Vì sao giấy phép cư trú tại Séc mất nhiều thời gian xử lý và người nộp đơn có thể làm gì?
Người nước ngoài tại Séc có thể phải chờ nhiều tháng để được cấp giấy phép cư trú và làm việc. Dưới đây là nguyên nhân dẫn đến tình trạng chậm trễ và những biện pháp người nộp đơn có thể thực hiện.
Người nước ngoài chờ cấp giấy phép cư trú và làm việc tại Séc có thể phải đối mặt với nhiều tháng bất định, trong đó một số hồ sơ mất nhiều thời gian hơn đáng kể so với thời hạn xử lý do Bộ Nội vụ công bố.
“Tôi thực sự không thể tiếp tục chờ đợi”, một người đang xin Thẻ lao động tại Séc bức xúc nói. “Tôi muốn đi làm nhưng chưa thể bắt đầu. Tôi cảm thấy hoàn toàn bế tắc và tình trạng này đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe tinh thần của tôi.”
Thời gian chờ cấp thẻ cư trú và giấy phép lao động kéo dài có thể gây ra nhiều hệ quả nghiêm trọng, như mất thu nhập, bỏ lỡ cơ hội việc làm và rơi vào tình trạng pháp lý không rõ ràng, khiến người nước ngoài bị hạn chế tiếp cận các dịch vụ thiết yếu.
Dưới đây là nguyên nhân hồ sơ bị xử lý kéo dài và những biện pháp người nộp đơn có thể thực hiện.
Bị bỏ lại trong khoảng trống thủ tục
Công dân Liên minh châu Âu (EU) nhìn chung ít chịu ảnh hưởng hơn khi thủ tục cư trú bị chậm, do họ có quyền tự do đi lại trong EU. Tuy nhiên, đối với người nước ngoài ngoài EU, tình trạng trì hoãn có thể gây khó khăn cho việc đi làm và ổn định cuộc sống tại Séc.
Một người nộp đơn nói với Expats.cz: “Hôm nay là ngày thứ 120 kể từ khi tôi nộp hồ sơ xin Thẻ lao động. Tôi chưa nhận được bất kỳ phản hồi nào, kể cả yêu cầu bổ sung giấy tờ hay thông tin cập nhật về hồ sơ.”
Thời hạn chính thức để ra quyết định đối với hồ sơ xin Thẻ lao động là 60 ngày, hoặc 90 ngày với những trường hợp đặc biệt phức tạp. Tuy nhiên, trên thực tế, quá trình này có thể kéo dài hơn đáng kể.
“Tôi đã gửi yêu cầu hỏi về tình trạng hồ sơ nhưng không nhận được phản hồi. Mỗi lần gọi điện, họ chỉ bảo tôi tiếp tục chờ”, người này cho biết.
Có thể tin vào thời hạn xử lý chính thức không?
Không hẳn. Cần phân biệt rõ giữa thời hạn ra quyết định và khoảng thời gian thực tế để nhận được giấy phép.
Thời hạn xử lý được công bố chỉ áp dụng cho việc ra quyết định đối với hồ sơ. Ngay cả sau khi có quyết định, người nộp đơn vẫn có thể phải chờ thêm để cung cấp dữ liệu sinh trắc học, sau đó đợi thẻ cư trú hoặc giấy phép lao động được cấp và đến nhận.
Nói cách khác, ngay cả khi hồ sơ được giải quyết đúng thời hạn chính thức, người nộp đơn cũng không nên mặc định rằng mình sẽ nhận được thẻ bản cứng trước thời hạn đó.
Vấn đề đặc biệt nghiêm trọng với người xin Thẻ lao động là công dân nước thứ ba, bởi họ phải có thẻ này mới được phép bắt đầu làm việc hợp pháp tại Séc. Hồ sơ cũng được xử lý theo những cách khác nhau, tùy thuộc vào quốc tịch của người nộp đơn và việc họ có thuộc nhóm lao động được ưu tiên hay không.
Người phát ngôn Bộ Nội vụ Séc Adam Rőzler nói với Expats.cz rằng 66% hồ sơ xin Thẻ lao động được xử lý từ tháng 1 đến tháng 7 năm nay thuộc Chương trình Lao động có trình độ.
Chương trình áp dụng hạn ngạch đối với lao động được tuyển dụng từ Armenia, Belarus, Montenegro, Philippines, Gruzia, Ấn Độ, Kazakhstan, Moldova, Mông Cổ, Bắc Macedonia, Serbia, Thái Lan và Ukraine.
Theo ông Rőzler, thời gian xử lý trung bình đối với Thẻ lao động thuộc Chương trình Lao động có trình độ hiện là 50 ngày. Với các chương trình chuyên biệt khác dành cho lao động trình độ cao và nhân sự chủ chốt, thời gian xử lý ngắn hơn, khoảng 30-40 ngày.
