Người vô gia cư và ma túy trên đường phố: Điều gì xảy ra khi chính quyền siết chặt quản lý?

Tăng cường lực lượng cảnh sát đô thị, kiểm tra nghiêm ngặt hơn hay đóng cửa các trung tâm hỗ trợ — chính quyền các địa phương đang tìm cách đưa ma túy và những vấn đề liên quan đến tình trạng vô gia cư ra khỏi đường phố. Tuy nhiên, các biện pháp cứng rắn có thể chỉ khiến vấn đề dịch chuyển sang nơi khác. Các chuyên gia đã phân tích với Novinky đâu là giải pháp thực sự hiệu quả và giới hạn trong khả năng xử lý của chính quyền đô thị.

Việc giải tỏa một điểm nóng không đồng nghĩa với giải quyết được vấn đề. Theo các chuyên gia, hoạt động can thiệp của cảnh sát có thể nhanh chóng làm dịu tình hình, nhưng nếu thiếu các dịch vụ xã hội và hỗ trợ điều trị nghiện dễ tiếp cận, hiệu quả thường chỉ ở mức hạn chế.

“Chỉ đơn thuần áp dụng biện pháp trấn áp trên đường phố sẽ không mang lại hiệu quả. Nếu thiếu các dịch vụ và giải pháp bổ trợ, vấn đề chỉ bị đẩy sang nơi khác”, chuyên gia về nghiện Viktor Mravčík cảnh báo trên Novinky.

Vấn đề dịch chuyển sang địa bàn khác
Ông Mravčík đề cập đến hiện tượng được gọi là “hiệu ứng quả bóng”. Khi chính quyền gây sức ép lên một tụ điểm sử dụng ma túy công khai tại một khu vực, tụ điểm này có thể xuất hiện ở nơi khác. Người sử dụng ma túy cũng có nguy cơ mất liên hệ với đội ngũ nhân viên hỗ trợ cộng đồng.

Điều này không có nghĩa lực lượng cảnh sát đô thị không nên can thiệp. Tuy nhiên, hoạt động của họ cần được kết hợp với công tác phòng ngừa và hỗ trợ người nghiện.

Hiệp hội Công tác đường phố Séc (ČAS) cũng có quan điểm tương tự. Người phát ngôn của hiệp hội, ông Jan Louženský, cảnh báo rằng việc phạt tiền những người sống trong cảnh nghèo cùng cực thường chỉ khiến vấn đề thêm trầm trọng, bởi họ không có khả năng nộp phạt.

Vô gia cư không phải là hành vi vi phạm
“Không gian công cộng thuộc về tất cả mọi người, bất kể địa vị xã hội hay mức thu nhập”, ông Louženský nhấn mạnh.

Việc một người vô gia cư xuất hiện trên đường phố tự thân không phải là lý do để lực lượng chức năng can thiệp. Cảnh sát đô thị có thể xử lý những hành vi vi phạm pháp luật cụ thể, nhưng không thể buộc một người rời đi chỉ vì họ không có nơi ở.

“Kỳ vọng rằng chính quyền thành phố có thể đưa người vô gia cư hoặc người nghiện ra khỏi không gian công cộng là điều không thực tế và là một ảo tưởng nguy hiểm”, ông Louženský nói thêm.

Praha đã mất một số trung tâm hỗ trợ
Các chuyên gia cũng cảnh báo về việc thu hẹp dịch vụ dành cho người sử dụng ma túy.

“Không thể nói rằng các dịch vụ này thu hút hoặc làm phát sinh vấn đề. Đây là một ngộ nhận phổ biến, khiến các dịch vụ hỗ trợ bị kỳ thị”, ông Mravčík cho biết.

Các trung tâm tiếp cận cung cấp nhiều dịch vụ như đổi và thu gom bơm kim tiêm, xét nghiệm bệnh truyền nhiễm hoặc kết nối người nghiện với các chương trình điều trị. Theo ông Mravčík, việc bảo đảm khả năng tiếp cận những dịch vụ này cũng góp phần bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Ông Louženský nêu một số trường hợp cụ thể. Tháng 1/2023, sau khi bị chấm dứt hợp đồng thuê, trung tâm tiếp cận của tổ chức Progressive phải rời cơ sở trên phố Mahenova, thuộc Praha 5. Sau đó, tổ chức này đã tăng cường các dịch vụ hỗ trợ lưu động.

Trong năm nay, hoạt động hỗ trợ người vô gia cư cũng có nhiều thay đổi. Trung tâm ban ngày tại khu Nusle, Praha, đã ngừng tiếp nhận người cần hỗ trợ vào tháng 9 sau vài tháng hoạt động và chuyển sang hình thức tiếp cận lưu động. Trước đó, vào tháng 4, trung tâm của Cứu Thế Quân trên phố Tusarova, thuộc khu Holešovice, cũng đóng cửa. Tổ chức này sau đó mở một cơ sở thay thế tại Troja.

Không thể giải quyết nếu thiếu nhà ở
Theo ông Louženský, nhân viên hỗ trợ cộng đồng, các trung tâm ban ngày và cơ sở lưu trú qua đêm giúp người vô gia cư duy trì cuộc sống trên đường phố, nhưng không đủ để chấm dứt tình trạng này.

“Chỉ có nhà ở mới thực sự chấm dứt được tình trạng vô gia cư”, ông nhấn mạnh.

Luật Hỗ trợ nhà ở được kỳ vọng sẽ góp phần giải quyết vấn đề. Bộ Phát triển Địa phương Séc cho biết với Novinky rằng luật này dự kiến cung cấp dịch vụ tư vấn miễn phí, đồng thời hỗ trợ người dân tìm kiếm và duy trì chỗ ở, chẳng hạn thông qua việc xử lý nợ hoặc hướng dẫn quản lý tài chính.

“Yếu tố then chốt là sự phối hợp giữa các bộ phận phụ trách an sinh xã hội và nhà ở của chính quyền địa phương, các đơn vị cung cấp dịch vụ xã hội cùng những bên cho thuê nhà khác”, người phát ngôn của Bộ, bà Veronika Lukášová, cho biết.

Đánh giá hiệu quả bằng cách nào?
Số vụ cảnh sát can thiệp hay số hành vi vi phạm được ghi nhận chưa chắc phản ánh tình hình có thực sự được cải thiện hay không. Số liệu tăng có thể chỉ là hệ quả của việc kiểm tra thường xuyên hơn.

“Không tồn tại một chỉ số hay một số liệu đơn lẻ nào có thể tự thân phản ánh đầy đủ tình hình”, ông Mravčík lưu ý.

Theo ông Louženský, cần theo dõi thêm số người đã được bố trí chỗ ở ổn định, cũng như hiệu quả của các dịch vụ giúp giảm thiểu rủi ro về sức khỏe và xã hội.

Số người xuất hiện trên đường phố giảm không nhất thiết đồng nghĩa số người lâm vào hoàn cảnh khó khăn đã giảm. Điều quyết định là liệu chính quyền thành phố có thể vừa bảo đảm trật tự công cộng, vừa giải quyết được những nguyên nhân gốc rễ của vấn đề hay không.

Nguồn: Novinky