Tuyển sinh trung học tại Séc: Hướng dẫn năm 2027 dành cho các gia đình người nước ngoài
Từ các loại hình trường học, kỳ thi Cermat đến chính sách hỗ trợ ngôn ngữ, dưới đây là những điều các gia đình nước ngoài cần biết về kỳ tuyển sinh năm 2027.
Việc lựa chọn trường trung học tại Séc hiếm khi chỉ đơn giản là tìm trường, nộp hồ sơ rồi chờ kết quả. Phụ huynh và học sinh phải cân nhắc nhiều loại hình trường học và ngành đào tạo khác nhau. Kỳ thi tuyển sinh vốn nổi tiếng khó, trong khi quy trình xét tuyển với các quy định, ngoại lệ và thời hạn liên tục thay đổi cũng có thể gây không ít áp lực.
Đối với các gia đình nước ngoài, những khó khăn này còn lớn hơn.
“Ngôn ngữ có thể là một rào cản, nhưng thách thức lớn hơn thường nằm ở việc thiếu hiểu biết và kinh nghiệm về hệ thống giáo dục Séc. Những phụ huynh từng học tập tại quốc gia khác có thể không biết từng loại hình trường cung cấp chương trình gì, lộ trình nào phù hợp với con mình hoặc đâu là lựa chọn thực tế,” bà Martina Škrdlantová, Trưởng bộ phận Vận động chính sách tại META, một tổ chức phi lợi nhuận có trụ sở ở Praha chuyên hỗ trợ các gia đình quốc tế tìm hiểu hệ thống giáo dục Séc, cho biết.
“Điều này khiến phụ huynh gặp khó khăn khi hướng dẫn con thực hiện các bước quan trọng như lựa chọn ngành học và trường học phù hợp, nộp hồ sơ và chuẩn bị cho kỳ thi. Các gia đình cần được hỗ trợ ở từng giai đoạn. Việc được tư vấn đầy đủ ngay từ sớm có thể tạo ra khác biệt lớn đối với ngôi trường mà học sinh cuối cùng theo học.”
Hệ thống trường trung học tại Séc đã chịu áp lực trong nhiều năm. Nhu cầu đối với các chương trình được ưa chuộng tiếp tục vượt quá khả năng tiếp nhận, đặc biệt tại những thành phố lớn như Praha. Trong khi đó, kỳ thi tuyển sinh Cermat và khối lượng ôn luyện cần thiết cũng vấp phải nhiều chỉ trích.
Hệ quả là dù tổng số chỗ học trung học trên toàn quốc về lý thuyết có thể đủ, học sinh vẫn chưa chắc có cơ hội thực tế để trúng tuyển vào trường hoặc ngành học mong muốn.
Chính phủ hiện lên kế hoạch cải tổ sâu rộng hệ thống, song có thể phải mất nhiều năm để những thay đổi được đề xuất trở thành luật. Đối với các gia đình quốc tế, điều quan trọng là những quy định hiện hành vẫn sẽ được áp dụng. Hướng dẫn dưới đây giải thích cách hệ thống hiện nay vận hành và những điểm học sinh nước ngoài cần đặc biệt lưu ý khi chuẩn bị cho kỳ tuyển sinh vào mùa xuân năm 2027.
Tìm hiểu hệ thống trung học tại Séc
Séc có nhiều lộ trình để học sinh bước vào bậc trung học. Phần lớn học sinh hoàn thành lớp 9 tại trường cơ sở (základní škola) trước khi đăng ký vào trường trung học, chẳng hạn trường trung học phổ thông chuyên (gymnázium), trường nghề hoặc trường kỹ thuật.
Một số học sinh có thể chọn tiếp tục học tại trường tư thục hoặc trường quốc tế nằm ngoài hệ thống giáo dục Séc. Việc hiểu rõ các lộ trình khác nhau là bước đầu tiên để lựa chọn phương án phù hợp.
