Bệnh tiểu đường âm thầm gây mù lòa: Séc đẩy mạnh tầm soát sớm bằng AI
Bệnh tiểu đường không chỉ đe dọa tim và mạch máu mà còn ảnh hưởng đến thị lực. Bệnh võng mạc tiểu đường, tức tình trạng tổn thương các mạch máu nhỏ ở võng mạc, có thể diễn biến trong thời gian dài mà không gây ra bất kỳ triệu chứng nào. Vì vậy, người bệnh thường không nhận ra thị lực đang suy giảm dần. Tuy nhiên, ở giai đoạn tiến triển, căn bệnh này có thể dẫn đến mù lòa. Do đó, các bác sĩ nhấn mạnh tầm quan trọng của việc kiểm tra định kỳ, lý tưởng nhất là mỗi năm một lần. Tại Séc, chương trình sàng lọc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) hiện cũng hỗ trợ phát hiện bệnh sớm.
“Bệnh võng mạc ở giai đoạn đầu không gây đau, thậm chí hoàn toàn không gây ra bất kỳ khó chịu nào, vì vậy căn bệnh này rất khó lường”, bà Jarmila Heissigerová, Chủ tịch Hội Nhãn khoa Séc, cảnh báo. Theo bà, chính vì lý do này, không thể chỉ dựa vào việc bệnh nhân vẫn nhìn rõ và không gặp vấn đề gì. Những thay đổi ở võng mạc có thể âm thầm tiến triển và chỉ được phát hiện qua thăm khám chuyên khoa.
Bệnh võng mạc tiểu đường hình thành do các mạch máu nhỏ trong võng mạc bị tổn thương. Các mạch máu này bắt đầu rò rỉ, gây ra những điểm xuất huyết nhỏ và các khu vực thiếu máu. Nếu đường huyết không được kiểm soát và bệnh tiếp tục tiến triển, võng mạc có thể bắt đầu hình thành các mạch máu mới. Tuy nhiên, những mạch máu này rất mỏng manh, dễ chảy máu và có thể gây tổn thương nghiêm trọng cho mắt. Trong những trường hợp nặng nhất, tình trạng xuất huyết và những thay đổi trong mô có thể dẫn đến mất thị lực. Theo bà Heissigerová, những bệnh nhân chỉ đến gặp bác sĩ ở giai đoạn này có thể đã rơi vào tình trạng gần như không thể điều trị.
Bệnh tiểu đường cũng có thể gây tổn thương điểm vàng, khu vực đảm nhiệm khả năng nhìn rõ nhất. Phù điểm vàng có thể xuất hiện, khiến thị lực mờ hoặc các đường thẳng trông như bị uốn lượn. Ngoài tổn thương võng mạc, người mắc bệnh tiểu đường còn có nguy cơ bị đục thủy tinh thể sớm hơn và tăng nhãn áp thường xuyên hơn.
Bà Heissigerová khuyến nghị người mắc bệnh tiểu đường nên kiểm tra mắt ít nhất mỗi năm một lần, ngay cả khi không có bất kỳ triệu chứng nào. Người bệnh cần được khám mắt ngay từ khi lần đầu được phát hiện mắc tiểu đường. Phát hiện bệnh sớm cũng có ý nghĩa quan trọng đối với việc điều trị, bởi phương pháp điều trị phụ thuộc vào mức độ tổn thương.
AI phát hiện 18.000 bệnh nhân bị tổn thương võng mạc
“Nếu bệnh nhân bị suy giảm hoặc mất thị lực đột ngột, họ phải đến gặp bác sĩ nhãn khoa ngay lập tức”, bà Heissigerová nhấn mạnh. Các dấu hiệu cảnh báo khác có thể là bóng đen hoặc cảm giác như một tấm màn che phủ tầm nhìn, thường đi kèm những tia sáng lóe lên hay các đốm chuyển động.
Ông Martin Prázný, Chủ tịch Hội Tiểu đường học Séc, cũng khẳng định tầm quan trọng của việc thăm khám sớm. Ông cho biết vào năm 2021, có tới 60% bệnh nhân tiểu đường không đi kiểm tra mắt dự phòng. Vì vậy, các bác sĩ đã tìm kiếm giải pháp giúp nhiều người tiếp cận chương trình sàng lọc hơn.
Bên cạnh việc khám theo phương pháp truyền thống tại bác sĩ nhãn khoa, hiện bệnh nhân còn có thể chụp đáy mắt bằng camera chuyên dụng ngay tại phòng khám tiểu đường. Hình ảnh sau đó được AI phân tích. Công nghệ này có thể xác định chỉ trong vài giây liệu bệnh nhân có dấu hiệu nghi mắc bệnh võng mạc tiểu đường hay không.
Theo ông Prázný, Séc là quốc gia đầu tiên trên thế giới triển khai chi trả trên diện rộng cho chương trình sàng lọc này ngay tại các phòng khám tiểu đường. Trong khi năm 2023 có 86 cơ sở cung cấp dịch vụ, đến năm 2025 con số này đã tăng lên 174, tương đương khoảng một phần ba tổng số phòng khám tiểu đường trên toàn quốc. Chỉ riêng trong năm 2025, khoảng 75.000 bệnh nhân đã được sàng lọc.
Tuy nhiên, theo các chuyên gia, AI không thể thay thế việc thăm khám toàn diện của bác sĩ nhãn khoa. Công nghệ này chỉ tập trung phát hiện các dấu hiệu của bệnh võng mạc tiểu đường và không thể xác định một cách đáng tin cậy những bệnh lý khác về mắt, chẳng hạn như tăng nhãn áp hoặc thoái hóa điểm vàng do tuổi tác.
Tiểu đường không được điều trị còn gây tổn thương tim và thận
Theo ông Prázný, tổn thương võng mạc cũng là dấu hiệu cảnh báo các mạch máu khác trong cơ thể có thể đang gặp vấn đề. Bệnh tiểu đường không chỉ làm tổn thương các mạch máu nhỏ trong mắt mà còn làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim và thận.
Theo ông David Karásek thuộc Khoa Nội số III của Bệnh viện Đại học Olomouc, khoảng một phần ba bệnh nhân tiểu đường gặp vấn đề về tim. Tình trạng suy tim cũng phổ biến hơn đáng kể ở người mắc bệnh tiểu đường.
“Tỷ lệ suy tim ở nhóm này cao gấp bốn lần so với dân số nói chung”, ông cho biết thêm.
Ông Prázný cũng cho biết khoảng 1,16 triệu người tại Séc đang sống chung với bệnh tiểu đường. Theo dữ liệu xét nghiệm hiện có, 336.000 người khác mắc tiền tiểu đường. Điều này có nghĩa là họ có lượng đường trong máu cao hơn bình thường nhưng chưa đạt ngưỡng để được chẩn đoán mắc tiểu đường tuýp 2.
Theo ông, tổng chi phí chăm sóc y tế cho bệnh nhân tiểu đường trong năm 2025 lên tới 154 tỷ korun. Các chuyên gia cảnh báo con số này sẽ tiếp tục tăng nếu không có biện pháp phòng ngừa hiệu quả hơn và điều trị kịp thời. Vì vậy, vấn đề cốt lõi không chỉ nằm ở số người mắc bệnh tiểu đường, mà trên hết là tình trạng bệnh được phát hiện quá muộn.
Theo iDnes