Tình hình lại khác đối với người nộp đơn đến từ các quốc gia hoặc làm việc trong những lĩnh vực không được ưu tiên.
“Năm nay, thời gian xử lý trung bình đối với các hồ sơ Thẻ lao động ngoài những chương trình chuyên biệt là 99 ngày, tính với các hồ sơ được chấp thuận”, ông Rőzler cho biết.
Điều này có nghĩa hồ sơ xin Thẻ lao động theo diện thông thường mất thời gian gần gấp đôi so với hồ sơ thuộc Chương trình Lao động có trình độ. Mức trung bình 99 ngày cũng dài hơn hơn một tuần so với thời hạn xử lý chính thức tối đa 90 ngày dành cho các trường hợp phức tạp.
Hàng nghìn người đang chịu ảnh hưởng. Theo ông Rőzler, tổng cộng 15.110 hồ sơ xin Thẻ lao động thuộc mọi diện đã được nộp trong năm 2025. Chỉ riêng từ tháng 1 đến tháng 7 năm nay, con số đã lên tới 10.468, cho thấy mức tăng đáng kể so với cùng kỳ năm trước.
Vì sao thời gian xử lý lại quan trọng?
Séc áp dụng những quy định nghiêm ngặt về các hoạt động mà công dân nước thứ ba được phép hoặc không được phép thực hiện trước khi nhận giấy phép cư trú hay lao động. Vì vậy, việc xử lý chậm có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến cuộc sống hằng ngày của họ.
Thẻ lao động là điều kiện bắt buộc đối với công dân nước thứ ba chuyển đến Séc làm việc. Ngay cả khi đã nhận được lời mời làm việc từ một doanh nghiệp Séc, người nộp đơn vẫn chưa thể bắt đầu làm việc và có thu nhập trước khi được cấp thẻ.
Điều này có thể khiến họ tạm thời mất nguồn thu, thậm chí mất cả công việc. Những doanh nghiệp đang chờ tuyển người cho vị trí còn trống có thể mất kiên nhẫn nếu quá trình cấp Thẻ lao động kéo dài từ vài tuần thành nhiều tháng.
Việc chậm cấp giấy phép cư trú cũng gây ra nhiều hệ quả thực tế trong các lĩnh vực khác của cuộc sống. Chẳng hạn, người nước ngoài ngoài EU đang thất nghiệp hoặc tự kinh doanh có thể gặp khó khăn khi tiếp cận hệ thống bảo hiểm y tế công của Séc trong thời gian chờ giấy phép cư trú.
Nguyên nhân nào khiến hồ sơ bị chậm?
Sau khi nộp hồ sơ xin giấy phép cư trú hoặc lao động cùng đầy đủ giấy tờ theo yêu cầu, quy trình xử lý có thể trở nên thiếu minh bạch đối với người nộp đơn.
Mỗi người được cấp một mã hồ sơ để theo dõi tình trạng xử lý thông qua cổng thông tin của chính phủ dành cho người nước ngoài. Tuy nhiên, thông tin trên hệ thống khá hạn chế: người nộp đơn chỉ có thể biết hồ sơ đã được chấp thuận, bị từ chối hay vẫn đang được xử lý.
Các đường dây chăm sóc khách hàng nhìn chung không thể cung cấp thông tin chi tiết hơn về từng hồ sơ. Vì vậy, người nộp đơn hầu như không biết hồ sơ của mình đang được xử lý đến đâu.
Tuy nhiên, một số trường hợp chậm trễ lại xuất phát từ chính người nộp đơn. Quy trình xử lý có thể bị “tạm dừng” nếu hồ sơ không đầy đủ hoặc cơ quan chức năng yêu cầu cung cấp thêm thông tin.
Khi đó, thời hạn xử lý chính thức cũng tạm ngừng tính. Chẳng hạn, nếu thời hạn giải quyết hồ sơ là 60 ngày và người nộp đơn mất 10 ngày để phản hồi yêu cầu bổ sung thông tin, tổng thời gian chờ 70 ngày sẽ không bị coi là vi phạm thời hạn xử lý chính thức.
Theo Bộ Nội vụ Séc, việc quy trình bị tạm dừng là nguyên nhân lớn nhất khiến thời gian xử lý trung bình kéo dài.
“Nguyên nhân phổ biến nhất khiến hồ sơ bị xử lý chậm là đơn không đầy đủ, tức người nộp không cung cấp tất cả nội dung mà pháp luật yêu cầu. Có tới 50% hồ sơ được nộp trong tình trạng thiếu giấy tờ”, ông Rőzler nói với Expats.cz.
“Trong trường hợp này, cơ quan chức năng phải yêu cầu người nước ngoài bổ sung những phần còn thiếu và quy trình không thể tiếp tục. Một nguyên nhân khác là hồ sơ phải được chuyển bản giấy từ cơ quan đại diện ngoại giao nơi người nộp đơn cư trú ở nước ngoài về Séc”, ông cho biết.
