Ba lao động nữ Philippines làm việc tại một chuỗi tiệm nail ở vùng Ostrava, Séc, tố bị ép ký giấy thừa nhận khoản nợ 100.000 korun nếu nghỉ việc trước 2 năm, phải làm việc kéo dài hơn cam kết và sống trong điều kiện không đúng như quảng cáo ban đầu. Vụ việc hiện đã được Bộ Lao động Séc chuyển cho cảnh sát và thanh tra lao động.

Một vụ việc có dấu hiệu bóc lột lao động nước ngoài đang gây chú ý tại Séc, sau khi Bộ Lao động và Các vấn đề xã hội xác nhận đã chuyển hồ sơ liên quan đến nhóm lao động nữ Philippines cho cơ quan điều tra và thanh tra lao động.

Trọng tâm của vụ việc là chuỗi tiệm nail Nails Center Luxury, hoạt động tại vùng Moravsko - slezsko, với nhiều cơ sở ở Ostrava, Opava và Olomouc. Theo phản ánh, một số lao động Philippines tại đây không chỉ phải làm việc trong điều kiện bất lợi mà còn bị ràng buộc bằng một loại giấy tờ bị cho là trái pháp luật.

“Nếu nghỉ trước 2 năm, phải trả 100.000 korun”
Thông tin về vụ việc xuất hiện trong một báo cáo phân tích về lao động di cư Philippines do Bộ Lao động Séc đặt thực hiện. Từ các chi tiết trong báo cáo, truyền thông Séc xác định doanh nghiệp bị nhắc tới là Nails Center Luxury.

Theo lời kể của các lao động nữ, sau khi sang Séc làm việc, họ bị yêu cầu ký “thỏa thuận thừa nhận nợ” trị giá 100.000 korun trong trường hợp không tiếp tục làm việc cho chủ sử dụng lao động ít nhất 2 năm.

Một phụ nữ Philippines, xuất hiện trong báo cáo dưới tên giả Mel, nói: “Họ buộc chúng tôi ký giấy nhận nợ 100.000 korun nếu rời công việc trước 2 năm, và chúng tôi đã ký”.

Theo đánh giá của thanh tra lao động, đây là loại thỏa thuận trái luật, có dấu hiệu của cưỡng ép, đe dọa và bóc lột lao động. Đáng chú ý, nhiều khoản chi phí mà người lao động bị buộc gánh chịu lẽ ra phải do phía sử dụng lao động chi trả theo quy định.

Nhà ở khác xa lời hứa, giờ làm kéo dài tới 11 tiếng/ngày
Không chỉ phản ánh về giấy nhận nợ, các lao động còn mô tả hàng loạt bất cập trong điều kiện sống và làm việc.

Theo họ, trước khi sang Séc, phía tuyển dụng gửi hình ảnh một căn hộ hoàn toàn khác với nơi ở thực tế sau đó. Chỗ ở bị cho là chật chội, nhiều người phải sống chung, không gian ngủ chỉ ngăn bằng rèm. Có thời điểm, họ còn phải ở cùng nam giới đến từ các quốc gia khác.

Điều kiện làm việc cũng bị tố không đúng như hợp đồng ban đầu. Thay vì làm 40 giờ/tuần, các lao động cho biết họ phải làm tới 11 giờ mỗi ngày, không có thời gian nghỉ phù hợp và không được trả công tương xứng.

Trong bối cảnh chỗ ở gắn chặt với việc làm, nhiều người rơi vào trạng thái lệ thuộc. Nếu nghỉ việc, họ có nguy cơ mất luôn nơi ở. Chính nỗi sợ này, theo phản ánh, khiến họ buộc phải chấp nhận ký vào văn bản nhận nợ.

Chủ doanh nghiệp là người Việt, thừa nhận có giấy tờ nhưng nói làm theo “hướng dẫn”
Chủ sở hữu và người đại diện pháp luật của Nails Center Luxury là H.H.N, quốc tịch Việt Nam. Khi được báo chí tiếp cận, do không sử dụng tiếng Séc, phần trao đổi chủ yếu do bạn đời ông là L.T.X thực hiện.

Bà X xác nhận phía doanh nghiệp có để lao động Philippines ký giấy tờ nói trên. Tuy nhiên, bà cho rằng việc này được thực hiện theo chỉ dẫn của công ty môi giới Principio, đơn vị phụ trách tuyển dụng lao động Philippines cho hệ thống tiệm nail.

Theo lời bà X, công ty từng mang văn bản này đi hỏi luật sư và được thông báo rằng giấy tờ đó “không hợp pháp”.

Dù vậy, phía doanh nghiệp phủ nhận phần lớn các cáo buộc còn lại. Bà X cho rằng công việc tại tiệm không quá nặng, thời gian làm việc chỉ khoảng 8 tiếng/ngày, đồng thời bác bỏ việc chỗ ở có vấn đề.

