Số bệnh nhân mắc các bệnh lý của xã hội hiện đại đang ngày càng tăng. Riêng bệnh Alzheimer, theo ước tính, đến năm 2050 có thể sẽ có tới 400.000 người mắc bệnh tại CH Séc. Vậy nước này đã chuẩn bị đến đâu trước làn sóng bệnh nhân mới? Và liệu có thể kỳ vọng vào những loại thuốc không chỉ làm chậm mà còn chặn đứng căn bệnh này?

Ban đầu, người bệnh thậm chí có thể không nhận ra cơ thể mình đang có vấn đề. Giai đoạn âm thầm này có thể kéo dài tới 20 năm. Alzheimer chính là căn bệnh tiến triển lặng lẽ như vậy, và thường gắn liền với một dạng sa sút trí tuệ.

Nhóm có nguy cơ cao nhất là những người trên 65 tuổi.

Ông Jakub Hort, Trưởng trung tâm nhận thức thuộc Trung tâm Thần kinh Bệnh viện Đại học Motol, cho biết:

“Bệnh có một giai đoạn rất dài, khi quá trình chuyển hóa trong não bắt đầu thay đổi nhưng người bệnh không hề nhận ra, ngay cả những người xung quanh cũng vậy. Chỉ sau khi một loại protein gọi là amyloid hình thành, bệnh nhân mới bắt đầu xuất hiện triệu chứng.”

Theo bác sĩ thần kinh Aleš Bartoš của Bệnh viện Královské Vinohrady, dấu hiệu chính là suy giảm trí nhớ ngắn hạn:

“Triệu chứng nổi bật nhất là người bệnh không nhớ được những gì vừa xảy ra, chẳng hạn sáng nay đã làm gì hay 10 phút trước vừa nói gì. Ngoài rối loạn trí nhớ, chúng tôi còn thường gặp rối loạn ngôn ngữ.”

Khi bệnh tiến triển toàn diện, người bệnh gần như hoàn toàn phụ thuộc vào người thân và môi trường xung quanh. Nhiều bệnh nhân chỉ còn lưu giữ ký ức về quãng thời gian mình còn khỏe mạnh.

Bà Božena Ulmanová, một cư dân tại cơ sở chăm sóc đặc biệt, chia sẻ:

“Tôi ở đây đã hai năm. Trước đây tôi đi làm theo ca. Mỗi khi được nghỉ, tôi lại về thăm mẹ ở mảnh vườn của bà, chúng tôi cùng làm việc ở đó. Tôi buồn lắm, vì những ngày ấy sẽ không bao giờ trở lại nữa.”

Một cư dân khác, bà Jaroslava Michálková, kể:

“Tôi từng làm việc ở đây 30 năm và luôn nói rằng mình không bao giờ muốn quay lại đây sống, vì ngày trước nơi này rất tệ, nhất là thời cộng sản. Họ không cho tôi học nghề may, nên tôi làm ở khu giặt là. Hôm nay tôi quay lại xem và mọi thứ đã hoàn toàn khác.”

Theo bà Martina Mátlová, Giám đốc Hiệp hội Alzheimer CH Séc.:

“Dựa trên một nghiên cứu, chúng tôi ước tính đến cuối năm 2025, tại nước ta sẽ có khoảng 183.000 người sống chung với một dạng sa sút trí tuệ nào đó. Alzheimer là nguyên nhân quan trọng nhất dẫn đến sa sút trí tuệ. Đây là trách nhiệm của giới chính trị: họ cần tính toán và nói rõ với công chúng phải chuẩn bị cho điều gì, những cơ sở chăm sóc này dành cho ai. Chúng ta biết rằng ngay từ bây giờ số giường bệnh đã không đủ.”

Các cơ sở chăm sóc đặc biệt, nơi phần lớn bệnh nhân Alzheimer được đưa tới, hiện gần như kín chỗ trên toàn quốc. Thời gian chờ để được tiếp nhận ít nhất là một năm. Theo thống kê của Bộ Lao động và Các vấn đề Xã hội, trên toàn CH Séc. hiện có khoảng 47.000 giường dành cho nhóm bệnh nhân này.

Tuy nhiên, con số thống kê này cũng bao gồm cả một số chỗ trong các viện dưỡng lão, nơi chỉ có thể chăm sóc bệnh nhân ở giai đoạn đầu. Vì vậy, năng lực thực tế của các cơ sở chuyên biệt thấp hơn đáng kể, chỉ vào khoảng 27.000 giường.

