Khám phá văn hóa và tâm hồn Việt Nam thông qua sân khấu
Tuần Sân khấu Việt Nam tại Pháp năm 2026 với tên gọi Việt Nam en Scène (Chân dung Việt Nam) được xây dựng dưới mô hình của một festival nhỏ nơi các hoạt động biểu diễn được trải dài, mở rộng tại nhiều điểm diễn khác nhau như: Quảng trường thành phố, nhà hát danh giá Marigny, Grand Rex, trung tâm nghệ thuật Carreau du temple. Tuần sân khấu Việt Nam thực sự sẽ là một hành trình khám phá Việt Nam qua sân khấu cho công chúng yêu mến nghệ thuật biểu diễn tại thủ đô Paris.
Chương trình do Bộ Ngoại giao phối hợp chặt chẽ với Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Đại sứ quán Việt Nam tại Pháp, Phái đoàn Thường trực Việt Nam bên cạnh UNESCO cùng các bộ, ngành, địa phương và đơn vị nghệ thuật liên quan tổ chức.
Thứ trưởng Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch Tạ Quang Đông phát biểu tại buổi họp báo giới thiệu Tuần Sân khấu Việt Nam tại Pháp, sáng 02/10 tại Hà Nội. (Ảnh: Hương Chi)
Trong nhiều cách để một đất nước giới thiệu mình với thế giới, sân khấu có một sức mạnh rất riêng. Trong sân khấu có văn học, âm nhạc, mỹ thuật, ...nhưng trên hết là những giá trị tinh thần mà con người gửi gắm. Qua một vở diễn, người xem có thể bước gần hơn vào đời sống tinh thần của một dân tộc: cách con người yêu thương, lựa chọn, hy sinh, đối diện với số phận, với gia đình, với cộng đồng và với những câu hỏi của thời đại mình.
Phát biểu tại họp báo, Thứ trưởng Tạ Quang Đông nhấn mạnh, mục tiêu quan trọng của Tuần lễ Sân khấu Việt Nam tại Pháp 2026 là giới thiệu hình ảnh một Việt Nam giàu truyền thống, giàu bản sắc, nhưng đồng thời năng động, sáng tạo, tự tin và chủ động hội nhập; qua đó thúc đẩy hợp tác sân khấu Việt Nam - Pháp.
"Chúng tôi kỳ vọng đây sẽ là một hoạt động ngoại giao văn hóa và văn hóa đối ngoại, góp phần giới thiệu với công chúng Pháp và bạn bè quốc tế hình ảnh một Việt Nam giàu truyền thống, giàu bản sắc, nhưng đồng thời năng động, sáng tạo, tự tin và chủ động hội nhập." - Thứ trưởng chia sẻ - "Đây cũng là cơ hội để sân khấu Việt Nam tăng cường kết nối với đời sống nghệ thuật Pháp và châu Âu, đồng thời để các nghệ sĩ, nhà nghiên cứu và công chúng Pháp có thêm cơ hội khám phá chiều sâu và sức sáng tạo của văn hóa Việt Nam".
Nhà hát Marigny - một trong những địa điểm diễn ra Tuần Sân khấu Việt Nam tại Pháp. (Nguồn ảnh: theatremarigny.fr)
Phát biểu tại họp báo, Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Ngô Lê Văn cho biết, Tuần lễ Sân khấu Việt Nam tại Pháp được tổ chức vào thời điểm hội tụ 2 dấu mốc quan trọng trong quan hệ đối ngoại của Việt Nam.