Doanh nghiệp cũng cho phóng viên xem căn hộ nơi một số lao động Philippines khác đang sinh sống. Tuy nhiên, không có gì bảo đảm đây là đúng chỗ ở từng được nhóm lao động khiếu nại sử dụng trước đó, hay căn hộ đã được chỉnh sửa sau khi sự việc bị phản ánh.

Công ty môi giới phủ nhận “ra lệnh”, nhưng thừa nhận có thể đã gửi mẫu giấy
Cái tên thứ hai xuất hiện trong vụ việc là Principio, công ty môi giới bị cho là đã kết nối lao động Philippines với phía sử dụng lao động tại Séc.

Giám đốc công ty, bà Jana Koblížková, ban đầu nói không còn làm việc với lao động Philippines từ đầu năm nay. Tuy nhiên, thông tin này không khớp với nội dung quảng cáo tuyển dụng vẫn còn hiện trên mạng xã hội của công ty vào thời điểm báo chí liên hệ. Những bài đăng này sau đó đã bị gỡ xuống.

Liên quan văn bản nhận nợ 100.000 korun, bà Koblížková trước hết phủ nhận đã đưa mẫu giấy này cho doanh nghiệp. Sau nhiều lần bị chất vấn, bà thừa nhận có thể từng gửi một tài liệu tương tự, nhưng nói không hề khuyến nghị doanh nghiệp đưa nó cho lao động ký.

Sự đùn đẩy trách nhiệm giữa doanh nghiệp sử dụng lao động và công ty môi giới đang trở thành một trong những điểm then chốt mà cơ quan chức năng sẽ phải làm rõ.

Mới ghi nhận 3 trường hợp, nhưng có thể không phải cá biệt
Đến nay, các phản ánh cụ thể mới xoay quanh 3 lao động nữ Philippines. Tuy nhiên, giới quan sát cho rằng đây có thể chỉ là phần nổi của tảng băng chìm.

Trong quá trình tìm hiểu, phóng viên còn tiếp cận được một bản hướng dẫn nội bộ tại một cơ sở nail ở Ostrava, trong đó liệt kê nhiều khoản khấu trừ lương đối với nhân viên. Chẳng hạn, chỉ riêng việc quên tắt đèn có thể bị trừ 500 korun, còn không in hóa đơn cho khách bị phạt tới vài nghìn korun.

Mặc dù một số lỗi có thể liên quan tới trách nhiệm nghề nghiệp, cách áp dụng dày đặc các khoản phạt như vậy làm dấy lên nghi ngờ về môi trường lao động mang tính trừng phạt và kiểm soát chặt nhân viên bằng tiền lương.

Lao động Philippines đến Séc: Giấc mơ đổi đời và những khoảng tối
Theo Bộ Lao động Séc, đến tháng 3 năm nay có khoảng 15.000 lao động Philippines đang làm việc tại nước này. Họ chủ yếu đến qua chương trình Lao động có tay nghề, dành cho nhóm lao động trình độ thấp và trung bình.

Trên thực tế, con đường sang Séc làm việc không hề đơn giản. Nhiều người phải thông qua các công ty môi giới tại Philippines, trả những khoản phí rất lớn và tham gia quy trình tuyển chọn bị mô tả là thiếu minh bạch.

Có trường hợp được ghi nhận phải bỏ tiền chỉ để được tham gia một dạng “quay số may mắn” tuyển lao động, từ đó hy vọng có cơ hội sang châu Âu làm việc.

Bản thân công việc sau khi tới nơi cũng không phải lúc nào giống cam kết ban đầu. Một lao động nữ trong báo cáo cho biết cô được tuyển sang làm thợ tóc, nhưng cuối cùng lại phải làm đủ việc tại tiệm nail, từ làm móng tay, móng chân đến massage.

Cảnh sát và thanh tra lao động đã vào cuộc
Bộ Lao động Séc xác nhận đã chuyển vụ việc cho cơ quan điều tra và thanh tra lao động. Nếu các vi phạm được xác định, doanh nghiệp liên quan có thể phải đối mặt với xử phạt hành chính, thậm chí bị phía Philippines đưa vào danh sách đen, đồng nghĩa không thể tiếp tục tuyển lao động từ quốc gia này.

Công ty môi giới cũng có thể bị xem xét trách nhiệm nếu bị chứng minh đã tham gia hoặc tiếp tay cho hành vi ràng buộc lao động bằng các thỏa thuận trái luật.

Hiện 3 phụ nữ Philippines đứng ra phản ánh vụ việc được cho là đã chuyển sang nơi làm việc khác và hài lòng hơn với điều kiện mới. Tuy nhiên, câu hỏi lớn hơn vẫn còn đó: liệu đây chỉ là một vụ việc đơn lẻ, hay là biểu hiện của một mô hình tuyển dụng - sử dụng lao động nhập cư đầy rủi ro đang tồn tại âm thầm trong một số ngành dịch vụ tại Séc?

Theo Irozhlas