Ngày càng nhiều người trẻ tìm đến mạng xã hội để tìm kiếm thông tin và lời khuyên tài chính, giữa “ma trận” các mẹo đầu tư thiếu kiểm chứng. Các chuyên gia cảnh báo đâu là những dấu hiệu rủi ro cần đặc biệt lưu ý?

“Cổ phiếu quốc phòng giúp tạo ra triệu phú trong 95% trường hợp”, một người đàn ông nói với người theo dõi trong video trên TikTok, trước khi giới thiệu một số doanh nghiệp thuộc lĩnh vực quốc phòng.

Đây chỉ là một trong nhiều video đưa ra lời khuyên đầu tư. Một số nội dung do các nhà sáng tạo trực tiếp thực hiện, số khác lại sử dụng hình ảnh nhân vật được tạo bởi trí tuệ nhân tạo (AI) để đưa ra gợi ý mua cổ phiếu và tư vấn tài chính cho người dùng mạng xã hội tại châu Âu.

Tuy nhiên, mức độ đáng tin cậy của những lời khuyên này đến đâu?

Một phân tích mới đối với 150 video TikTok phổ biến liên quan đến tài chính do trang so sánh môi giới BrokerListings.com thực hiện cho thấy, người xem cần hết sức thận trọng.

Các video được nghiên cứu đều đạt ít nhất 100.000 lượt xem, với nội dung trải rộng từ cổ phiếu, tiền mã hóa đến nợ cá nhân và quản lý tài chính.

Kết quả cho thấy, hơn 70% nhà sáng tạo nội dung không thể hiện rõ nền tảng chuyên môn liên quan đến dịch vụ tài chính hoặc không có bằng cấp phù hợp để đưa ra lời khuyên đáng tin cậy cho công chúng.

Bên cạnh đó, hơn 60% video không giải thích đầy đủ về những rủi ro tiềm ẩn hoặc mặt trái của các sản phẩm tài chính hay tình huống tài chính mà họ đề cập.

Những phát hiện này xuất hiện trong bối cảnh các cơ quan quản lý ngày càng quan ngại trước sức ảnh hưởng của mạng xã hội đối với các nhà đầu tư trẻ.

Ông Ulf Linke, chuyên gia bảo vệ người tiêu dùng tại Cơ quan Giám sát Tài chính Liên bang Đức (BaFin), cho biết với nhóm kiểm chứng The Cube của Euronews rằng, cơ quan này đang chứng kiến một “xu hướng rõ rệt” liên quan đến các nội dung gợi ý đầu tư trên mạng xã hội, đặc biệt trong giới trẻ.

Một khảo sát của BaFin năm 2024 cho thấy hơn một nửa số nhà đầu tư thuộc thế hệ Millennials và Gen Z coi mạng xã hội là nguồn thông tin tài chính đáng tin cậy, trong khi 60% xem đây là lựa chọn thay thế phù hợp cho tư vấn tài chính chuyên nghiệp.

Tháng 4 vừa qua, Nghị viện châu Âu đã ủng hộ việc xây dựng các tiêu chuẩn tối thiểu đối với nhóm “finfluencer” - tức những người có ảnh hưởng chuyên cung cấp lời khuyên tài chính trên mạng xã hội - đồng thời nêu rõ các rủi ro như quảng cáo trá hình, thông tin gây hiểu nhầm, lừa đảo và nội dung tài chính do AI tạo ra.

Theo các nghị sĩ châu Âu, mạng xã hội hiện đã trở thành nguồn thông tin tài chính “chủ yếu” của nhiều người trẻ.

Cơ quan Chứng khoán và Thị trường châu Âu (ESMA) cũng đã ban hành hướng dẫn dành cho finfluencer hồi đầu năm nay, nhấn mạnh rằng các quy định về khuyến nghị đầu tư có thể áp dụng với cả nội dung tài chính đăng tải trên mạng xã hội.

Theo quy định này, người đưa ra khuyến nghị đầu tư có thể phải công khai danh tính, phân biệt rõ giữa факt và quan điểm, đồng thời tiết lộ nếu họ có thể hưởng lợi về tài chính từ nội dung mình quảng bá.

Thậm chí, chỉ riêng việc công khai bày tỏ ý kiến về việc một cổ phiếu hay đồng tiền mã hóa sẽ tăng hay giảm giá, trong một số trường hợp cũng có thể bị xem là khuyến nghị đầu tư.

