Tòa kiến nghị cảnh sát vũ trang bảo vệ Viện Pháp y tâm thần 24/24 giờ sau vụ 'bà trùm' thao túng
Sau vụ án 'bà trùm' Nguyễn Thị Mai Anh dùng tiền thao túng nhiều hoạt động tại Viện Pháp y tâm thần Trung ương, Hội đồng xét xử kiến nghị Bộ Công an tăng cường cảnh sát vũ trang bảo vệ 24/24 giờ tại các cơ sở giám định tâm thần, chữa bệnh bắt buộc, đồng thời siết chặt quy trình giám định.
Sau khi tuyên án 65 bị cáo trong vụ án xảy ra tại Viện Pháp y tâm thần Trung ương, Hội đồng xét xử Tòa án nhân dân TP Hà Nội đã đưa ra nhiều kiến nghị nhằm khắc phục những bất cập trong hoạt động giám định pháp y tâm thần và quản lý người đang chữa bệnh bắt buộc.
Đáng chú ý, tòa chỉ ra tình trạng cơ quan tiến hành tố tụng phụ thuộc vào kết luận giám định tâm thần, trong khi chưa có cơ chế phù hợp để xem xét trách nhiệm hoặc xử lý những kết luận có dấu hiệu thiếu khách quan.
Cùng với đó, việc thành lập hội đồng giám định chỉ gồm những người thuộc cùng một đơn vị và tình trạng quản lý lỏng lẻo người chữa bệnh bắt buộc cũng được Hội đồng xét xử xác định là những vấn đề cần chấn chỉnh.
Hội đồng giám định không nên chỉ gồm người cùng một đơn vị
Một trong những vấn đề được Hội đồng xét xử đặc biệt lưu ý là cơ chế kiểm soát chất lượng và tính khách quan của các kết luận giám định pháp y tâm thần.
Tuyên án chiều 7-10, tòa sơ thẩm nhận định hiện chưa có chế tài xem xét trách nhiệm về công tác giám định tâm thần của cơ quan giám định tâm thần.
Trong khi đó, cơ quan tiến hành tố tụng phụ thuộc vào kết quả giám định nhưng lại thiếu cơ chế để trưng cầu một hội đồng giám định ở cấp cao hơn hoặc hủy bỏ kết luận đã ban hành khi có cơ sở cho rằng việc đánh giá không khách quan, bản án nêu.
Bất cập này càng đáng chú ý khi kết luận giám định tâm thần có thể ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình giải quyết vụ án hình sự, trong đó có việc áp dụng biện pháp bắt buộc chữa bệnh đối với bị can, bị cáo.
Tòa cũng chỉ ra rằng các hội đồng giám định hiện được thành lập chủ yếu từ những giám định viên trong cùng một đơn vị.
Việc cùng chịu sự quản lý, chỉ đạo về chuyên môn và có những ràng buộc về trách nhiệm có thể ảnh hưởng đến tính độc lập của từng thành viên. Trong khi đó, theo Hội đồng xét xử, mỗi giám định viên phải chịu trách nhiệm độc lập về quan điểm đánh giá của mình.
Những bất cập này bộc lộ rõ qua vụ án tại Viện Pháp y tâm thần Trung ương, nơi nhiều lãnh đạo, bác sĩ và giám định viên bị đưa ra xét xử vì nhận tiền để làm sai lệch kết quả giám định.
Theo cáo buộc, Nguyễn Thị Mai Anh đã dùng tiền tác động đến các giám định viên, giúp một số người có kết luận giám định tâm thần không đúng thực tế, từ đó được áp dụng biện pháp chữa bệnh bắt buộc.
Có trường hợp các giám định viên cùng nhận tiền, hướng dẫn người được giám định thể hiện những triệu chứng bệnh tâm thần rồi thống nhất đưa ra kết luận không đúng về khả năng nhận thức, điều khiển hành vi.
Từ thực tế đó, Hội đồng xét xử kiến nghị Bộ Y tế ban hành quy định về việc thành lập hội đồng giám định với các thành viên đến từ những đơn vị, cơ sở y tế khác nhau.
Theo tòa, cách tổ chức này nhằm bảo đảm việc giám định được khách quan, tránh tình trạng các giám định viên bị phụ thuộc hoặc chịu ảnh hưởng từ hoạt động lãnh đạo, chỉ đạo chuyên môn trong cùng một đơn vị.
