Mỗi năm, người dân Séc thải ra hàng chục nghìn tấn rác dệt may. Từ năm ngoái, các địa phương đã phải đảm bảo việc thu gom loại rác này, nhưng chỉ đặt thêm thùng chứa là chưa đủ để giải quyết vấn đề. Để quần áo cũ không trở thành rác thải mới, cần có người phân loại, lưu kho, vận chuyển và tìm cách sử dụng tiếp. Đó cũng là vai trò mà tổ chức phi lợi nhuận Oděvní banka – tạm dịch là Ngân hàng quần áo – đang đảm nhận, và nay đã mở rộng hoạt động tới khu vực Karlovy Vary.

Tại khu Stará Role, một Trung tâm dệt may Karlovy Vary đã được thành lập, trở thành cơ sở khu vực đầu tiên của mô hình này trong tỉnh. Chỉ sau một tháng hoạt động, người dân đã quyên góp hơn 3 tấn quần áo và đồ dệt. Trong số đó, khoảng ba phần tư được chuyển thành các gói cứu trợ khẩn cấp gửi tới các đối tác xã hội, phần còn lại được đưa đi xử lý tại các công ty có chứng nhận.

Bà Dana Pavlousková, Giám đốc Oděvní banka, nói với Novinky: “Karlovy Vary là dự án thí điểm đối với chúng tôi. Chúng tôi muốn kiểm chứng xem trên thực tế điều gì sẽ hiệu quả, ý tưởng nào là đúng và điều gì cần làm khác đi.”

Theo bà, một số khu vực khác cũng đã bày tỏ quan tâm, đặc biệt là Plzeňský và Ústecký, nơi theo đánh giá của bà hiện gần như thiếu hẳn mạng lưới tương tự. Bà nói thêm: “Chúng tôi muốn làm chậm rãi, từng bước một, nhưng phải làm cho tốt.”

Từ nhóm hỗ trợ mẹ đơn thân trên Facebook đến “ngân hàng quần áo”
Bà Pavlousková bắt đầu hỗ trợ người khó khăn từ năm 2018. Từ một nhóm Facebook giúp đỡ các bà mẹ đơn thân, mô hình này dần phát triển thành Câu lạc bộ Mẹ đơn thân (Klub svobodných matek), và sau đó hình thành thêm Oděvní banka có trụ sở tại Troja, Praha, như một phần bổ sung cho ngân hàng thực phẩm và ngân hàng đồ nội thất.

Thông thường, quần áo bị bỏ đi sẽ được đưa tới các dây chuyền phân loại, nơi nhân công phân loại thủ công theo tình trạng sử dụng. Những món còn tốt nhất – khoảng 10 đến 20% – được chuyển thẳng tới các tổ chức từ thiện hoặc người khó khăn. Phần lớn số còn lại đi vào các cửa hàng đồ cũ trong và ngoài nước. Một phần khác được tái chế thành giẻ lau hoặc vật liệu cách nhiệt, còn những món hư hỏng nặng sẽ bị đưa vào lò đốt.

Oděvní banka tiếp nhận quần áo, phân loại theo tình trạng, kích cỡ và mùa sử dụng, sau đó thông qua hơn 200 tổ chức đối tác trên khắp Séc để chuyển đến người нужных, gồm các gia đình khó khăn, cha mẹ đơn thân, người cao tuổi, người vô gia cư hoặc người sống trong các nhà tạm trú.

Chỉ nhận quần áo sạch, còn dùng được
Tuy nhiên, thực tế cho thấy nhiều người vẫn chưa phân biệt rõ giữa việc quyên góp và việc vứt bỏ những món không ai còn có thể mặc.

Bà Pavlousková nhấn mạnh: “Chúng tôi chỉ nhận duy nhất quần áo. Và chúng tôi đề nghị đó phải là quần áo sạch, không bị hư hỏng.”

Tổ chức này không nhận xe đẩy trẻ em, đồ chơi hay quần áo rách nát. Cả cá nhân lẫn doanh nghiệp đều có thể quyên góp, và ngân hàng tiếp nhận quần áo nữ, nam và trẻ em. Đồ có thể được mang trực tiếp tới các cơ sở của tổ chức.

Quần áo trái mùa cũng không thành vấn đề: áo khoác mùa đông vẫn có thể được quyên góp ngay trong mùa hè, và trung tâm sẽ lưu kho để dùng sau.

Thiếu chỗ chứa, thiếu tiền vận hành
Dù vậy, khâu lưu trữ hiện là một trong những thách thức lớn nhất. Quần áo không được để ẩm hay mốc, mà phải được cất giữ trong không gian có kiểm soát nhiệt độ.

