Cô gái Việt mong manh giữa chiến hào. Nhiếp ảnh gia người Séc đã lưu lại những khoảnh khắc đáng nhớ trong chiến tranh tại Việt Nam

Ngày nay, mọi người thường nhìn nhận cuộc chiến ở Việt Nam chủ yếu qua góc nhìn của người Mỹ. Tuy nhiên, ông Jovan Dezort, nhiếp ảnh gia của Văn phòng Báo chí Tiệp Khắc, lại chụp lại lịch sử từ phía Việt Nam của hơn 60 năm về trước. "Tôi không biết mình đang dấn thân vào điều gì. Ở đó những đứa trẻ đã sống giữachiến hào.” - Ông Dezort, hiện đã ngoài 90 tuổi, nhớ lại trong loạt ảnh Slavné của mình.

Những bức ảnh đen trắng được treo trên tường trong ngôi nhà của ông ở Praha nhắc nhở rằng trong suốt 60 năm sự nghiệp của mình, ông đã trở thành một nhà biên niên sử thực sự về cuộc sống ở Tiệp Khắc. Ông đã khiến Marta Kubišová trở thành bất tử với khi cô là một ca sĩ mới chớm vào nghề, người mẹ Věra Čáslavská và những công dân Praha nhiệt huyết chiến đấu với binh lính Nga vào tháng 8 năm 1968.

Tuy nhiên, một trong những bức ảnh nổi tiếng nhất của Dezort chụp được là bức ảnh về một cô gái Việt Nam đội mũ cối nhìn ra nơi chiến hào, có thể nhìn thấy một khẩu súng máy hạng nặng phía sau cô ấy. Nhiếp ảnh gia chụp bức ảnh này vào tháng 1 năm 1968, khi ông được Văn phòng Báo chí Tiệp Khắc cử đến miền Bắc Việt Nam để ghi lại nỗi kinh hoàng hàng ngày về các cuộc không kích của Mỹ.

“Không biết từ đâu xuất hiện những cô gái với khẩu súng nặng trĩu trên vai ở giữa cánh đồng. Họ khoảng hai mươi tuổi và tôi không thể tin được là họ có thể bắn súng được.” - Nhiếp ảnh gia Jovan Dezort

Ông Dezort nhớ lại: “Tôi đến (Việt Nam) vào ban đêm, những người từ cơ quan địa phương đón tôi và trên đường từ sân bay, qua ô cửa sổ tôi nhìn thấy những toa xe nằm rải rác trên cánh đồng, có lẽ một quả bom đã rơi ở đó”. Ông Dezort ở Hà Nội trong 3 tuần và đã nhìn thấy vô số cảnh tượng tương tự, nhưng bức ảnh thú vị nhất trong chuyến đi đến đất nước Việt Nam là bức ảnh chụp nhanh một cô gái với khẩu súng.

“Sau vài ngày ở thành phố, các đồng nghiệp đưa tôi đến một nơi đặc biệt. Những cô gái với khẩu súng nặng trĩu xen giữa cánh đồng. Họ khoảng hai mươi tuổi và tôi không thể tin được là họ có thể bắn súng được. Họ sinh sống ở đó, giặt giũ ở đó. Tôi đến gặp họ để chụp ảnh. Họ trao đổi với tôi vài câu tiếng Nga và rất vui vẻ.”

Nét đặc biệt trong bức ảnh của ông bắt nguồn từ sự tương phản giữa cô gái mỏng manh và vũ khí khổng lồ của cô. Đây là loại súng máy DŠKM 12,7 mm của Liên Xô nặng 160 kg được gọi là “Copter killer”. Biệt danh này ám chỉ rằng người Việt Nam đã sử dụng nó để bắn hạ trực thăng Mỹ.