Năm 2026 đánh dấu 50 năm Việt Nam trở thành thành viên của UNESCO (1976 - 2026), đây là sự kiện có ý nghĩa đặc biệt để nhìn lại chặng đường hợp tác toàn diện, hiệu quả, nhất là sau chuyến thăm của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đến trụ sở UNESCO tháng 10/2024; khẳng định những đóng góp ngày càng chủ động, thực chất của Việt Nam đối với UNESCO. Bên cạnh đó, quan hệ Việt Nam - Pháp đang ở giai đoạn phát triển tốt đẹp nhất từ trước tới nay, với việc hai nước nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược toàn diện vào tháng 10/2024, ngay sau dịp kỷ niệm 50 năm thiết lập quan hệ ngoại giao. Pháp là một trong những đối tác quan trọng hàng đầu của Việt Nam tại châu Âu. Hợp tác văn hóa, giáo dục, Pháp ngữ và giao lưu nhân dân luôn là điểm sáng, là nền tảng bền vững của quan hệ hai nước. Pháp cũng là nơi sinh sống của khoảng 300.000 người Việt Nam, một cộng đồng hòa nhập tốt, có nhiều đóng góp cho xã hội sở tại và luôn hướng về quê hương.
Bắt đầu từ 24/10 và kết thúc vào 31/10, mỗi ngày sẽ là một câu chuyện, mỗi tối sẽ là một hoạt động biểu diễn, một không gian, một sắc thái nghệ thuật, điều mà dự án mong muốn hướng tới là Paris thực sự trở thành một sân khấu lớn của nghệ thuật Việt Nam. Nơi mà công chúng Pháp có thể chạm tới tâm hồn người Việt thông qua văn hóa nghệ thuật.
Từ đương đại trở về với ký ức văn hóa
Tại đêm khai mạc, khán giả Paris sẽ có cơ hội thưởng thức tác phẩm kịch nói kinh điển của sân khấu kịch Việt Nam: "Hồn Trương Ba, da hàng thịt" của nhà viết kịch Lưu Quang Vũ được làm mới bởi đạo diễn người Pháp Anne Bouvier, với sự tham gia biểu diễn của các nghệ sĩ tài năng của Nhà hát Tuổi trẻ Việt Nam trong cuộc đối thoại với sân khấu thế giới.
Các nghệ sĩ tham gia vở "Hồn Trương Ba, da hàng thịt" tham dự buổi họp báo sáng 02/10. (Ảnh: Hương Chi)
Nhiều gương mặt được yêu mến của sân khấu kịch. (Ảnh: Hương Chi)
Tiếp đó, đêm nghệ thuật đặc biệt "Từ truyền thống đến đương đại" lại mang một tinh thần khác. Đêm diễn là hoạt động nhằm kỷ niệm 50 năm Việt Nam gia nhập UNESCO (1976 - 2026), đồng thời hưởng ứng sáng kiến do Việt Nam đề xuất về "Thập kỷ quốc tế về Văn hóa vì Phát triển bền vững" (2027 - 2036).
Thay vì lần lượt giới thiệu di sản rồi mới đi đến hiện đại theo trình tự quen thuộc, chương trình bắt đầu từ múa đương đại với ngôn ngữ của nghệ thuật hôm nay - rồi từng bước dẫn người xem trở về với những lớp sâu của di sản sân khấu Việt Nam: Chèo - tuồng, cải lương. Múa đương đại và tuồng, chèo, cải lương không xuất hiện như những tiết mục rời rạc đặt cạnh nhau. Chúng được xây dựng để tạo ra một dòng chảy, để công chúng nhận ra rằng phía sau những hình thức rất khác nhau ấy vẫn là cùng một ký ức văn hóa, cùng một nhu cầu kể chuyện và cùng một tâm hồn Việt Nam.
Khi người Pháp cùng kể câu chuyện Việt Nam
Có lẽ một trong những điều đẹp nhất của dự án nằm ở chỗ Việt Nam không kể câu chuyện ấy một mình. Các nghệ sĩ Pháp không chỉ xuất hiện với tư cách khách mời. Họ bước vào chính quá trình sáng tạo. Hồn Trương Ba, da hàng thịt được một đạo diễn Pháp dàn dựng cùng nghệ sĩ Việt Nam. Câu chuyện con rồng, tiếng hát Trương Chi, đã sống rất lâu trong ký ức văn hóa Việt, lại được đạo diễn và diễn viên Pháp của nhà hát Winterrisse tiếp nhận và kể lại bằng ngôn ngữ sân khấu của họ.