Gymnázium: Đây là loại hình trường cung cấp chương trình giáo dục phổ thông mang tính học thuật, chủ yếu chuẩn bị cho học sinh vào đại học. Học sinh có thể theo học chương trình bốn năm sau khi hoàn thành lớp 9 hoặc đăng ký chương trình sáu năm hay tám năm từ sớm hơn. Chương trình gymnázium kết thúc bằng kỳ thi tốt nghiệp trung học của Séc, gọi là maturita.
Trường trung học chuyên ngành: Các trường střední odborné školy (SOŠ) kết hợp giáo dục phổ thông với các môn chuyên ngành trong những lĩnh vực như kinh doanh, y tế, công nghệ thông tin, kỹ thuật, du lịch và nghệ thuật. Nhiều chương trình kết thúc bằng kỳ thi maturita, trong khi các chương trình khác cấp bằng nghề.
Chương trình kỹ thuật và đào tạo nghề: Các chương trình này tập trung nhiều hơn vào kỹ năng thực hành và đào tạo kỹ thuật. Nhiều chương trình kéo dài ba năm và cấp chứng chỉ học nghề výuční list. Một số chương trình kết hợp đào tạo nghề với lộ trình để học sinh có thể thi lấy bằng maturita.
Trường tư thục và trường quốc tế: Trường tư thục có thể áp dụng chương trình giáo dục và hệ thống tuyển sinh của Séc, đồng thời đặt ra thêm các tiêu chí riêng. Trong khi đó, trường quốc tế có thể giảng dạy theo chương trình của Anh, Mỹ hoặc Tú tài Quốc tế (IB), với quy trình tuyển sinh và bằng tốt nghiệp khác nhau. Một số trường cấp cả văn bằng quốc tế và bằng maturita của Séc.
Quy trình tuyển sinh diễn ra như thế nào?
Tuyển sinh trung học tại Séc có thể diễn ra qua nhiều đợt. Phần lớn học sinh nộp hồ sơ trong đợt đầu tiên vào tháng 2 và tham dự kỳ thi tuyển sinh vào tháng 4. Kết quả thường được công bố vào giữa tháng 5. Nếu vẫn còn chỉ tiêu, các trường có thể mở đợt tuyển sinh thứ hai và tiếp tục tổ chức những đợt bổ sung nếu còn chỗ. Mức độ cạnh tranh vào các ngành học được ưa chuộng có thể rất cao, đặc biệt tại Praha và các thành phố lớn khác.
Trong đợt đầu tiên, học sinh đăng ký vào từng chương trình đào tạo cụ thể tại các trường cụ thể. Trên Hệ thống Nộp hồ sơ Điện tử DiPSy, thí sinh phải sắp xếp các nguyện vọng theo thứ tự ưu tiên. Hệ thống tuyển sinh tập trung sẽ dựa vào thứ tự này để phân bổ chỗ học.
Nếu học sinh đủ điều kiện trúng tuyển cả nguyện vọng một và nguyện vọng hai, em đó sẽ được xếp vào nguyện vọng một. Sau đó, học sinh không thể chuyển sang nguyện vọng hai trong khi vẫn giữ chỗ ở nguyện vọng một.
Những học sinh không trúng tuyển trong đợt đầu có thể đăng ký vào các chương trình còn chỉ tiêu ở đợt tiếp theo. Học sinh đã trúng tuyển nhưng không muốn nhận chỗ được phân có thể từ bỏ quyền nhập học và nộp hồ sơ trong đợt sau.
Đơn khiếu nại quyết định tuyển sinh thường phải được nộp trong vòng ba ngày làm việc kể từ khi quyết định được công bố.
Lịch tuyển sinh năm 2027
* Từ ngày 15 đến 31/1: Các trường công bố tiêu chí tuyển sinh, số lượng chỉ tiêu và các yêu cầu bổ sung.
* Từ ngày 1 đến 22/2: Nộp hồ sơ cho đợt tuyển sinh đầu tiên qua hệ thống DiPSy hoặc bằng bản giấy, đồng thời sắp xếp các chương trình theo thứ tự ưu tiên.
