Chương trình Môi trường Liên Hợp Quốc lần đầu xác nhận thế giới sẽ vượt ngưỡngnóng lên 1,5 độ C, đồng thời kêu gọi chuyển từ ngăn vượt ngưỡng sang ứng phó.

Một công nhân vớt cá chết do đợt nắng nóng ở New Delhi vào ngày 22-5-2026 - Ảnh:Arun SANKAR/AFP

Trong một báo cáo được xem là chưa từng có tiền lệ, Chương trình Môi trường Liênhợp quốc (UNEP) ngày 2-9 cảnh báo mục tiêu hạn chế mức tăng nhiệt độ trung bìnhtoàn cầu ở 1,5 độ C so với thời kỳ tiền cách mạng công nghiệp sẽ không thể đạtđược, đồng thời đưa ra những phương án nhằm đưa nhiệt độ Trái đất[https://tuoitre.vn/nhiet-do-trai-dat-sap-cham-nguong-khong-the-quay-dau-20250807145135275.htm]trở lại ngưỡng này.

Đây là lần đầu tiên một cơ quan Liên hợp quốc khẳng định một cách rõ ràng rằngthế giới sẽ vượt ngưỡng tăng nhiệt 1,5 độ C.

Các nhà khoa học thống nhất rằng mức tăng nhiệt vượt 1,5 độ C so với thời kỳtiền công nghiệp sẽ làm gia tăng nghiêm trọng các rủi ro khí hậu. Gần 200 quốcgia cách đây một thập niên đã cam kết nỗ lực hạn chế mức tăng nhiệt độ toàn cầuở ngưỡng được coi là an toàn hơn này.

Tuy nhiên báo cáo mới của UNEP với sự tham gia của hàng chục nhà khoa học nhậnđịnh lựa chọn tốt nhất còn lại của thế giới đã chuyển "từ tránh vượt ngưỡng sangứng phó với việc vượt ngưỡng".

Nhà khoa học Richard Betts thuộc Đại học Exeter (Anh), đồng tác giả của báo cáotrên, gọi đây là "một cuộc kiểm chứng thực tế", đồng thời nhấn mạnh thế giới sẽphải đối mặt với một hành tinh nóng hơn nhưng vẫn còn nhiều việc có thể làm đểhạn chế mức độ nóng lên.

Theo ông Betts, báo cáo không chỉ nhằm khẳng định tình trạng biến đổi khí hậuđang diễn ra mà tập trung vào cách thức ứng phó với thực tế mới.

Trong khi đó một đồng tác giả khác là nhà khoa học Debra Roberts thuộc Đại họcKwaZulu-Natal cho rằng các nhà hoạch định chính sách cần nhận thức rằng "tìnhhình đang thay đổi". Bà kêu gọi các chính phủ điều chỉnh lại hệ thống quản trịkhí hậu để ứng phó với một lộ trình mà nhiệt độ toàn cầu vượt ngưỡng 1,5 độ C,bởi các kế hoạch hiện nay chưa được chuẩn bị cho kịch bản này.

UNEP trước đây nhiều lần cảnh báo khả năng đạt mục tiêu 1,5 độ C ngày càng mongmanh khi lượng khí thải gây hiệu ứng nhà kính tiếp tục tăng và nhiệt độ toàn cầukhông ngừng lập kỷ lục. Tuy nhiên báo cáo lần này đưa ra kết luận thẳng thắnrằng "hành động toàn cầu nhằm cắt giảm khí thải nhà kính chưa đủ nhanh để ngănnhiệt độ Trái Đất vượt 1,5 độ C".

Ông Maina Talia, Bộ trưởng Khí hậu Tuvalu, quốc đảo Thái Bình Dương đang đứngtrước nguy cơ nghiêm trọng do nước biển dâng, cho biết thông điệp này đặc biệttác động đến những cộng đồng đang sinh sống tại các đảo san hô thấp.

Trong khi đó Liên minh các quốc đảo nhỏ (AOSIS), gồm 39 quốc gia ven biển đangphát triển, cho rằng báo cáo phải trở thành "hồi chuông cảnh tỉnh" để thế giớihành động khẩn cấp hơn. AOSIS nhấn mạnh mục tiêu 1,5 độ C không phải một con sốtùy ý để các quốc gia có thể trì hoãn hoặc từ bỏ.

Ngư dân vớt những con cá chết do nước ấm lên tại một khu nuôi cá lồng ở Taean,tỉnh Nam Chungcheong, Hàn Quốc hôm 6-8 - Ảnh: Yonhap News

Theo báo cáo của UNEP, về mặt lý thuyết, thế giới vẫn có thể đảo ngược tìnhtrạng nóng lên sau khi vượt ngưỡng 1,5 độ C, nhưng mức độ bất định vẫn rất lớn.Ngay cả trong kịch bản lạc quan nhất, nhiệt độ toàn cầu vẫn phải đạt đỉnh khoảng1,8 độ C trước khi có cơ hội quay trở lại mức 1,5 độ C trong thế kỷ này.

Tổng thư ký Liên hợp quốc Antonio Guterres cho rằng nỗ lực này đòi hỏi một "mứcđộ tham vọng vượt ngưỡng", đồng thời khẳng định "cuộc chiến vì 1,5 độ C là cuộcchiến vì nhân loại".

Trái đất hiện đã nóng lên khoảng 1,4 độ C so với giai đoạn 1850-1900, chủ yếu doviệc đốt nhiên liệu hóa thạch. Ba năm gần đây cũng là những năm nóng nhất từngđược ghi nhận.

Các nhà khoa học cảnh báo bất kỳ giai đoạn nào nhiệt độ vượt 1,5 độ C đều làmgia tăng nguy cơ xảy ra các hiện tượng thời tiết cực đoan, đồng thời đe dọa gâyra những thay đổi không thể đảo ngược, trong đó có tình trạng mất đi các tảngbăng lớn và các hệ sinh thái rạn san hô.

Giám đốc điều hành UNEP Inger Andersen nhấn mạnh mục tiêu 1,5 độ C vẫn là đíchđến của thế giới, nhưng cách tiếp cận cần thay đổi: thay vì tìm mọi cách đểkhông vượt qua ngưỡng này, nhân loại sẽ phải tìm cách đưa nhiệt độ trở lại từphía trên ngưỡng 1,5 độ C.

Đợt nắng nóng kỷ lục đang bao trùm Hàn Quốc không chỉ đe dọa sức khỏe con ngườimà còn gây thiệt hại nặng nề cho ngành nông nghiệp, khiến nhiều loại nông sản bịhỏng trước khi nông dân kịp trở tay.

Nguồn: tuoitre.vn