Theo các nhà tâm lý học, việc dành nhiều thời gian trực tuyến hơn trong kỳ nghỉ hè có thể làm gia tăng nguy cơ lo âu, cảm giác tự ti ở trẻ em và thanh thiếu niên, đồng thời khiến các em thêm cô đơn và lệ thuộc vào thế giới mạng. Nhà tâm lý học Kateřina Lukavská, giảng viên Khoa Tâm lý học thuộc Trường Sư phạm, Đại học Charles (CH Séc), cho biết trẻ em cũng có xu hướng thử nghiệm nhiều hơn và tìm kiếm cả những nội dung tiềm ẩn rủi ro. Theo các chuyên gia, các biện pháp cấm đoán hay kiểm soát của cha mẹ chưa chắc đã đủ để ngăn ngừa vấn đề. Quan trọng nhất vẫn là giao tiếp, cùng chia sẻ trải nghiệm trên không gian mạng và nhất là tham gia các hoạt động chung.

Theo bà Kateřina Lukavská, thuộc Phòng khám Điều trị nghiện của Khoa Y số 1, Đại học Charles và Bệnh viện Đa khoa Praha, đồng thời công tác tại Khoa Tâm lý học của Trường Sư phạm Đại học Charles, việc sinh hoạt ít có cấu trúc hơn, ở nhà nhiều hơn, ít tiếp xúc trực tiếp với bạn bè và bạn học có thể khiến trẻ gia tăng hành vi trực tuyến. Tuy nhiên, nếu việc sử dụng mạng nhằm giao tiếp với bạn bè, tìm cảm hứng hay phát triển sáng tạo thì sự gia tăng này không nhất thiết mang tính tiêu cực.

Bà nhận định: “Việc cha mẹ giám sát ít hơn cũng có thể đồng nghĩa với xu hướng thử nghiệm mạnh hơn – tìm kiếm những nội dung mới, thậm chí là nguy hiểm hơn. Cũng cần lưu ý rằng anh chị em ở nhiều độ tuổi khác nhau thường ở cùng nhau trong mùa hè, và trẻ lớn hơn có thể khiến trẻ nhỏ tiếp xúc với những nội dung không phù hợp, thậm chí phản cảm.” Bà Lukavská hiện cũng là trưởng nhóm biên soạn trang thông tin DigiRozhledna.cz dành cho phụ huynh về trẻ em trong thế giới trực tuyến.

Theo nhà tâm lý học của cảnh sát Vendula Bechná, cộng tác viên của trung tâm tư vấn tâm lý Mojra, môi trường trực tuyến trong mùa hè có thể làm gia tăng cảm giác cô đơn hoặc tự ti ở trẻ em và thanh thiếu niên. “Khi một đứa trẻ theo dõi trên mạng xã hội thấy người khác vui chơi trong kỳ nghỉ hay tụ tập với bạn bè, em có thể cảm thấy mình đang bị bỏ lỡ điều gì đó. Từ đó xuất hiện lo âu, suy giảm lòng tự tin và xu hướng so sánh bản thân quá mức với người khác,” bà mô tả.

Theo bà Bechná, do tiếp xúc với bạn đồng trang lứa bị suy giảm, trẻ em có xu hướng tìm kiếm sự giao lưu xã hội trong không gian mạng một cách mạnh mẽ hơn. “Từ con số không lên tới 100, các em lao ngay vào các cộng đồng game hoặc mạng xã hội để tìm sự khuây khỏa, lấp đầy cảm giác buồn chán – mà chính sự buồn chán lại là tác nhân lớn nhất dẫn đến hành vi rủi ro.”

Sexting, bắt nạt mạng, tống tiền bằng ảnh nhạy cảm
Đường dây trợ giúp Linka bezpečí – nơi trẻ em và thanh thiếu niên tìm đến khi gặp hoàn cảnh khó khăn – cho biết những vấn đề liên quan đến internet mà các em hỏi tới nhiều nhất là các mối quan hệ trực tuyến, nội dung khiêu dâm, lạm dụng dữ liệu cá nhân, hoạt động trên mạng xã hội, nội dung bất hợp pháp và sexting.

“Sexting là hành vi chủ động chia sẻ phần cốt lõi nhất của đời tư, điều có thể gây hậu quả tàn khốc đối với trẻ em hoặc thanh thiếu niên... Khi một thiếu niên tin tưởng gửi cho ai đó ảnh nhạy cảm của mình và bức ảnh sau đó bị phát tán, đó là sự tàn phá tuyệt đối đối với tâm lý của em,” bà Bechná nói.

Bà Lukavská cũng xác nhận: “Đối với thanh thiếu niên – nhóm vốn là người dùng rất tích cực các nền tảng trực tuyến – những điều đau đớn nhất thường liên quan đến các mối quan hệ và vị trí của các em trong nhóm bạn đồng trang lứa. Vì vậy, bắt nạt qua mạng hay việc bị đe dọa phát tán ảnh khỏa thân (sextortion) có thể tác động cực kỳ nghiêm trọng đến các em.”