Một kiến nghị khác liên quan trực tiếp đến những trường hợp đang chữa bệnh bắt buộc nhưng bỏ điều trị, bỏ trốn hoặc vắng mặt vì nguyên nhân khách quan.
Hội đồng xét xử đề nghị Bộ Y tế quy định việc đưa những người này đến cơ sở y tế khác để điều trị, giám định lại. Quá trình giám định phải dựa trên hồ sơ, chứng cứ thu thập được trong thời gian điều trị, chữa bệnh bắt buộc để đánh giá khả năng nhận thức và điều khiển hành vi.
Kiến nghị này nhằm khắc phục tình trạng kết quả giám định không được xem xét lại đầy đủ khi xuất hiện những diễn biến mới trong quá trình chữa bệnh.
Đề nghị bố trí cảnh sát vũ trang bảo vệ 24/24 giờ
Không chỉ bất cập trong giám định, vụ án còn cho thấy những lỗ hổng trong việc quản lý người đang bị áp dụng biện pháp bắt buộc chữa bệnh tâm thần.
Bản án vừa được tòa tuyên nhận định công tác quản lý những người này còn lỏng lẻo, chưa có quy định rõ ràng về trách nhiệm, dễ tạo điều kiện để bị can, bị cáo bỏ trốn.
Thực tế tại Viện Pháp y tâm thần Trung ương cho thấy một số người đang chữa bệnh bắt buộc vẫn có thể nhiều lần ra ngoài trái quy định, thậm chí tiếp tục thực hiện hành vi phạm tội.
Điển hình là trường hợp vợ chồng "bà trùm" Nguyễn Thị Mai Anh và Lê Văn Đông. Dù đang chữa bệnh bắt buộc, hai người vẫn nhiều lần ra khỏi viện với sự tạo điều kiện của một số nhân viên, bảo vệ.
Từ những sai phạm này, Hội đồng xét xử kiến nghị Bộ Công an đưa các cơ sở giám định tâm thần, chữa bệnh bắt buộc vào danh mục các đơn vị, mục tiêu cần bảo vệ.
Tòa đề nghị tăng cường lực lượng cảnh sát vũ trang bảo vệ 24/24 giờ tại các cơ sở này nhằm bảo đảm an ninh, an toàn, thay vì để công tác kiểm soát phụ thuộc vào lực lượng bảo vệ và nhân viên y tế như những bất cập đã bộc lộ trong vụ án.
‘Bà trùm’ Mai Anh lĩnh 30 năm tù, cựu viện trưởng 20 năm
Chiều 7-10, TAND TP Hà Nội tuyên án 65 bị cáo trong vụ án xảy ra tại Viện Pháp y tâm thần Trung ương và các đơn vị liên quan, với mức hình phạt từ 12 tháng tù cho hưởng án treo đến 30 năm tù.
Hội đồng xét xử đánh giá đây là vụ án đặc biệt nghiêm trọng, xâm phạm hoạt động đúng đắn và uy tín của nhiều cơ quan, tổ chức, nhất là trong lĩnh vực giám định tư pháp và hoạt động tố tụng, gây hoang mang, bất bình trong xã hội.
Nguyễn Thị Mai Anh (47 tuổi), người có 7 tiền án, được tòa xác định là bị cáo trung tâm của các hành vi phạm tội, sử dụng tiền và lợi ích vật chất để thao túng nhiều hoạt động tại viện.
Mai Anh bị tuyên tổng hợp 30 năm tù về các tội đưa hối lộ, môi giới hối lộ và lừa đảo chiếm đoạt tài sản. Chồng Mai Anh là Lê Văn Đông (48 tuổi) lĩnh 19 năm tù về hai tội liên quan ma túy.
Cựu viện trưởng Viện Pháp y tâm thần Trung ương Trần Văn Trường (53 tuổi) bị tuyên 20 năm tù về tội nhận hối lộ. Tòa xác định ông Trường giữ vai trò cao nhất trong nhóm nhận hối lộ, nhận nhiều tiền và tham gia nhiều hội đồng đưa ra kết luận giám định sai.
(Theo Tuổi Trẻ)
