Các chuyên gia tại một cuộc tọa đàm ở Hạ viện Séc về chủ đề sức khỏe tinh thần trẻ em đã cùng nhận định rằng áp lực đặt lên các bậc cha mẹ ngày càng tăng, khiến họ thất bại trong việc nuôi dạy con. Theo các chuyên gia được phỏng vấn, một trong những mối đe dọa lớn đối với các gia đình hiện nay là có ít thời gian dành cho nhau. Tuy nhiên, trong hoàn cảnh khó khăn, các trung tâm cộng đồng và sự hỗ trợ từ Nhà nước có thể đóng vai trò quan trọng.

Theo dữ liệu năm 2023 của Viện Sức khỏe Tâm thần Quốc gia Séc (NÚDZ), 30% học sinh lớp 9 có dấu hiệu lo âu. Đáng chú ý, 40% học sinh ở độ tuổi này còn được cho là mắc chứng trầm cảm từ mức độ trung bình đến nặng. Tuy vậy, cần lưu ý rằng Giám đốc hiện tại của NÚDZ, ông Jiří Horáček, trong một cuộc phỏng vấn gần đây với báo Hospodářské noviny đã bày tỏ nghi ngờ về kết quả khảo sát này.

Chính gia đình là môi trường định hình trẻ trong những năm đầu đời, đồng thời truyền cho trẻ những khuôn mẫu hành vi. Tuy nhiên, cha mẹ cũng có thể tác động tiêu cực rất mạnh đến cuộc sống của con, theo chia sẻ của Eliška Kodyšová, chuyên gia tại Phòng khám Nghiện học thuộc Khoa Y số 1, Đại học Karlová cho biết. “Một trong những nguyên nhân khiến sức khỏe tinh thần của trẻ xấu đi là cách nuôi dạy quá hà khắc. Đó có thể là bạo hành, bỏ bê, làm nhục bằng lời nói, chế giễu… Tất cả những điều đó có thể làm xấu đi cách đứa trẻ xây dựng các mối quan hệ, cách nhìn nhận bản thân và mức độ tự tin của chính mình. Từ đó, các mối quan hệ của trẻ với môi trường xung quanh cũng bị tổn hại. Ngoài ra, việc cha mẹ đang chịu áp lực lớn về kinh tế, công việc và kỳ vọng xã hội đã tạo ra căng thẳng, kiệt sức, cô đơn, thiếu thời gian cho con và có thể dẫn đến việc họ không còn đủ khả năng đồng cảm, kết nối với con.” bà giải thích.

Gia đình đang rơi vào khủng hoảng
Tuy nhiên, theo bà Kodyšová, cách nuôi dạy hà khắc không tự nhiên mà có. Cách cha mẹ tiếp cận việc giáo dục con cái chịu ảnh hưởng của hàng loạt yếu tố, từ kinh tế đến xã hội.

“Cha mẹ đang kiệt sức, quá tải. Họ chịu áp lực từ công việc, phải gánh các khoản thế chấp cao. Tất cả những điều đó tạo ra căng thẳng và có thể dẫn đến việc họ không còn đủ khả năng đồng cảm, kết nối với con, bởi chính họ cũng bị tách rời khỏi cảm xúc của bản thân. Họ không hề ổn và không còn đủ năng lượng để xử lý những cảm xúc phức tạp hơn của con cái,” bà nói.

Xu hướng này cũng được bà Jaroslava Otradovcová, đại diện Liên minh Gia đình Cộng hòa Séc, xác nhận: “Các gia đình hiện đang ở trong khủng hoảng, và điều đó tác động trực tiếp đến trẻ em,” bà cảnh báo.

Chính vì vậy, Liên minh Gia đình Séc phối hợp cùng Quỹ Sirius đã tổ chức một cuộc tọa đàm tại Hạ viện vào thứ Hai vừa qua, nhằm phác họa nguyên nhân cũng như các giải pháp khả thi cho tình trạng hiện nay.

“Chúng tôi muốn chỉ ra rằng tình trạng này không xuất phát từ một nguyên nhân duy nhất, mà là do rất nhiều tác động dồn lên gia đình, khiến các gia đình rơi vào khủng hoảng và không còn đủ sức chống đỡ,” bà Otradovcová nói thêm. Theo bà, một trong những yếu tố rủi ro là sự bất ổn kinh tế.

“Cha mẹ thường xuyên quá tải, không hiếm trường hợp họ phải làm nhiều công việc cùng lúc hoặc tăng ca đến tận đêm khuya. Sau đó họ trở về nhà trong trạng thái mệt mỏi, gần như không còn không gian cho thời gian chất lượng bên con cái, bởi họ đơn giản là đã kiệt sức,” bà cho biết.

Áp lực ngày càng lớn, mạng xã hội càng làm trầm trọng thêm
Theo bà Kodyšová, áp lực đối với cha mẹ còn ngày một nặng nề hơn. “Kỳ vọng về việc một người cha, người mẹ phải làm được những gì đang tăng lên. Từ đầu thiên niên kỷ này, điều đó còn bị khuếch đại bởi vô số thông tin trên không gian mạng hay bởi các influencer liên tục khoe những ‘đứa con hoàn hảo’ của họ,” bà mô tả.