Các nghệ sĩ nhà hát Tuổi trẻ tập luyện cho vở "Hồn Trương Ba, da hàng thịt". (Ảnh: BTC)
Sự đồng hành của nghệ sĩ nước sở tại tạo nên một sự đối thoại và đồng sáng tạo. Văn hóa Việt Nam không chỉ được giới thiệu mà trở thành chất liệu của một cuộc gặp gỡ nghệ thuật Việt - Pháp.
Không chỉ có những đêm diễn
Bên cạnh các chương trình biểu diễn, Tuần sân khấu còn có các cuộc gặp gỡ nghề nghiệp để nghệ sĩ hai nước có thời gian trao đổi sâu hơn về sáng tạo, đạo diễn, diễn xuất, phương pháp làm việc và những chuyển động của sân khấu hôm nay.
Một phần quan trọng khác là cuốn sách giới thiệu về sân khấu Việt Nam, được biên soạn hướng tới độc giả Pháp và dự kiến chuyển ngữ sang tiếng Pháp với tên gọi Khám phá sân khấu Việt Nam. Đây không phải công trình nghiên cứu mà nó dành để giới thiệu cho người đọc Pháp về sân khấu Việt Nam theo một cách giản dị nhất, khái quát nhất. Cuốn sách gồm những bài tiểu luận, khảo cứu và những kịch bản đã được khẳng định với thời gian.
Múa rối nước của Việt Nam sẽ đến với Paris. (Ảnh: BTC)
Nếu một vở diễn sống mãnh liệt trong một buổi tối rồi khép lại khi tấm màn hạ xuống, cuốn sách có thể ở lại lâu hơn. Nó giúp những người vừa xem một vở diễn muốn hiểu thêm về Lưu Quang Vũ, người vừa nghe một làn điệu chèo muốn biết chèo đến từ đâu, người lần đầu nhìn thấy tuồng hay cải lương có một con đường để tiếp tục khám phá.
Vì thế, tuần lễ không chỉ để trình diễn, mà còn để gặp gỡ, trao đổi và để lại tri thức.
Những điều để lại
Việt Nam en scène là sự kiện được tổ chức bởi Bộ Ngoại giao, Bộ Văn hóa Thể Thao và Du lịch và Đại sứ quán Việt Nam tại Pháp, cùng phối hợp tổ chức với nhà hát Tuổi trẻ Việt Nam, nhà hát Múa rối quốc gia, nhà hát Sân khấu truyền thống, nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang và đoàn nghệ thuật tuồng Nguyễn Hiền Dĩnh. Như vậy là lần đầu tiên nền nghệ thuật sân khấu và trình diễn của Việt Nam xuất hiện tại thủ đô Paris với nhiều hình thức nghệ thuật đa dạng trong một cái nhìn cởi mở.
Tuần sân khấu Việt Nam muốn kể về một Việt Nam có truyền thống lâu đời nhưng không đứng yên trong truyền thống, biết gìn giữ di sản nhưng cũng biết nhìn di sản bằng con mắt hôm nay.
Một Việt Nam có khả năng tiếp nhận những ngôn ngữ nghệ thuật của thế giới, biến chúng thành của mình, rồi lại bước ra thế giới để tiếp tục đối thoại.
Các nghệ sĩ múa đương đại tập luyện. (Ảnh: BTC)
Từ mặt nước của rối nước, đến sân khấu kịch nói trong đêm khai mạc, từ một tác phẩm của Lưu Quang Vũ được nhìn qua con mắt của một đạo diễn Pháp, đến Trương Chi được nghệ sĩ Pháp kể lại, từ chuyển động của múa đương đại lần ngược về những lớp ký ức của cải lương, chèo, tuồng - tất cả tạo nên nhiều con đường khác nhau để đi vào cùng một thế giới: con người Việt Nam và văn hóa Việt Nam.
