Ngày 1/9, học sinh tiểu học và trung học trên toàn Séc đã bắt đầu năm học mới, tuy nhiên việc quay trở lại trường lớp là gánh nặng tâm lý đối với không ít trẻ em. Theo nghiên cứu, những nguyên nhân thường là các mối quan hệ không tốt ở trường và khối lượng nghĩa vụ quá lớn. Tuy nhiên, nhiều trẻ em lại không biết tìm kiếm sự giúp đỡ ở đâu.

Một nửa học sinh cho biết nguyên nhân gây căng thẳng là các vấn đề với bạn bè đồng trang lứa, giáo viên hoặc tình trạng bắt nạt học đường. Một phần tư nêu áp lực thành tích. Kết quả nghiên cứu Mladé hlasy 2026 do UNICEF và hãng nghiên cứu STEM/MARK thực hiện cho thấy, khi gặp khó khăn, các em chủ yếu tìm đến cha mẹ hoặc bạn bè để chia sẻ. Học sinh hiện đối mặt nhiều nhất với tình trạng thiếu tự tin, lo âu, căng thẳng quá mức và cả hành vi hung hăng. Gần 80% thanh thiếu niên được hỏi cho biết bạn bè là nguồn đem lại niềm vui lớn nhất cho các em.

Vanesa Klimešová, học sinh lớp 9, đang cố gắng giúp giảm bớt nỗi lo của các bạn trước thềm năm học mới. Với riêng em, điều giúp ích nhiều nhất là được lắng nghe và tôn trọng. Em có chỗ dựa từ gia đình và mong muốn cũng nhận được điều đó ở trường học. Tuy nhiên, khi phải đối mặt với nạn bắt nạt cách đây vài tháng, em đã thất vọng trước cách ứng xử của nữ chuyên gia tâm lý học đường.

“Cô ấy nói rằng đó là lỗi của em, và cô ấy cũng nói điều đó với bố mẹ em. Cô ấy muốn đẩy em hòa vào nhóm các bạn chỉ suốt ngày xem TikTok, Instagram, trong khi em cố gắng không quá phụ thuộc vào điện thoại vì em biết ngoài trời còn nhiều điều hay,” Vanesa kể lại.

Ông Martin Beneš, người bảo vệ quyền trẻ em, xác nhận rằng bắt nạt là một vấn đề phổ biến mà ông thường xuyên gặp trong công việc. “Tôi sẽ gặp gỡ các em nhỏ,” ông cam kết. Nghiên cứu cũng cho thấy phần lớn thanh thiếu niên từ 9 đến 17 tuổi không biết đến sự tồn tại của vị trí thanh tra quyền trẻ em; một bộ phận khác tuy có nghe nói đến, nhưng lại không biết phải liên hệ bằng cách nào.

Dựa trên kết quả khảo sát, bà Pavla Gomba, Giám đốc điều hành UNICEF tại Cộng hòa Séc, cho biết 61% trẻ em tin tưởng giáo viên, nhưng chỉ một tỷ lệ nhỏ xem giáo viên là người đầu tiên các em tìm đến khi gặp vấn đề. “Ở đây tồn tại một rào cản khác. Không chỉ là vấn đề khả năng tiếp cận, mà còn là mức độ tin tưởng dành cho người tư vấn và nhà tâm lý học,” bà giải thích.

Đường dây khủng hoảng và vai trò của cha mẹ

Nhiều học sinh không biết đến khả năng tìm kiếm hỗ trợ chuyên môn. Tại Séc, tổ chức Linka bezpečí cung cấp dịch vụ hỗ trợ miễn phí và ẩn danh cho trẻ em và học sinh, sinh viên dưới 26 tuổi qua số 116 111; cha mẹ của các em có thể liên hệ qua số 606 021 021. Người cần hỗ trợ cũng có thể kết nối qua trò chuyện trực tuyến hoặc email. Trên trang web của Linka bezpečí, học sinh còn có thể tìm tư vấn về cách vượt qua căng thẳng trước các bài kiểm tra, phải làm gì khi học không vào hoặc khi gặp khó khăn trong quan hệ với giáo viên.

Các chuyên gia của UNICEF Cộng hòa Séc cũng đưa ra một số khuyến nghị dành cho phụ huynh về cách trò chuyện với con cái về trường học mà không tạo áp lực hay gieo cảm giác sợ hãi, từ đó xây dựng môi trường an toàn cho trẻ. Những nguyên tắc cơ bản gồm: đặt câu hỏi một cách cởi mở, không theo kiểu tra hỏi; không xem nhẹ nỗi lo của trẻ; cùng nhau lên kế hoạch nghỉ ngơi; và đóng vai trò như một người đồng hành, thay vì một người kiểm soát.

Những thay đổi mới trong giáo dục

Năm nay, khoảng 115.000 học sinh lớp 1 sẽ bước vào trường học, cùng với một số thay đổi mang tính hệ thống. Chẳng hạn, số lượng trợ giảng sẽ tăng lên, và gần như mỗi lớp Một đều sẽ có thêm vị trí này. Việc bãi bỏ hoãn nhập học trước đó khiến số trẻ cần hỗ trợ trong các lớp đầu cấp tăng lên đáng kể.

Tại Trường Tiểu học Donovalská ở Praha, nhà trường đã sử dụng các cô phụ trách câu lạc bộ sau giờ học để đảm nhiệm vai trò này. Nhiều trường khác cũng đang bù đắp tình trạng thiếu nhân sự bằng cách huy động giáo viên phụ trách sinh hoạt ngoại khóa hoặc các giáo viên đã nghỉ hưu.

Cô Irena Lupoměská, giáo viên chủ nhiệm lớp 1 đồng thời là nhân viên phụ trách công tác phòng ngừa tại Trường Tiểu học và Mầm non Detřichov, năm nay sẽ giảng dạy cho 5 học sinh mà trước đây có thể đã được hoãn vào lớp 1. “Chúng tôi phải thường xuyên thay đổi các hoạt động vận động, vì vậy đã chuẩn bị nhiều bài thơ, bài hát khác nhau để lồng ghép vào các tiết học,” cô mô tả về cách làm việc với lớp.

Với vai trò cán bộ phòng ngừa, cô cũng sẽ xử lý những vấn đề như bắt nạt trên mạng. Trong năm nay, các trường sẽ được cấp thêm kinh phí cho công tác phòng ngừa. Bộ trưởng Giáo dục Robert Plaga (ANO) nhận định: “Nếu nhìn vào thực trạng sức khỏe tinh thần của trẻ em chúng ta, cũng như bầu không khí trong trường học và hành vi gây hấn của học sinh, tôi cho rằng việc tăng gấp đôi nguồn lực cho giai đoạn tới là một bước đi đầu tiên đúng hướng để bắt đầu xử lý tình hình này trong trường học.”

Tại Dětřichov, nhà trường cũng từng có trải nghiệm tiêu cực khi một chuyên gia phòng ngừa từ bên ngoài hóa ra lại là một kẻ bịp bợm, buộc trường phải chấm dứt hợp tác. Vì vậy, hiệu trưởng David Kolačný cho rằng các tổ chức cung cấp hoạt động phòng ngừa nên được Bộ Giáo dục cấp chứng nhận, để các trường có thể yên tâm rằng họ đang mời đúng những giảng viên đáng tin cậy.

“Họ nên có một con dấu bảo đảm chất lượng, cũng như sự bảo đảm rằng những người trực tiếp thực hiện chương trình không có tiền án, tiền sự và đáp ứng các tiêu chuẩn cần thiết,” ông nói thêm.

(Theo ČT24)