Nhà phân tích quân sự Lukáš Visingr giải thích: “Đó là loại súng máy đã lỗi thời về mặt kỹ thuật nhưng đơn giản và rất phổ biến. Ngày nay nó vẫn có thể được tìm thấy ở nhiều nước. Là một loại vũ khí phòng không, nó rất hiệu quả trong việc bắn hạ các mục tiêu trên không bay thấp. Nhưng nó cũng có thể được sử dụng như một loại súng máy hạng nặng cổ điển trên bệ và cho nhu cầu của bộ binh.”

Theo ông Visingr, loại vũ khí này là trang bị phổ biến trên các xe bọc thép hoặc xe tăng của miền Bắc Việt Nam khi đối mặt với vũ khí trên không của đối phương. “Bức ảnh cho thấy rõ một ống ngắm hình tròn có các vòng, thường dùng để bắn vào các mục tiêu trên không. Cảnh tượng như vậy là thứ đã xuất hiện từ Thế chiến thứ nhất và không thay đổi trong hơn một 100 năm qua.” chuyên gia cho biết thêm.

Phụ nữ đóng một vai trò quan trọng trong Chiến tranh Việt Nam, điều này còn được chứng minh qua khẩu hiệu “giặc đến nhà, đàn bà cũng đánh”. Trong hàng ngũ Việt Cộng, hàng triệu người phụ nữ làm gián điệp, y tá, nhân viên hành chính hoặc quân nhân chính thức. Phụ nữ sau đó còn đảm nhận công việc trong ngành công nghiệp thay cho những người đàn ông tham gia chiến đấu.

Ông Dezort kể lại rằng, ở Việt Nam ông chủ yếu nhìn thấy những cô gái cầm súng trường gắn lưỡi lê. Tuy nhiên, theo chuyên gia Visingr, không có gì đáng ngạc nhiên khi một người phụ nữ đứng đằng sau khẩu súng máy hạng nặng trong bức ảnh. “Có khá nhiều phụ nữ trong các đơn vị du kích của Việt Cộng và quân đội miền Bắc Việt Nam. Đây chắc chắn không phải là điều chưa từng xảy ra trong lĩnh vực phòng không. Ở Đức Quốc xã cũng có những người phụ nữ điều khiển súng phòng không.” - chuyên gia Visingr cho biết.

Người Việt đã quen với các cuộc không kích

Người của Thông tấn xã Việt Nam đưa ông Dezort đi xe jeep tới vùng lân cận Hà Nội nhưng ông không được phép vào vùng chiến sự. “Một buổi chiều họ đưa tôi lên núi nhưng mọi chuyện đều là bí mật nên tôi không được phép biết bất cứ điều gì. Cuối cùng, tôi chứng kiến ​​một bệnh viện được xây dựng đâu đó trong đá. Người Việt phẫu thuật cho những người bị thương giữa những tảng đá.”

Các cuộc không kích của Mỹ là mệnh lệnh trong ngày, nhưng người Việt đã quen với chúng. “Khi còi báo động vang lên, bọn trẻ chui vào một cái hố đào trên mặt đất và bò vào nơi trú ẩn. Đó quả là một cuộc sống khủng khiếp.” - Ông Dezort, một người gốc Brno nhớ lại, ông cũng đã trải qua nhiều lần báo động máy bay trong thời gian lưu trú.

Ông cũng đã gặp nhà lãnh đạo Nam Tư ở châu Á

Là nhiếp ảnh gia của Văn phòng Báo chí Tiệp Khắc, công việc của ông bao gồm tài liệu về “mối quan hệ hữu nghị” với các bộ máy nhà nước cộng sản. Vì vậy, cấp trên của ông đã cử ông sang Trung Quốc hoặc Liên Xô. “Tôi chụp ảnh họ trong những tình huống mà họ không thể kiểm soát được. Tôi rất thích điều đó và chúng tôi đã trở thành bạn bè. Không phải là tôi muốn làm họ xấu hổ. Tôi thích những bức ảnh vui nhộn.” - Ông giải thích.