Tuy nhiên, không phải lúc nào người nộp đơn cũng phải chịu trách nhiệm về sự chậm trễ. Những trục trặc kỹ thuật nhỏ hoặc sai sót của cơ quan xử lý cũng có thể khiến thời gian chờ kéo dài thêm nhiều tuần.
Trong trường hợp của một người nộp đơn mang quốc tịch Anh, quá trình xử lý kéo dài thêm nhiều tuần vì một cán bộ quên thu khoản phí 200 korun.
Người nộp đơn có thể làm gì?
Người nộp đơn không thể kiểm soát tốc độ xử lý hồ sơ, nhưng có thể giảm nguy cơ xảy ra những chậm trễ không đáng có.
Trước hết, cần chuẩn bị cẩn thận tất cả giấy tờ theo yêu cầu. Không nên cho rằng một số tài liệu có thể được bỏ qua hoặc chỉ cần cung cấp trong những trường hợp cụ thể. Nếu giấy tờ phải được dịch thuật hoặc chứng thực chính thức, người nộp đơn nên hoàn tất những thủ tục này trước khi nộp hồ sơ.
Thứ hai, hãy chủ động đặt câu hỏi khi nộp đơn. Nếu cho rằng cán bộ tiếp nhận đã bỏ sót hoặc quên một thủ tục nào đó, người nộp đơn nên lên tiếng. Cán bộ xử lý cũng có thể mắc sai sót. Tốt hơn hết là đặt câu hỏi và được xác nhận rằng mọi việc đều chính xác, thay vì im lặng rồi phải chờ thêm nhiều tuần không cần thiết.
Thứ ba, cần phản hồi yêu cầu bổ sung giấy tờ hoặc thông tin càng nhanh càng tốt. Người nộp đơn càng chậm phản hồi, thời gian giải quyết hồ sơ càng có thể kéo dài.
Cuối cùng, nếu đã hết thời hạn xử lý nhưng chưa có quyết định và quy trình không bị tạm dừng, người nộp đơn có thể gửi yêu cầu áp dụng “biện pháp chống chậm trễ hành chính” (Ochrana před nečinností). Yêu cầu này sẽ được Ủy ban Giải quyết các vấn đề về cư trú của người nước ngoài xem xét.
Nếu thời hạn đã hết nhưng yêu cầu xử lý tình trạng chậm trễ vẫn không mang lại kết quả, người nộp đơn có thể tham khảo ý kiến chuyên gia pháp lý về các lựa chọn khác, chẳng hạn gửi đơn khiếu nại chính thức.
Kỳ vọng vào số hóa
Ngay cả khi quy trình diễn ra suôn sẻ, người nộp đơn vẫn có thể phải chờ nhiều tuần hoặc nhiều tháng để giấy phép được phê duyệt và chuyển tới tay. Điều này đặt ra câu hỏi: Vì sao các thủ tục trên vẫn mất nhiều thời gian như vậy trong thời đại liên lạc tức thời?
Một phần nguyên nhân là nhiều thủ tục hành chính tại Séc vẫn chưa được thực hiện hoàn toàn trực tuyến, đặc biệt là những thủ tục liên quan đến người nước ngoài.
Công dân Séc có thể giải quyết nhiều thủ tục qua hệ thống Hộp dữ liệu (Datové schránky) và Cổng thông tin Công dân trực tuyến (Portál občana). Trong khi đó, người nước ngoài vẫn phải nộp nhiều loại hồ sơ dưới dạng giấy, đồng nghĩa phải trực tiếp đến các cơ quan nhà nước và tài liệu phải được xử lý thủ công.
Tuy nhiên, tình hình có thể được cải thiện trong tương lai. Ông Rőzler nói với Expats.cz rằng một hệ thống kỹ thuật số mới có thể tạo ra thay đổi đáng kể trong cách xử lý hồ sơ của người nước ngoài.
“Bộ Nội vụ kỳ vọng việc số hóa thủ tục cư trú và triển khai Hệ thống Tích hợp Quản lý Người nước ngoài (ICAS) sẽ cải thiện đáng kể tình hình”, ông Rőzler cho biết.
Hệ thống này được thiết kế để cho phép nộp và xử lý hồ sơ điện tử, nâng cao hiệu quả trao đổi với người nộp đơn, đồng thời tăng cường kết nối với các hệ thống hành chính công khác.
Theo ông, mục tiêu của Bộ Nội vụ là giảm gánh nặng hành chính cho cả người nộp đơn và nhân viên của bộ, hạn chế tình trạng hồ sơ không đầy đủ, đồng thời giúp thủ tục cư trú được giải quyết nhanh chóng và hiệu quả hơn.
(Theo expats)