Bà Pavlousková cho biết: “Ở Karlovy Vary, chúng tôi đang vật lộn với chuyện mặt bằng. Diện tích càng lớn thì tiền thuê càng cao.” Cơ sở chính của Oděvní banka hiện vẫn đặt tại Troja, Praha.

Trong khi đó, lượng rác dệt may ở Séc là rất lớn. Theo phân tích của Bộ Môi trường công bố năm ngoái, mỗi năm nước này phát sinh khoảng 60.000 tấn rác dệt may, trong đó 19% bị đưa ra bãi chôn lấp.

Dù hiện có khoảng 10.000 điểm thu gom, năng lực xử lý vẫn không đủ. Trên toàn Séc hiện chỉ có khoảng 7 đến 8 công ty có khả năng xử lý tổng cộng khoảng 40.000 tấn mỗi năm. Việc tái chế còn bị làm khó bởi cấu tạo của quần áo hiện đại, khi nhiều sản phẩm pha trộn nhiều loại sợi khác nhau.

Quần áo được tặng miễn phí, nhưng xử lý thì không miễn phí
Áp lực này cũng đè nặng lên các tổ chức phi lợi nhuận. Việc người dân mang quần áo đến miễn phí không có nghĩa là hành trình tiếp theo của chúng cũng không tốn tiền. Vẫn phải có người chi trả cho mặt bằng, vận chuyển và lương nhân viên phân loại.

Oděvní banka không phải là một tổ chức được ngân sách nhà nước cấp kinh phí thường xuyên và hiện không nhận hỗ trợ nào từ ngân sách quốc gia. Hoạt động của tổ chức chủ yếu dựa vào đối tác, nhà tài trợ và mạnh thường quân.

Theo bà Pavlousková, khoản khó huy động nhất chính là chi phí vận hành. Các doanh nghiệp thường sẵn sàng ủng hộ cho hỗ trợ trực tiếp tới người khó khăn, nhưng lại ít mặn mà hơn với những khoản như tiền thuê kho hay chi phí thu gom, vận chuyển.

Nhà tài trợ lớn nhất hiện nay là công ty JTI, nhưng do hoạt động đang mở rộng, tổ chức này vẫn phải tiếp tục tìm kiếm thêm đối tác mới.

Kêu gọi quyên góp mua xe tải đầu tiên
Khó khăn tương tự cũng thể hiện qua chiến dịch gây quỹ trên nền tảng Donio nhằm mua chiếc xe tải riêng đầu tiên cho tổ chức. Mục tiêu là huy động 500.000 korun để mua một chiếc xe cũ cỡ lớn, chỉnh sửa xe và chi trả cho giai đoạn vận hành ban đầu. Tuy nhiên, số tiền quyên góp hiện tăng khá chậm.

Trong suốt 4 năm, tổ chức này hoạt động mà không có xe tải riêng, phải vận chuyển quần áo bằng xe cá nhân, nhờ người quen hoặc sử dụng đơn vị vận chuyển bên ngoài.

Bà Pavlousková nói: “Chúng tôi đã chở đồ bằng xe riêng trong thời gian dài, nhưng với khối lượng như hiện nay thì không thể tiếp tục như vậy được nữa.”

Theo bà, xe tải không phải là một thứ xa xỉ, mà là điều kiện cần thiết để quần áo có thể đi từ người tặng đến đúng tay những người đang cần.

Kêu gọi thêm tình nguyện viên
Tổ chức cũng cho biết bất kỳ ai cũng có thể chung tay hỗ trợ. Oděvní banka hiện cần thêm tình nguyện viên cho công việc phân loại và chuẩn bị quần áo.

Bà Pavlousková nói: “Chúng tôi sẽ rất trân trọng mọi bàn tay giúp đỡ.”

Người quan tâm có thể tham gia một lần hoặc gắn bó lâu dài, chỉ cần liên hệ qua các đầu mối của Trung tâm dệt may Karlovy Vary hoặc trực tiếp với Oděvní banka.

Năm ngoái, tổ chức này đã xử lý khoảng 100 tấn quần áo và đồ dệt. Năm nay, con số này được kỳ vọng sẽ tăng mạnh, một phần nhờ cơ sở mới ở khu vực Karlovy Vary. Mục tiêu cuối cùng, theo tổ chức, là để càng ít quần áo càng tốt phải vào lò đốt hoặc bãi rác, và thay vào đó được trao tới những người thực sự cần dùng.

Theo Novinky