Theo bà, chính công nghệ hiện đại cũng có thể để lại tác động tiêu cực đối với các mối quan hệ gia đình. “Nhờ internet và mạng xã hội, cha mẹ bị bủa vây bởi vô vàn thông tin về việc họ nên làm gì với con cái,” bà nói.

Bà Otradovcová cũng chia sẻ quan điểm tương tự: “Công nghệ số và mạng xã hội có thể thu hút sự chú ý mạnh hơn cả cha mẹ, những người trong nhiều tình huống đơn giản là không còn đủ sức để chủ động gắn kết với con.” Theo bà, cần phải thảo luận nghiêm túc về việc mạng xã hội đang lấy đi một phần sự tự tin của con người.

Căng thẳng, cô đơn và thiếu thời gian
Tại cuộc tọa đàm hôm thứ Hai, các chuyên gia đặc biệt nhấn mạnh rằng trạng thái tinh thần tích cực của cha mẹ là điều kiện thiết yếu cho sức khỏe tinh thần của con trẻ. Theo các nghiên cứu quốc tế được bà Kodyšová dẫn lại, có tới 49% cha mẹ thừa nhận đang chịu mức căng thẳng cao, và khoảng một nửa số phụ nữ nghỉ sinh hoặc nghỉ chăm con nhỏ phải đối mặt với cảm giác cô đơn.

“Ngày nay, nhiều bậc cha mẹ không thiếu thiện chí, mà thiếu thời gian. Những lo toan thường nhật và nỗ lực bảo đảm cuộc sống tử tế cho gia đình thường khiến họ không còn nhiều khoảng trống cho những giây phút bên con,” bà Anna Blažková, nhà trị liệu kiêm trưởng dự án của Quỹ Sirius, phát biểu tại sự kiện.

Theo bà Kodyšová, một yếu tố rủi ro khác là cái gọi là “nuôi dạy con cường độ cao” — tức kiểu làm cha mẹ mà trong đó người mẹ hoặc người cha cố gắng dành cho con càng nhiều càng tốt. “Điều này đặc biệt tác động tiêu cực đến sức khỏe tinh thần của phụ nữ. Không ít trường hợp cuối cùng dẫn đến kiệt sức, cháy kiệt,” bà cảnh báo.

Nhà nước cần làm gì?
Trước thực trạng hiện nay, các chuyên gia đồng thuận rằng Nhà nước chưa hỗ trợ các gia đình trong hoàn cảnh khó khăn ở mức mà lẽ ra có thể làm được.

“Chúng ta thường mặc định rằng cha mẹ phải biết phải làm gì, làm như thế nào, như thể đó là điều ai cũng tự nhiên biết. Thực ra đó không phải là những việc phức tạp, nhưng số lượng của chúng thì rất nhiều,” bà Kodyšová nhấn mạnh.

Theo bà, chìa khóa của giải pháp là nâng cao nhận thức. “Ở nhiều nước châu Âu đã có những chương trình dành cho cha mẹ, giúp họ có thêm kỹ năng và năng lực để trở thành những người làm cha mẹ tốt hơn. Chúng ta cần nói nhiều hơn về những kỹ năng này và phổ biến chúng thông qua các khóa học kỹ năng làm cha mẹ. Đây là điều mà Séc vẫn còn thiếu rất nhiều,” bà nói thêm.

Chuyên gia kêu gọi bảo đảm tài chính ổn định
Theo bà Otradovcová, điều quan trọng là các gia đình phải có thời gian ở bên nhau. Các trung tâm gia đình hoặc trung tâm cộng đồng có thể hỗ trợ điều đó.

“Những nơi này cung cấp nhiều chương trình trải nghiệm khác nhau. Các nghiên cứu cho thấy phần lớn gia đình đơn giản là không có đủ không gian để ở bên nhau và vun đắp mối quan hệ. Họ thường chỉ giải quyết những vấn đề cấp bách trước mắt,” bà nói.

Các trung tâm gia đình và cộng đồng thường tổ chức những hoạt động phù hợp riêng cho các gia đình có con nhỏ. “Cha mẹ không cần phải nghĩ ra chương trình. Họ chỉ việc đưa con đến một buổi thả diều chẳng hạn, rồi cả nhà có thể cùng trò chuyện những điều rất đời thường. Điều đó vô cùng quý giá, vì nó tạo ra không gian để đứa trẻ có thể mở lòng, để thấy rằng cha mẹ luôn ở đó vì mình,” bà Otradovcová cho biết.

Kết thúc cuộc tọa đàm, các chuyên gia cũng đưa ra lời kêu gọi trực tiếp tới Nhà nước và các nhà lập pháp. Theo họ, tình hình có thể được cải thiện nếu bảo đảm nguồn tài trợ ổn định, dài hạn cho các dịch vụ như trung tâm cộng đồng. Bên cạnh đó, họ cũng đề nghị phải thiết lập và tài trợ một cách hệ thống cho đội ngũ chuyên gia tâm lý học đường và nhà giáo dục công tác xã hội; triển khai các biện pháp hỗ trợ cân bằng giữa công việc và gia đình; đồng thời siết quản lý các thuật toán trên mạng xã hội.

Nguồn CNN Prima News