Thượng viện CH Séc sắp thảo luận một đề xuất sửa đổi luật y tế có thể làm thay đổi cách bác sĩ và bệnh nhân đưa ra những quyết định khó khăn nhất trong điều trị: phải làm gì khi việc chữa trị không còn mang lại lợi ích cho người bệnh nặng. Dự luật không hợp pháp hóa an tử hay hỗ trợ tự tử, nhưng nhằm thiết lập quy định rõ ràng hơn về thời điểm bác sĩ có thể dừng điều trị duy trì sự sống nếu biện pháp đó bị xem là không còn phù hợp về mặt y khoa.

Tuy nhiên, đề xuất này đã làm dấy lên một cuộc tranh luận rộng hơn tại Séc về phẩm giá con người, quyền tự quyết của bệnh nhân và câu hỏi liệu nước này có nên tiến tới hợp pháp hóa quyền được hỗ trợ kết thúc sự sống trong tương lai hay không.

Dự luật đề xuất điều gì?
Bản sửa đổi do Thượng nghị sĩ Věra Procházková cùng một nhóm thượng nghị sĩ thuộc nhiều đảng khác nhau trình lên, nhằm quy định thủ tục cho những trường hợp mà việc điều trị bị đánh giá là không phù hợp hoặc vô ích về mặt y khoa.

Những người ủng hộ cho rằng hiện nay các bác sĩ đang rơi vào tình trạng thiếu chắc chắn khi phải quyết định có nên tiếp tục áp dụng những biện pháp điều trị tích cực hay không, trong khi các biện pháp này có thể chỉ kéo dài đau đớn mà không cải thiện tình trạng bệnh nhân.

Theo dự thảo, nếu bác sĩ kết luận rằng việc điều trị tiếp theo là không phù hợp, người này sẽ phải thảo luận với ê-kíp y tế, ghi chép rõ lý do, thông báo cho bệnh nhân và trao đổi về các bước tiếp theo có thể thực hiện.

Nếu bệnh nhân không đồng ý với quyết định đó, vụ việc có thể được đưa ra hội đồng đạo đức để xem xét. Bệnh nhân cũng vẫn có quyền yêu cầu tòa án ra quyết định.

Dự luật đồng thời tăng cường vai trò của “chỉ định y tế trước” – tức những chỉ dẫn do bệnh nhân lập sẵn về việc họ muốn hoặc không muốn được điều trị như thế nào trong tương lai, nếu sau này không còn khả năng bày tỏ nguyện vọng.

Có phải Séc đang mở đường cho an tử?
Câu trả lời là không, theo nội dung hiện hành của dự luật.

Theo pháp luật Séc hiện nay, bác sĩ không được phép cố ý chấm dứt sự sống của bệnh nhân bằng cách sử dụng chất gây tử vong, và hỗ trợ tự tử cũng là hành vi bất hợp pháp.

Đề xuất đang được Thượng viện xem xét chỉ liên quan đến việc không bắt đầu hoặc không tiếp tục một phương pháp điều trị mà bác sĩ đánh giá là vô ích về mặt y khoa. Những người ủng hộ nhấn mạnh rằng đây vốn đã là thực tế trong y khoa, vấn đề là cần có khung pháp lý rõ ràng hơn.

Thượng nghị sĩ Věra Procházková bác bỏ các chỉ trích cho rằng dự luật đang đưa an tử vào hệ thống pháp luật. Bà khẳng định: “Dự luật này không đưa an tử vào luật.” Theo bà, đề xuất chỉ xử lý những trường hợp mà việc điều trị tiếp theo không còn mang lại lợi ích cho bệnh nhân.

Tại Séc, nếu một người không thể tự đưa ra quyết định y tế, pháp luật cho phép họ bày tỏ mong muốn từ trước thông qua văn bản gọi là dříve vyslovené přání, tương tự như living will tại Mỹ. Văn bản này có thể nêu rõ bệnh nhân muốn hay không muốn những hình thức điều trị nào nếu sau này không còn khả năng giao tiếp. Séc không có hệ thống hoàn toàn giống lệnh “Do Not Resuscitate” (DNR) của Mỹ, nhưng nguyện vọng của bệnh nhân và các quyết định y tế liên quan đến chăm sóc duy trì sự sống vẫn được pháp luật công nhận.

Vì sao có ý kiến phản đối?
Các bên phản đối cho rằng việc thay đổi khung pháp lý có thể từng bước khiến xã hội Séc tiến gần hơn tới việc chấp nhận an tử.

Theo iDNES.cz, Thượng nghị sĩ Daniela Kovářová gọi đề xuất này là “một sự mở cửa tinh vi nhưng mang tính chí tử cho an tử”.

Thượng nghị sĩ Lumír Kantor của đảng KDU-ČSL cũng bày tỏ quan điểm chỉ trích. Ông mô tả đây là “một hình thức an tử được che giấu” và cho rằng điều cần tập trung hơn phải là nâng cao chất lượng chăm sóc giảm nhẹ.

Ngược lại, những người ủng hộ bác bỏ cách diễn giải đó. Họ nhấn mạnh rằng cần phân biệt rõ giữa việc chủ động kết thúc sự sống và việc để bệnh nhân ra đi tự nhiên sau khi ngừng một biện pháp điều trị vô ích. Theo họ, đây là khác biệt mang tính nền tảng cả về y khoa lẫn pháp lý.

Cuộc tranh luận lớn hơn về quyền được hỗ trợ kết thúc sự sống
Phiên thảo luận tại Thượng viện lần này diễn ra trong bối cảnh Séc đã có cuộc tranh luận kéo dài nhiều năm về việc liệu nước này có nên hợp pháp hóa hỗ trợ kết thúc sự sống trong tương lai hay không.

Hiện nay, một số quốc gia châu Âu như Hà Lan, Bỉ và Luxembourg cho phép các hình thức hỗ trợ chết theo những điều kiện nghiêm ngặt. Tại Séc, các đề xuất tương tự từng được đưa ra bàn thảo trong quá khứ nhưng chưa trở thành luật.

Những người ủng hộ cho rằng các bệnh nhân trưởng thành mắc bệnh nan y cần có quyền kiểm soát lớn hơn đối với quyết định ở giai đoạn cuối đời. Trong khi đó, phe phản đối cho rằng ưu tiên hàng đầu phải là bảo đảm mọi người đều được tiếp cận dịch vụ chăm sóc giảm nhẹ chất lượng cao.

Chăm sóc giảm nhẹ vẫn là trọng tâm
Đối với nhiều chuyên gia y tế, vấn đề cấp bách hiện nay không phải là an tử, mà là làm sao cải thiện chất lượng chăm sóc cho những người đang ở giai đoạn cuối của cuộc đời.

Bộ Y tế Séc gần đây cũng nhấn mạnh sự cần thiết phải mở rộng dịch vụ chăm sóc giảm nhẹ trên toàn quốc, trong bối cảnh khả năng tiếp cận các đội ngũ chuyên môn hiện vẫn khác nhau tùy khu vực.

Những người ủng hộ dự luật cho rằng chăm sóc giảm nhẹ tốt hơn và quy định pháp lý rõ ràng hơn không loại trừ lẫn nhau, mà nên song hành để mang lại sự chắc chắn cho bệnh nhân và sự bảo vệ pháp lý nhiều hơn cho bác sĩ.

Theo Expats