chăm sóc trẻ nhỏ, hay nguy cơ mất thu nhập và triển vọng nghề nghiệp của một trong hai phụ huynh,” ông nói thêm.

Nhà xã hội học Daniel Prokop, cựu thành viên Hội đồng Kinh tế Quốc gia của Chính phủ, cũng lưu ý rằng với mức chi phí dự kiến như vậy, nhà nước hoàn toàn có thể triển khai những biện pháp hiệu quả hơn. “Chỉ với hai phần ba chi phí đó, có thể xây dựng nhà trẻ cho một nửa số trẻ dưới 3 tuổi, xây 10.000 căn hộ công mỗi năm và đưa ra mức giảm thuế 40.000 korun cho mỗi trẻ dưới 3 tuổi. Những biện pháp như vậy có thể tạo tác động lớn hơn đến tỷ lệ sinh, đồng thời còn thúc đẩy thị trường lao động và cải thiện chất lượng cuộc sống,” ông Prokop nhận định.

Nhà kinh tế trưởng của XTB, ông Pavel Peterka, cũng phần nào đồng tình. Theo ông, một gói biện pháp khác với tổng mức chi tương đương có thể giúp ích nhiều hơn. “Chẳng hạn, tăng mức trợ cấp thai sản có thể là một trong những động lực. Nếu khoản hụt thu trong ngân sách gia đình khi nghỉ thai sản không quá nghiêm trọng, thì việc trì hoãn sinh con có thể sẽ ít xảy ra hơn. Nguyên tắc hỗ trợ thường xuyên cho ngân sách hộ gia đình như vậy tốt hơn nhiều so với khoản hỗ trợ một lần 1 triệu korun,” ông nói với CNN Prima NEWS.

(Theo CNN Prima NEWS)