Trong chuyến đi Hà Nội, ông Josip Broz Tito - nhà lãnh đạo Nam Tư, đã khéo léo di chuyển giữa Moscow và phương Tây kể từ khi cắt đứt quan hệ với Stalin, đã được thêm vào danh sách các chính khách của ông. Ông Dezort đã chụp bức ảnh ông Tito trong một lần quá cảnh bất ngờ ở Phnom Penh, Campuchia, nơi máy bay của ông hạ cánh do một sân bay ở Việt Nam bị ném bom.

Dezort thừa nhận ông tới Việt Nam với một “ý tưởng mơ hồ” do sự tuyên truyền của thời đó tạo ra. “Tôi không thực sự quan tâm đến chính trị, tôi đến đó để chụp ảnh con người. Nhưng người ta đã không được chuẩn bị cho thực tế chiến tranh,” ông nhớ lại. Có thể cho rằng chuyến đi của ông chỉ có thể diễn ra nhờ mối quan hệ của các chế độ thân thiện giữa Praha và Hà Nội. Tuy nhiên, vào những năm 1960, các nhiếp ảnh gia của ČTK đã đi ra ngoài phạm vi ảnh hưởng của Liên Xô.

“Các chuyến đi tình báo tới các quốc gia thân thiện và không thân thiện không phải là ngoại lệ. Họ đã tham dự nhiều sự kiện khác nhau, không chỉ chính trị mà còn cả văn hóa, thể thao, v.v.,” - Cựu giám đốc cơ quan Jiří Majstr giải thích về thời gian và ČTK có một mạng lưới phóng viên thường trực rộng khắp ở nước ngoài. “Và không chỉ ở các nước xã hội chủ nghĩa, mà còn ở Brussels, Paris, London, Rome, New York, Delhi, Beirut, Cairo, Hà Nội và một số thành phố khác trên thế giới.”

Khi được hỏi liệu ông có đến Việt Nam “để nhận phần thưởng” như những chuyến công tác ngày nay hay không, ông Dezort trả lời rằng chắc chắn là không. “Tôi phải đi vì không ai muốn đến đó. Đó là một thời điểm khác.” - ông giải thích.

Tuy nhiên, theo ông Majstr, những người biên tập không bao giờ cưỡng lại những chuyến đi khắp thế giới. Họ thường quan tâm đến việc đi du lịch khắp nơi hơn là có lời đề nghị.

ČTK đã bán phóng sự cho phương Tây

Ông Dezort gia nhập thành viên làm việc tại trụ sở chính của ČTK ở Praha sau chiến tranh năm 1960 và tập trung chủ yếu vào lĩnh vực văn hóa. Ông chủ yếu chụp ảnh các buổi hòa nhạc, ca sĩ, diễn viên, nhạc sĩ và nhạc trưởng: Louis Armstrong, Leonard Bernstein, Jan Werich, Miroslav Horníček và vô số người nổi tiếng khác.

Phóng sự Việt Nam của ông được hãng này bán cho phương Tây nhưng chỉ được xuất bản ở Tiệp Khắc vài năm sau đó. “Những bức ảnh giữa các cơ quan phương Tây và phương Đông được bán hoặc trao đổi thường xuyên.” - ông Majstr cho biết.

Ông Dezort đến Việt Nam một lần nữa vào năm 1973, khi chiến tranh sắp kết thúc. Ông đã đoạt giải chính trong cuộc thi quốc tế của Tổ chức Nhà báo Quốc tế (MON) cho bộ truyện khắc họa cuộc sống của người dân bình thường mang tên Hòa bình Việt Nam. Vào thời điểm đó, ông đã nắm giữ một chiếc cúp quý giá khác – Con dấu vàng tại Ảnh báo chí thế giới ở The Hague năm 1970. Hiện tại, ông Jovan Dezort cùng với các con của mình cống hiến hết mình để lưu trữ những bức ảnh quý giá. Và ông đang mong chờ sinh nhật lần thứ 90 của mình vào tháng 11.

(Nguồn: iDnes)