* Ngày 12 và 13/4: Tổ chức Kỳ thi tuyển sinh thống nhất (JPZ) cho chương trình trung học bốn năm và chương trình học liên thông.
* Ngày 14 và 15/4: Tổ chức JPZ cho chương trình gymnázium sáu năm và tám năm.
* Ngày 29 và 30/4: Các ngày thi dự phòng của JPZ.
* Tháng 5/2027: Công bố kết quả tuyển sinh.
Phụ huynh và học sinh nên kiểm tra thông tin của Bộ Giáo dục Séc cũng như tiêu chí tuyển sinh do từng trường công bố cho kỳ tuyển sinh hiện hành, bởi lịch trình và quy trình có thể thay đổi.
Kỳ thi tuyển sinh
Phần lớn người Séc gọi kỳ thi tuyển sinh trung học toàn quốc là kỳ thi Cermat. Tên chính thức của kỳ thi là Jednotná přijímací zkouška (JPZ), tức Kỳ thi tuyển sinh thống nhất. Cermat là cơ quan của Séc chịu trách nhiệm xây dựng đề thi, tổ chức và chấm thi.
Thông tin chính về kỳ thi Cermat
Tiếng Séc và văn học: 60 phút, tối đa 50 điểm
Toán: 70 phút, tối đa 50 điểm
Hai ngày thi chính thức: Kết quả cao hơn ở từng môn sẽ được tính
Tỷ trọng trong xét tuyển: Ít nhất 60% tổng điểm tại các chương trình yêu cầu kỳ thi này
Kỳ thi Cermat là yêu cầu bắt buộc đối với phần lớn chương trình trung học kết thúc bằng bằng tốt nghiệp maturita của Séc, nhưng không áp dụng cho tất cả. Một số ngoại lệ gồm các chương trình cấp chứng chỉ học nghề, một số chương trình nghệ thuật và chương trình rút gọn.
Điểm thi Cermat không bảo đảm học sinh chắc chắn trúng tuyển. Tại những chương trình yêu cầu JPZ, kết quả kỳ thi phải chiếm ít nhất 60% tổng điểm xét tuyển.
Các trường tự quyết định những tiêu chí còn lại và có thể xem xét kết quả học tập trước đó, kỳ thi riêng của trường, phỏng vấn, thành tích tại các cuộc thi hoặc những thành tích khác.
Phụ huynh và học sinh cần kiểm tra kỹ tiêu chí tuyển sinh của từng trường. Nội dung công bố phải nêu rõ có yêu cầu kỳ thi Cermat hay không, tỷ trọng của từng phần trong tổng điểm và trường có đặt ra yêu cầu bổ sung nào khác hay không.
Điều này đặc biệt quan trọng đối với các gia đình quốc tế, bởi mỗi trường có thể áp dụng yêu cầu khác nhau liên quan đến quá trình học tập trước đó và các giấy tờ chứng minh kèm theo.
Cermat cung cấp miễn phí các bài thi thử, đề thi những năm trước và nền tảng ôn luyện trực tuyến. Nhiều gia đình bắt đầu chuẩn bị từ sớm; một số đăng ký cho con học gia sư hoặc tham gia các khóa luyện thi.
Đối với học sinh từng học ngoài hệ thống giáo dục Séc, việc ôn tập sớm đặc biệt hữu ích vì đề thi dựa trên chương trình tiểu học và trung học cơ sở của Séc, đồng thời được tổ chức bằng tiếng Séc.
Vì sao hệ thống tuyển sinh bị chỉ trích?
Xét trên toàn quốc, Séc có đủ chỗ học ở bậc trung học. Tuy nhiên, nhu cầu lại tập trung vào một số trường và chương trình nhất định, khiến mức độ cạnh tranh đặc biệt gay gắt tại Praha và các thành phố lớn khác. Dù giới chức thủ đô nhiều lần khẳng định đang tăng số lượng chỗ học, nhu cầu đối với các chương trình được quan tâm nhất vẫn tiếp tục vượt nguồn cung.