Theo Linka bezpečí, điều thay đổi trong mùa hè chủ yếu là nguyên nhân dẫn đến sự bất ổn tâm lý. “Các chủ đề liên quan đến khủng hoảng tâm lý do tan vỡ tình cảm mùa hè, các mối quan hệ yêu đương cũng như quan hệ trong gia đình gia tăng, bởi đây là những vấn đề trẻ em và thanh thiếu niên chú ý nhiều hơn trong kỳ nghỉ. Ngoài ra còn xuất hiện nỗi sợ phải đến một tập thể xa lạ, chẳng hạn như đi trại hè,” bà Hana Píšová, phụ trách các dịch vụ chuyên môn của Linka bezpečí, cho biết. Bà nói thêm rằng những vấn đề liên quan đến việc trẻ em và thanh thiếu niên hoạt động trên môi trường mạng vẫn luôn xuất hiện thường xuyên trong các cuộc gọi tư vấn.

Giao tiếp và trải nghiệm chung thay cho cấm đoán
Các chuyên gia đều thống nhất rằng chỉ cấm đoán hoặc kiểm soát điện thoại, máy tính bảng là chưa đủ. Họ nhấn mạnh sự cần thiết của giao tiếp trong gia đình.

“Việc lén kiểm tra nội dung trên mạng xã hội có thể làm tổn hại lòng tin. Hãy trò chuyện với con – về thế giới mạng và những trải nghiệm trên đó – tốt nhất là thường xuyên. Hãy quan tâm, nhưng đừng vội phán xét hay chỉ trích. Cho đến nay, đó là điều duy nhất thực sự có thể bảo vệ trẻ,” bà Lukavská khuyến nghị.

Các chuyên gia cũng cho rằng một phần giải pháp đối với việc trẻ sử dụng công nghệ số quá mức là tổ chức các hoạt động chung. “Nếu chỉ cấm con dùng điện thoại, điều còn lại sẽ là sự buồn chán và thất vọng. Hãy đưa ra lựa chọn thay thế. Lên kế hoạch cho những hoạt động chung mà điện thoại tự nhiên không có chỗ đứng – như chèo thuyền trên sông, đạp xe, chơi board game hay đốt lửa trại. Và bản thân cha mẹ cũng phải làm gương. Nếu con thấy chính cha mẹ cũng dán mắt vào điện thoại cả ngày, thì đó cũng là một kiểu làm gương,” bà Bechná nói.

Ông David Šmahel, thành viên nhóm lãnh đạo dự án Nghiên cứu liên ngành về internet và xã hội của Đại học Masaryk, đồng thời là Phó trưởng khoa phụ trách chiến lược và phát triển của Khoa Nghiên cứu Xã hội, cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của mối quan hệ và sự tin tưởng giữa con cái với cha mẹ, cũng như việc thảo luận về cách sử dụng mạng xã hội, đặc biệt với thanh thiếu niên lớn tuổi hơn.

“Với các em khoảng 14 tuổi, cha mẹ nên hỗ trợ khi con bắt đầu tham gia mạng xã hội – giải thích các nguyên tắc an toàn cơ bản, những gì nên đăng và vì sao, thuật toán hoạt động như thế nào… Cha mẹ không nên kiểm tra nội dung một cách máy móc, mà thay vào đó thỉnh thoảng nên cùng con sử dụng mạng xã hội,” ông nói.

Theo nghiên cứu “Trẻ em và thanh thiếu niên Séc trên internet” thuộc dự án EU Kids Online tại CH Séc do Đại học Masaryk thực hiện và công bố vào mùa xuân năm nay, có tới 92% trẻ em và thanh thiếu niên từ 9 đến 17 tuổi sử dụng điện thoại thông minh hằng ngày. Khoảng 67% trẻ cho biết các em hiếm khi hoặc chưa từng có trải nghiệm tiêu cực trên internet.

Tuy nhiên, hơn một nửa số trẻ được hỏi nói rằng ít nhất vài lần trong năm qua các em đã nhìn thấy những thử thách hoặc trò cá cược trên mạng có thể gây thương tích nghiêm trọng hoặc thậm chí dẫn đến tử vong. Gần hai phần ba số trẻ tham gia khảo sát cho biết đã tiếp xúc với nội dung thù ghét trên mạng trong năm qua. Các bé gái chịu ảnh hưởng của loại nội dung này nhiều hơn, trong khi các bé trai thường phản ứng tích cực hơn hoặc xem đó là chuyện đùa. Nghiên cứu cũng cho thấy cứ 5 trẻ thì có 1 em ít nhất một lần nhận được yêu cầu gửi ảnh hoặc video mang tính khiêu dâm rõ ràng.

Nguồn ČT24