Ông David Pospíšil, Thứ trưởng tại Bộ Lao động và Các vấn đề Xã hội, nhận định:

“Đây sẽ là một trong những nhiệm vụ của nhiệm kỳ này: chuẩn bị đề xuất điều chỉnh hệ thống chăm sóc dài hạn. Một mặt là đầu tư vào các năng lực mới, không chỉ cơ sở nội trú mà cả chăm sóc tại nhà và ngoại trú. Mặt khác là tập trung vào công nghệ mới, chẳng hạn số hóa. Bộ hiện đang triển khai dự án Dữ liệu Xã hội và Y tế (SZ DATA). Chúng tôi sẽ cố gắng kết nối dữ liệu của Bộ Lao động và Bộ Y tế, bởi hiện nay nhiều khi chúng tôi không biết rằng một số người đã được chẩn đoán nhưng vẫn chưa được đáp ứng đầy đủ về dịch vụ xã hội.”

Xây dựng thêm cơ sở mới là một chuyện, nhưng vấn đề khác là tìm đâu ra nhân lực, trong khi ngay hiện nay lĩnh vực dịch vụ xã hội đã thiếu người nghiêm trọng.

Ông Pospíšil nói thêm:

“Công việc chăm sóc trực tiếp rất nặng nề, áp lực cả về thể chất lẫn tinh thần, và phải thừa nhận rằng mức đãi ngộ vẫn chưa tương xứng, dù chính phủ vừa phê duyệt tăng lương. Đồng thời cũng cần nhìn nhận rằng hoạt động chăm sóc đang thay đổi. Chúng ta chắc chắn sẽ cần nhiều nhân viên hơn, nhưng các công nghệ mới đang xuất hiện và có thể giảm bớt áp lực về nhân sự. Công nghệ hỗ trợ có thể giúp phần nào giải quyết tình trạng thiếu người.”

Số bệnh nhân mới nhiều khả năng sẽ còn tiếp tục tăng, vì vậy các bác sĩ kêu gọi đẩy mạnh phòng ngừa và phát hiện sớm. Một trong những công cụ được nhắc tới là tự kiểm tra, có thể cảnh báo nguy cơ cao ngay trước khi xuất hiện những triệu chứng đầu tiên. Nếu kết quả dương tính, người bệnh nên được hướng tới chuyên gia để bắt đầu điều trị kịp thời và làm chậm tiến triển của bệnh.

Các chuyên gia khuyến nghị việc tự kiểm tra cho người trên 50 tuổi.

Ông Jakub Hort cho biết:

“Chẳng hạn thông qua ứng dụng Terrapino. Về lâu dài, chúng tôi kỳ vọng trước tiên bệnh nhân sẽ được kiểm tra bằng công nghệ số, sau đó mới tiếp xúc với bác sĩ.”

Bác sĩ Aleš Bartoš bổ sung:

“Vì vậy, chúng tôi nghĩ rằng người dân có thể được kiểm tra thông qua ứng dụng Digidiag. Đây là một ứng dụng giọng nói mang tính cách mạng: máy tính sẽ nói chuyện với bạn, đưa ra hướng dẫn bạn cần làm gì. Về cơ bản đó là một cuộc trò chuyện, và hệ thống sẽ tự động đánh giá kết quả.”

Ông Hort cũng thông tin thêm:

“Chúng tôi đang phát triển thuốc dành cho những nhóm bệnh nhân Alzheimer được xác định rất cụ thể. Trong lĩnh vực này đã xuất hiện hai loại thuốc mới, nhưng chúng sẽ không phù hợp với tất cả mọi người. Có hy vọng rằng ngay trong quý I năm tới, các loại thuốc này sẽ được bảo hiểm chi trả.”

Như vậy, một bộ phận bệnh nhân Alzheimer có thể đón nhận tia hy vọng mới trong tương lai. Tuy nhiên, điều trị mới tự thân sẽ không thể giải quyết toàn bộ vấn đề. Trong hơn 183.000 bệnh nhân, theo các chuyên gia, chỉ khoảng 20.000 người có thể phù hợp để sử dụng phương pháp điều trị này.

Bên cạnh thuốc mới, sẽ còn cần thêm nhiều chuyên gia, mở rộng năng lực tiếp nhận và xây dựng một hệ thống có thể phát hiện bệnh sớm để bảo đảm người bệnh được chăm sóc cần thiết. Việc đó có thành hiện thực hay không sẽ không chỉ phụ thuộc vào khoa học và y học, mà còn vào việc liệu những thay đổi đã được hứa hẹn từ lâu trên chính trường có thể được chuyển từ kế hoạch thành hành động cụ thể hay không.

Nguồn TN.cz