Các ý kiến chỉ trích cũng đặt câu hỏi về khoản chi phí và công sức mà các gia đình phải đầu tư cho việc luyện thi, cũng như mức độ dễ dàng khi phụ huynh thực hiện các thủ tục trong hệ thống tuyển sinh. Chính phủ đang xem xét thêm nhiều thay đổi, trong đó có đề xuất giảm tỷ trọng của kỳ thi Cermat tập trung trong tổng điểm xét tuyển.
Tuy nhiên, mọi thay đổi lớn đều phải được quy định bằng luật. Vì vậy, các gia đình đăng ký nhập học năm 2027 vẫn cần tuân theo những quy định hiện hành.
Những vấn đề về ngôn ngữ đối với học sinh nước ngoài
Đối với các gia đình quốc tế, một trong những trở ngại lớn nhất là yêu cầu về tiếng Séc trong kỳ thi tuyển sinh. Học sinh có thể được áp dụng một số biện pháp hỗ trợ, nhưng gia đình phải chính thức nộp đơn đề nghị.
“Các quy định về điều chỉnh điều kiện thi tuyển sinh rất phức tạp và thường xuyên thay đổi, khiến tất cả mọi người đều khó theo dõi. Trong những năm gần đây, các nhóm thí sinh khác nhau cũng phải tuân theo những quy định khác nhau,” bà Škrdlantová thuộc tổ chức META cho biết.
Ví dụ, thí sinh Ukraine được hưởng quy chế bảo vệ tạm thời có điều kiện thi được điều chỉnh theo một đạo luật đặc biệt, trong khi các thí sinh khác tuân theo quy định khác.
Tuy nhiên, bà Škrdlantová cho biết thêm rằng những học sinh đã theo học tại một trường của Séc hơn hai năm chỉ có thể được thêm thời gian làm bài hoặc sử dụng từ điển trong kỳ thi tuyển sinh nếu có khuyến nghị của trung tâm tư vấn học đường. Do thời gian chờ đợi thường kéo dài, gia đình nên gửi yêu cầu ngay từ đầu năm học.
“Vấn đề chính là hệ thống không xem xét lý do tại sao thí sinh cần thêm thời gian, cần sử dụng từ điển hoặc cần một phương án thay thế cho một phần của kỳ thi,” bà Škrdlantová giải thích.
“Các kỳ thi tuyển sinh được thiết kế để xếp hạng người bản ngữ. Vì vậy, điểm chung của những thí sinh này là nhu cầu hỗ trợ về ngôn ngữ, chứ không phải quốc gia nơi họ sinh ra hay thời gian họ đã sinh sống tại Séc.”
Chính sách ngôn ngữ đối với học sinh nước ngoài
Yêu cầu về tiếng Séc: Hiệu trưởng có thể miễn phần thi tuyển sinh môn tiếng Séc và văn học cho thí sinh đáp ứng các điều kiện pháp lý về quá trình học tập trước đó ở ngoài Séc. Đề nghị miễn thi phải được nộp kèm hồ sơ đăng ký. Học sinh được miễn thi sẽ tham gia phỏng vấn để nhà trường đánh giá năng lực tiếng Séc.
Thêm thời gian làm bài và sử dụng từ điển song ngữ: Những học sinh đủ điều kiện được miễn phần thi tiếng Séc sẽ có thêm 25% thời gian trong các bài thi tuyển sinh viết và được phép sử dụng từ điển song ngữ.
Hỗ trợ ngôn ngữ sau khi trúng tuyển: Học sinh nước ngoài đủ điều kiện có thể tham gia chương trình bổ trợ tiếng Séc miễn phí tại các trường trung học được chỉ định. Phụ huynh nên hỏi nhà trường về hình thức hỗ trợ hiện có, thời gian tổ chức và kinh nghiệm của giáo viên trong việc giảng dạy học sinh vẫn đang học tiếng Séc.
