Ông Trump dọa 'xóa sổ' các nhà máy điện của Iran nếu Tehran không mở lại eo biển Hormuz trong 48 giờ. Iran đáp trả bằng cảnh báo nhắm vào toàn bộ hạ tầng năng lượng Mỹ trong khu vực. Thị trường toàn cầu đứng trước nguy cơ chấn động chưa từng có.

Bước sang tuần thứ tư, xung đột Trung Đông đang chuyển biến theo chiều hướng nguy hiểm mới. Cuối tuần qua, cả Tổng thống Mỹ Donald Trump lẫn Iran đều đưa ra những lời đe dọa leo thang, nhắm thẳng vào các cơ sở năng lượng tại vùng Vịnh.

Nếu không có gì thay đổi trước khi thị trường chứng khoán toàn cầu mở cửa đầu tuần, thế giới có thể phải đối mặt với cơn chấn động tài chính và khủng hoảng năng lượng chưa từng có kể từ thập niên 1970.

2 lời đe dọa, 1 "quả bom"

Trong bài đăng trên Truth Social ngày 22-3 (giờ Việt Nam), ông Trump cảnh báo sẽ "xóa sổ" các nhà máy điện của Iran nếu Tehran không mở lại hoàn toàn eo biển Hormuz trong vòng 48 giờ - một bước leo thang đáng kể, chỉ một ngày sau khi ông nói về việc "thu hẹp" các hoạt động quân sự.

Các nhà máy điện lớn nhất của Iran bao gồm Damavand gần thủ đô Tehran, nhà máy Kerman ở đông nam và Ramin tại tỉnh Khuzestan - nếu bị tấn công, có thể gây mất điện diện rộng, làm tê liệt từ trạm bơm, nhà máy lọc dầu, cảng xuất khẩu cho đến các trung tâm chỉ huy quân sự.

Cùng ngày, Iran cảnh báo sẽ đáp trả bằng cách nhắm vào toàn bộ hạ tầng năng lượng, công nghệ thông tin và khử muối của Mỹ trong khu vực, trong bối cảnh lính thủy đánh bộ và khí tài Mỹ tiếp tục được triển khai tới khu vực.

Nhà phân tích thị trường Tony Sycamore tại Công ty IG nhận định: "Lời đe dọa của Tổng thống Trump đã đặt lên các thị trường một "quả bom hẹn giờ" 48 giờ với mức độ bất định gia tăng. Nếu tối hậu thư này không được rút lại, chúng ta có thể sẽ chứng kiến một "Thứ Hai đen tối" khi thị trường chứng khoán toàn cầu mở cửa trong trạng thái lao dốc không phanh và giá dầu tăng vọt".

Eo biển Hormuz vốn là tuyến "nút thắt cổ chai" vận chuyển khoảng 1/5 nguồn cung dầu mỏ và khí thiên nhiên hóa lỏng toàn cầu. Các cuộc tấn công của Iran trên thực tế đã khiến tuyến đường này gần như đóng cửa, đẩy giá dầu thô Brent lên khoảng 112 USD/thùng vào ngày 20-3.

Theo ông Sycamore, nếu Tehran nhắm vào các cơ sở năng lượng vùng Vịnh tại Saudi Arabia, Các Tiểu vương quốc Ả Rập thống nhất (UAE) và Qatar, điều này sẽ "kéo dài và làm trầm trọng thêm nỗi đau do giá năng lượng tăng cao, đồng thời đẩy cuộc xung đột thành một cuộc khủng hoảng khu vực rộng lớn hơn".

Tờ New York Times dẫn lời cây bút David E. Sanger nhận xét: "Rõ ràng người Iran hiểu rằng sự hỗn loạn thị trường là "siêu vũ khí" duy nhất còn lại của họ".

Mỹ và Israel: cùng chiến, khác mục tiêu

Theo Đài BBC, ba tuần sau chiến dịch quân sự chung của Mỹ và Israel nhằm vào Iran, cuộc xung đột đã rơi vào trạng thái mơ hồ với những thông điệp trái chiều.

Các phát biểu công khai của ông Trump thường mâu thuẫn với thực tế trên chiến trường: ông tuyên bố cuộc chiến "gần như hoàn tất" nhưng lực lượng Mỹ vẫn tiếp tục được điều động; ông nói đang "thu hẹp" hoạt động quân sự nhưng các cuộc không kích của Mỹ và Israel vào Iran vẫn diễn ra.

Mục tiêu chiến tranh cũng liên tục thay đổi, từ lật đổ chính quyền Tehran, làm suy yếu năng lực quân sự và hạt nhân, đến kiềm chế ảnh hưởng khu vực của Iran.

Bên cạnh sự mơ hồ đó là sự khác biệt về mục tiêu giữa hai đồng minh. Theo tờ New York Times, là siêu cường với trách nhiệm toàn cầu, Mỹ đặc biệt quan tâm đến nguồn cung năng lượng thế giới, sự an toàn của các đồng minh vùng Vịnh, lượng vũ khí đang tiêu hao, việc triển khai kéo dài lực lượng hải quân và không quân, tác động tới cuộc chiến ở Ukraine, cũng như khả năng sẵn sàng phản ứng tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương.

Cựu đại sứ Mỹ tại Israel, ông Daniel Shapiro - nguyên quan chức Lầu Năm Góc - cũng chỉ ra rằng với cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ diễn ra vào tháng 11 năm nay, chính quyền ông Trump còn lo ngại sâu sắc về việc giá xăng trong nước tăng cao.

Trong khi đó, Israel có các mục tiêu chiến lược khác và phạm vi quan tâm hẹp hơn. Nước này có nguồn khí đốt riêng, ít phụ thuộc vào eo biển Hormuz và không chịu trách nhiệm về dòng chảy thương mại toàn cầu. Với Israel, mối đe dọa từ chương trình hạt nhân và tên lửa đạn đạo của Iran mang tính sinh tử hơn nhiều.

Ông Aaron David Miller, cựu nhà đàm phán Mỹ về Trung Đông và hiện là nghiên cứu viên tại Quỹ Carnegie vì hòa bình quốc tế, nhận định: "Chúng tôi là một cường quốc toàn cầu, còn họ là một cường quốc khu vực. Vì vậy, cách đánh giá mối đe dọa của họ tạo ra những mục tiêu khác với chúng tôi".

Cuộc chiến có dấu hiệu tiếp tục leo thang khi cuối tuần qua, tên lửa Iran bắn trúng thị trấn Dimona của Israel - nơi có một cơ sở hạt nhân - khiến hàng chục người bị thương. Tehran cho biết đây là hành động trả đũa cho các cuộc tấn công vào khu phức hợp hạt nhân Natanz của Iran.

Lên kế hoạch đàm phán

Trang Axios dẫn các nguồn tin cho biết sau ba tuần xung đột, chính quyền Tổng thống Trump đã bắt đầu các cuộc thảo luận ban đầu về giai đoạn tiếp theo của cuộc chiến và khả năng mở đàm phán hòa bình với Iran. Đặc phái viên Steve Witkoff và Jared Kushner đang tham gia các cuộc thảo luận này.
Dù không có tiếp xúc trực tiếp giữa Washington và Tehran, Ai Cập, Qatar và Vương quốc Anh đã đóng vai trò trung gian chuyển thông điệp giữa hai bên. Ai Cập và Qatar thông báo Iran quan tâm đến đàm phán, song với các điều kiện cứng rắn, gồm ngừng bắn, bảo đảm không tái diễn xung đột và bồi thường.

Theo Tuoitre