ESMA nhấn mạnh: “Những tuyên bố miễn trừ như ‘Đây không phải là lời khuyên đầu tư’ sẽ không bảo vệ bạn trong các trường hợp này.”

Vì sao lời khuyên tài chính trên TikTok tiềm ẩn rủi ro?
Theo các nhà nghiên cứu, chính định dạng video ngắn trên mạng xã hội là một trong những nguyên nhân khiến đây trở thành nguồn thông tin tài chính hoặc quản lý chi tiêu khá rủi ro, bởi thời lượng ngắn đồng nghĩa với việc nhiều bối cảnh quan trọng có thể bị lược bỏ.

Ông James Barra, phụ trách nội dung và nghiên cứu tại BrokerListings, cho rằng bản chất của các video ngắn trên những nền tảng như TikTok hay Instagram không thực sự phù hợp với những phân tích dài hơi, cân bằng - điều vốn rất cần thiết khi nói về các sản phẩm tài chính.

Theo ông, một video ngắn quảng bá nghề tay trái hay mô hình làm giàu nhanh có thể hấp dẫn hơn nhiều so với một phần giải thích dài, trong đó cân nhắc cả lợi ích lẫn rủi ro.

Ngoài ra, những lời khuyên này có thể tiếp cận nhiều nhóm người với trình độ hiểu biết và kinh nghiệm tài chính rất khác nhau.

Ví dụ, một khoản đầu tư có thể chỉ chiếm tỷ trọng nhỏ trong danh mục của nhà đầu tư giàu kinh nghiệm, nhưng lại trở nên cực kỳ rủi ro nếu một người trẻ dồn phần lớn tiền tiết kiệm của mình vào đó.

Ông Barra cho biết: “Những sắc thái như vậy không phải lúc nào cũng có chỗ trong các video ngắn trên TikTok.”

BrokerListings cũng phát hiện, những nội dung đáng lo ngại nhất chưa chắc đến từ các finfluencer lớn nhất trên TikTok.

Theo ông Barra, các tài khoản có sức ảnh hưởng lớn và những nội dung hợp tác thương mại thường bị cơ quan quản lý và nền tảng mạng xã hội giám sát chặt chẽ hơn. Trong khi đó, những nhà sáng tạo nhỏ hơn, phát triển tự nhiên, vẫn có thể tạo ra nội dung tiếp cận lượng lớn khán giả nhưng lại ít bị soi xét hơn.

TikTok cho biết, Bộ quy tắc cộng đồng của nền tảng về hàng hóa, dịch vụ được quản lý và hoạt động thương mại đã đặt ra các quy định áp dụng với loại nội dung này. Nền tảng khẳng định sẽ thực hiện các biện pháp xử lý, bao gồm gỡ bỏ nội dung, nếu phát hiện vi phạm.

TikTok cũng cấm các hành vi lừa đảo tài chính và cho biết trong quý I/2026, 99% số video bị gỡ do vi phạm chính sách chống gian lận và lừa đảo đã được phát hiện, xử lý chủ động trước cả khi có báo cáo từ người dùng.

Có phải mọi nội dung tài chính trên mạng xã hội đều thiếu tin cậy?
Dù tồn tại nhiều lo ngại, không phải toàn bộ nội dung tài chính trên mạng xã hội đều không đáng tin. BrokerListings cho biết, nhóm nghiên cứu cũng ghi nhận nhiều nhà sáng tạo chia sẻ thông tin hữu ích về quản lý ngân sách, xử lý nợ, xây dựng quỹ dự phòng và đầu tư dài hạn.

Đây cũng có thể là một kênh thay thế giúp người trẻ tiếp cận kiến thức tài chính cá nhân.

Ông Barra nhận định: “Bạn không được học những điều này ở trường phổ thông, cũng không được dạy ở đại học. Nhiều người cũng không học từ cha mẹ mình.”

Bên cạnh đó, đã xuất hiện những kênh giáo dục tài chính có cách tiếp cận khác, thay vì chỉ đưa ra các mã cổ phiếu “nóng” và hứa hẹn mức sinh lời cao như một số nội dung khác trên mạng xã hội.