Những khó khăn thường gặp của các gia đình quốc tế
Đối với các gia đình quốc tế, khó khăn lớn nhất thường là tìm hiểu cách hệ thống giáo dục Séc vận hành trước khi hết hạn nộp hồ sơ. Một số bước thiết thực dưới đây có thể giúp quá trình này trở nên dễ dàng hơn.
Bắt đầu từ sớm: Tìm hiểu các trường từ mùa xuân hoặc mùa thu trước kỳ tuyển sinh. Kiểm tra lịch tổ chức ngày hội mở cửa, tiêu chí tuyển sinh, yêu cầu ngôn ngữ và các hình thức hỗ trợ hiện có, thay vì chờ đến khi thời gian nhận hồ sơ bắt đầu.
Không chỉ dựa vào tên gọi của trường hoặc chương trình: Khái niệm “song ngữ” có thể được hiểu và áp dụng theo nhiều cách khác nhau. Phụ huynh cần kiểm tra môn nào được giảng dạy bằng tiếng Séc, môn nào sử dụng ngôn ngữ khác và chương trình sẽ cấp loại văn bằng gì.
Tìm hiểu danh tiếng của trường có ý nghĩa thế nào đối với con mình: Trao đổi với các phụ huynh khác và hỏi cụ thể về trải nghiệm của học sinh nước ngoài, cách nhà trường liên lạc với gia đình, chính sách hỗ trợ ngôn ngữ và kinh nghiệm xử lý hồ sơ học tập quốc tế.
Theo dõi yêu cầu riêng của từng trường: Tại nhiều trường, điểm Cermat chỉ là một phần trong quy trình xét tuyển. Nên lập danh sách đơn giản ghi rõ các kỳ thi, giấy tờ, tiêu chí và thời hạn của từng trường.
Hiểu rõ cách xếp thứ tự nguyện vọng: Học sinh sắp xếp các chương trình mong muốn theo thứ tự ưu tiên trên DiPSy. Hệ thống tuyển sinh sẽ sử dụng thứ tự này khi phân bổ chỗ học. Vì vậy, cần bảo đảm danh sách phản ánh đúng nguyện vọng thực tế của học sinh.
Không mặc định mọi giấy tờ nước ngoài đều phải làm thủ tục công nhận văn bằng (nostrifikace): Hãy kiểm tra chính xác nhà trường yêu cầu những gì trước khi bắt đầu thủ tục công nhận chính thức hoặc trả phí dịch thuật.
Hỏi về hỗ trợ ngôn ngữ trước khi nhận chỗ học: Phụ huynh cần tìm hiểu trường cung cấp hình thức hỗ trợ nào, tổ chức vào thời gian nào và có kinh nghiệm làm việc với học sinh vẫn đang học tiếng Séc hay không.
Các lựa chọn thay thế và lộ trình đặc biệt
Hệ thống trường công lập của Séc không phải là lựa chọn duy nhất dành cho các gia đình quốc tế. Tùy vào trình độ ngôn ngữ, quá trình học tập trước đó và kế hoạch sau khi tốt nghiệp trung học của học sinh, một số lộ trình khác có thể phù hợp hơn.
Trường quốc tế giảng dạy các chương trình nước ngoài như chương trình của Anh, Mỹ hoặc Tú tài Quốc tế (IB). Quy định tuyển sinh, học phí và văn bằng của mỗi trường có thể khác nhau. Vì vậy, phụ huynh cần kiểm tra kỹ chương trình giảng dạy và điều kiện đầu vào.
Chương trình song ngữ và chương trình giảng dạy bằng tiếng Anh kết hợp tiếng Séc với một ngôn ngữ khác ở các mức độ khác nhau. Một số chương trình thuộc hệ thống trung học Séc và kết thúc bằng kỳ thi maturita, trong khi các chương trình khác áp dụng giáo trình quốc tế.
Trường tư thục của Séc tuân theo khuôn khổ tuyển sinh cơ bản tương tự trường công lập, nhưng có thể đặt ra thêm các tiêu chí, tổ chức kỳ thi riêng và thu học phí.
