Ô tô rẻ hơn, nhà ở đắt hơn: Lương ở Séc hiện nay mua được gì so với năm 1989?
Người dân Séc hiện cần làm việc ít giờ hơn để mua trứng, đồ gia dụng và ô tô so với trước Cách mạng Nhung. Tuy nhiên, nhà ở lại cho thấy một khía cạnh khác trong quá trình chuyển đổi của đất nước.

Trước đây, một chiếc Škoda mới có giá tương đương gần 3 năm thu nhập bình quân. Ngày nay, theo cách tính tương tự, người mua chỉ cần chưa đến 10 tháng thu nhập để sở hữu một chiếc Fabia. Việc mua tủ lạnh từ chỗ là một khoản chi lớn nay chỉ tương đương khoảng một tuần lương. Nhưng nhìn sang khoản tiền thuê nhà, câu chuyện lại khác.
Trước thềm kỷ niệm Cách mạng Nhung ngày 17/11, nền tảng đầu tư Portu công bố phân tích so sánh thời gian làm việc cần thiết để chi trả cho các mặt hàng và nhu cầu thường ngày vào năm 1989 và năm 2026.
Phân tích cho thấy rõ cuộc sống tại Séc đã thay đổi ra sao: nhiều hàng hóa trở nên dễ mua hơn đáng kể, trong khi nhà ở chiếm tỷ trọng lớn hơn nhiều trong mức thu nhập được sử dụng để so sánh.
Giá cao hơn nhưng cần ít công sức hơn để mua
Giá cả thời Tiệp Khắc dưới chế độ cộng sản có thể khiến người ngày nay ngạc nhiên vì quá thấp. Mười quả trứng có giá 13 korun Tiệp Khắc (Kčs), một kg thịt gà giá 30 Kčs và một chiếc Škoda Favorit giá 84.600 Kčs.
Những con số này chỉ có ý nghĩa rõ ràng hơn khi đặt cạnh tiền lương. Theo bài viết của chuyên gia phân tích Lukáš Raška thuộc Portu đăng trên Peníze.cz, phép so sánh sử dụng thu nhập ròng bình quân để quy đổi giá cả thành thời gian làm việc.
Theo cách tính này, năm 1989, người lao động cần làm việc 52 phút để kiếm đủ tiền mua 10 quả trứng, so với 11 phút hiện nay. Một kg thịt gà khi đó tương đương hai giờ làm việc, còn hiện nay là 17 phút.
Bánh mì là ngoại lệ trong nhóm thực phẩm được lựa chọn: một kg bánh mì tương đương khoảng 11 phút làm việc ở cả hai năm.
Những thay đổi lớn nhất nằm ở các mặt hàng có giá trị cao hơn. Năm 1989, một chiếc tủ lạnh có ngăn đông có giá tương đương 2,3 tháng thu nhập. Hiện nay, theo tính toán của Portu, con số này chỉ còn chưa đến sáu ngày làm việc.
Giá cả chỉ là một phần câu chuyện
Trước năm 1989, có đủ tiền mua một sản phẩm và có thể mua được sản phẩm đó là hai chuyện khác nhau.
Raška chỉ ra những hạn chế về lựa chọn, tình trạng phải đăng ký chờ mua và khó tìm được một số hàng hóa trong nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung. So sánh giá cả với tiền lương không thể phản ánh đầy đủ thời gian bỏ ra để tìm mua hàng hay giá trị của việc có các lựa chọn thay thế.
Bản thân sản phẩm cũng đã thay đổi. Ô tô có trang bị an toàn và tiện nghi khác trước, trong khi đồ gia dụng cũng có những tính năng khác. So sánh Favorit với Fabia giúp minh họa khả năng chi trả, nhưng đây không phải là phép đối chiếu giữa hai chiếc xe giống hệt nhau.
Cơ quan Thống kê Séc (ČSÚ) cũng đưa ra lưu ý tương tự trong hướng dẫn so sánh giá cả qua các thời kỳ: các sản phẩm trong chuỗi số liệu thống kê dài hạn không phải lúc nào cũng hoàn toàn tương đồng về chất lượng, vì vậy mức giá chỉ nên được xem là thông tin tham khảo.
Do đó, bảng so sánh giúp nhìn nhận sự thay đổi về sức mua, chứ không phải thước đo chính xác cho mọi khía cạnh của cuộc sống dưới hai chế độ.
Nhà ở là ngoại lệ nổi bật
Ví dụ về tiền thuê nhà đặc biệt đáng chú ý đối với những người đang trả tiền thuê căn hộ tại Séc.
Portu đưa ra mức thuê hằng tháng của một căn hộ rộng khoảng 55 m² là 137,50 Kčs vào năm 1989 và 17.765 korun Séc (CZK) vào năm 2026. Quy đổi theo thời gian làm việc trong phân tích, khoản chi này tăng từ hơn một ngày lên khoảng chín ngày.
Tuy nhiên, khả năng tiếp cận nhà ở trong quá khứ cũng cần được tính đến. Theo phản ánh của Seznam Zprávy, để có được một căn hộ dưới thời xã hội chủ nghĩa, người dân có thể phải chờ nhiều năm trong danh sách đăng ký, trông vào việc phân nhà của cơ quan, doanh nghiệp hoặc các mối quan hệ cá nhân. Giá thuê thấp do nhà nước quy định không đồng nghĩa với việc luôn có sẵn một chỗ ở phù hợp.
Khoản tiền phải trả hằng tháng có thể thấp sau khi một hộ gia đình được bố trí nhà ở, nhưng để có được chỗ ở đó lại không dễ dàng. Với nhiều người tại Praha hiện nay, tình hình có lẽ cũng không hoàn toàn khác biệt.
Vì sao mức lương bình quân không phản ánh hoàn cảnh của tất cả mọi người?
Phép so sánh còn một hạn chế khác: lương bình quân không phải là mức lương của mọi người lao động.
Kết quả này không phản ánh hoàn cảnh của người có thu nhập thấp hơn đáng kể so với mức bình quân, người nghỉ hưu hay hộ gia đình phải nuôi nhiều người bằng một nguồn thu nhập. Phân tích cũng không đo lường số tiền còn lại sau khi trả tiền thuê nhà, năng lượng và các nhu cầu thiết yếu khác.
Dù có những giới hạn đó, sự tương phản này vẫn mang lại góc nhìn đáng suy ngẫm trước ngày lễ 17/11. Nhiều mặt hàng từng đòi hỏi người mua dành ra hàng tháng thu nhập nay chỉ cần ít thời gian làm việc hơn nhiều.
Sự cải thiện ấy vẫn có thể song hành với áp lực tìm được chỗ ở. Điều này giúp lý giải vì sao hàng hóa dễ mua hơn không tự động khiến người dân cảm thấy chi phí sinh hoạt hằng ngày trở nên dễ trang trải.
Theo expats