Một ví dụ là kênh Finanzfluss của Đức, do cựu chuyên viên phân tích ngân hàng đầu tư Thomas Kehl dẫn dắt. Kênh này đã xây dựng được lượng người theo dõi lớn nhờ nội dung giáo dục tài chính, với các chủ đề như quỹ ETF, kiến thức đầu tư cơ bản, tiết kiệm và lập kế hoạch hưu trí.

Trong một video TikTok gần đây, kênh này phân tích sự phát triển của các quỹ ETF được quản lý chủ động tại Mỹ và châu Âu, giải thích về sản phẩm và diễn biến thị trường, thay vì hướng người xem đến một cổ phiếu cụ thể và hứa hẹn lợi nhuận.

Làm thế nào để nhận diện lời khuyên tài chính thiếu tin cậy trên mạng?
Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo người dùng cần đặc biệt chú ý xem ai là người đứng sau nội dung tài chính mà họ đang theo dõi.

Theo ông Linke, những nhà sáng tạo uy tín cần công khai danh tính, cung cấp thông tin liên hệ có thể kiểm chứng, nêu rõ xung đột lợi ích tiềm ẩn và giải thích nền tảng chuyên môn giúp họ đủ điều kiện thảo luận về đầu tư.

Nếu thiếu những thông tin này, nhà đầu tư không nên tin vào các khuyến nghị tài chính đó.

Ông Linke cũng cảnh báo người dùng cần thận trọng với những lời mời gọi hứa hẹn lợi nhuận cao nhưng không giải thích rõ rủi ro, đồng thời không nên để bản thân bị cuốn vào áp lực hay tâm lý sợ bỏ lỡ cơ hội sinh lời.

Theo ông Barra, một dấu hiệu cảnh báo khác là những nội dung xây dựng quanh hình ảnh phô trương sự giàu có, như xe sang, khách sạn hạng sang hay các chi tiết gợi ý rằng chỉ cần làm theo một chiến lược đầu tư nào đó là có thể đạt được lối sống tương tự.

Yếu tố thúc giục, tạo cảm giác cấp bách cũng cần đặt ra nghi vấn. Ông Barra dẫn ví dụ về những video nói rằng một cổ phiếu sắp tăng vọt hoặc lao dốc, hay những nội dung cho rằng người xem chỉ còn rất ít thời gian để mua một đồng tiền mã hóa cụ thể.

Người dùng mạng xã hội cũng nên cân nhắc liệu người sáng tạo có đang hưởng lợi tài chính từ nội dung họ quảng bá hay không, bởi một số người có thể nhận hoa hồng khi người xem đăng ký nền tảng giao dịch thông qua liên kết của họ.

Việc có tài trợ hoặc quan hệ tiếp thị liên kết không đồng nghĩa thông tin là sai lệch, nhưng quy định của châu Âu yêu cầu các xung đột lợi ích như vậy phải được công khai.

ESMA khuyến nghị người tiêu dùng nên đối chiếu thông tin trên mạng xã hội với các nguồn khác trước khi đưa ra quyết định tài chính.

Điều này có thể bao gồm việc tham khảo thông tin do các cơ quan quản lý tài chính như ESMA hoặc cơ quan quốc gia như BaFin của Đức công bố; kiểm tra các báo cáo chính thức của doanh nghiệp nếu video đưa ra nhận định về một công ty cụ thể; và tìm đọc các bài viết từ những cơ quan báo chí tài chính uy tín.

Nhà đầu tư cũng có thể tra cứu trên hệ thống đăng ký của cơ quan quản lý tại từng quốc gia để kiểm tra xem công ty hoặc cá nhân cung cấp dịch vụ tài chính có được cấp phép hay không.

Sau cùng, tốc độ mà người dùng có thể chuyển từ việc xem một video TikTok sang việc đưa tiền thật của mình vào rủi ro khiến việc thẩm định thông tin trở nên quan trọng hơn bao giờ hết.

Ông Barra mô tả rằng một người có thể xem video gợi ý mua một vài cổ phiếu, hỏi chatbot AI xem đó có phải khoản đầu tư tốt hay không, rồi ngay sau đó mở ứng dụng giao dịch và mua chúng - tất cả chỉ trong vài phút.

“Toàn bộ quá trình giờ đây có thể diễn ra nhanh hơn rất nhiều so với trước kia,” ông nói.

Nguồn Euronews