Trường có chính sách hỗ trợ tốt dành cho học sinh không sử dụng tiếng Séc như tiếng mẹ đẻ có thể là lựa chọn đáng cân nhắc đối với những em mới gia nhập hệ thống giáo dục Séc và có trình độ tiếng Séc hạn chế. Phụ huynh nên hỏi về chương trình bổ trợ ngôn ngữ, hỗ trợ trong lớp học và kinh nghiệm của trường trong việc tiếp nhận học sinh mới đến Séc.
Đối với các gia đình cân nhắc trường quốc tế hoặc trường tư thục, cần tìm hiểu kỹ chương trình giảng dạy, ngôn ngữ sử dụng, văn bằng được cấp, yêu cầu tuyển sinh và tổng chi phí trước khi so sánh với các trường công lập của Séc.
Lời khuyên của chuyên gia
“Hãy bắt đầu từ sớm, lý tưởng nhất là ngay đầu năm học cuối cấp. Trước tiên, phụ huynh và học sinh cần cân nhắc kỹ loại hình trường và ngành học nào phù hợp với bản thân.
Các hội chợ trường trung học cấp vùng là nguồn thông tin đáng tham khảo. Chẳng hạn, tại Praha, hội chợ Schola Pragensis được tổ chức vào tháng 11. Sau đó, gia đình nên tham dự ngày hội mở cửa tại những trường cụ thể.”
Mỗi trường công bố tiêu chí tuyển sinh riêng trên trang web và phụ huynh cần đọc kỹ những thông tin này. Một số trường yêu cầu thư trình bày nguyện vọng hoặc hồ sơ năng lực, trong khi các trường nghệ thuật tổ chức kỳ thi năng khiếu với những điều kiện riêng.
Tiếp theo, gia đình cần chuẩn bị giấy tờ từ sớm. Hồ sơ được nộp trực tuyến qua một hệ thống yêu cầu đăng nhập bằng danh tính ngân hàng (bankovní identita). Thí sinh cũng phải cung cấp địa chỉ email đang sử dụng và thường xuyên kiểm tra hộp thư, bởi giấy mời cùng các thông tin bổ sung của trường sẽ được gửi đến đó. Nếu học bạ của học sinh được cấp ở nước ngoài, gia đình nên sớm đề nghị cung cấp bản gốc.
Những vướng mắc khác thường phát sinh khi trường trung học có ít kinh nghiệm tiếp nhận thí sinh quốc tế và yêu cầu các giấy tờ không tồn tại hoặc không bắt buộc, chẳng hạn giấy công nhận chính thức quá trình học tập ở nước ngoài (nostrifikace) hoặc bản quy đổi có chứng thực điểm số nước ngoài sang hệ thống của Séc.
Cả hai loại giấy tờ này đều không cần thiết cho việc nộp hồ sơ. Các gia đình không nên nản lòng trước những yêu cầu như vậy mà nên đề nghị nhà trường giải thích rõ hoặc tìm đến các đơn vị tư vấn. Một số trường và ngành học yêu cầu giấy chứng nhận y tế xác nhận thí sinh có đủ sức khỏe để theo học ngành đã chọn.
Cuối cùng, thí sinh đăng ký các ngành kết thúc bằng kỳ thi tốt nghiệp trung học (maturita) phải tham dự Kỳ thi tuyển sinh thống nhất (Jednotná přijímací zkouška – JPZ), gồm môn tiếng Séc và Toán. Những học sinh theo học tại trường Séc chưa đủ hai năm có thể được miễn bài thi tiếng Séc và thay thế bằng một cuộc phỏng vấn. Tuy nhiên, tất cả thí sinh đều phải thi Toán, với đề thi luôn được trình bày bằng tiếng Séc.
Chỉ nắm vững kiến thức môn học là chưa đủ. Học sinh còn cần làm quen với định dạng đề thi, cách điền phiếu trả lời, quy chế thi và kỹ năng phân bổ thời gian. Vì vậy, phụ huynh nên tìm cho con một khóa luyện thi phù hợp. - Martina Škrdlantová, tổ chức META
(Theo expats)
