Saudi Arabia, Thổ Nhĩ Kỳ và Pakistan ký Hiệp ước Phòng thủ chung Mecca, quy định tấn công một nước được xem là tấn công cả ba, trong bối cảnh ba nước này cùng lo ngại về lập trường quân sự cứng rắn của Israel và Iran.

Tăng cường năng lực răn đe tập thể 
Tại hội nghị thượng đỉnh 3 bên ngày 7-8, Saudi Arabia, Thổ Nhĩ Kỳ và Pakistan đã ký hiệp ước phòng thủ chung mang tên "Hiệp ước Phòng thủ chung Mecca", trong đó quy định rõ bất kỳ cuộc tấn công nào nhằm vào một trong ba nước "sẽ được coi là cuộc tấn công nhằm vào tất cả các bên", theo đài CNN.

Thỏa thuận mới nhằm tăng cường năng lực răn đe tập thể trước mọi hành động gây hấn và quy định rằng bất kỳ cuộc tấn công vũ trang nào nhằm vào một trong ba nước sẽ được coi là cuộc tấn công nhằm vào cả ba, theo tuyên bố chung.

Dù không nêu chi tiết các cam kết và nghĩa vụ cụ thể, tuyên bố chung cho biết hiệp ước nhằm tăng cường an ninh tập thể, đồng thời thúc đẩy hòa bình, an ninh và ổn định trong khu vực cũng như trên thế giới.
"Một điều khoản phòng thủ tập thể được đưa vào hiệp ước. Đây hoàn toàn là một thỏa thuận mang tính phòng vệ, chỉ cam kết hỗ trợ lẫn nhau trong trường hợp phòng thủ" - Hãng tin Reuters dẫn lời một quan chức Thổ Nhĩ Kỳ.

Quan chức này nhấn mạnh hiệp ước không nhằm vào bất kỳ bên cụ thể nào, để ngỏ khả năng các quốc gia khác trong khu vực tham gia và không hủy bỏ hay thay thế bất kỳ cơ chế hợp tác song phương hoặc đa phương hiện có nào.

Tuyên bố chung nhấn mạnh thêm rằng hiệp ước "do mối quan hệ lịch sử lâu đời giữa ba quốc gia dẫn dắt, dựa trên nền tảng tình huynh đệ bền chặt, sự đoàn kết của thế giới Hồi giáo, đồng thời được xây dựng trên cơ sở các lợi ích chiến lược chung và mối quan hệ hợp tác quốc phòng đã có từ lâu".

Thỏa thuận giữa ba đồng minh của Mỹ được đưa ra trong bối cảnh Saudi Arabia đang phải đối mặt với các mối đe dọa trên nhiều mặt trận. Hiệp ước này sẽ buộc mỗi quốc gia phải can thiệp nếu một nước thành viên bị tấn công, cơ chế này tương tự như nền tảng cốt lõi của Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO).
Văn phòng Thủ tướng Israel - ông Benjamin Netanyahu và Bộ Ngoại giao Israel chưa lên tiếng về thông tin trên.

Về ý nghĩa của hiệp ước, ông Abdulaziz Sager, Chủ tịch Trung tâm Nghiên cứu Vùng Vịnh có trụ sở tại Saudi Arabia, nhận định: "Ý nghĩa chính trị của hội nghị thượng đỉnh lần này rất đáng chú ý. Ba quốc gia có ảnh hưởng lớn trong thế giới Hồi giáo nhóm họp vào thời điểm khu vực đối mặt với nhiều bất ổn, cho thấy các cường quốc khu vực và tầm trung ngày càng sẵn sàng phối hợp chặt chẽ hơn về các vấn đề an ninh".

"Nếu được thể chế hóa và chuyển thành hợp tác thực chất, khuôn khổ ba bên này có thể tăng cường sức nặng ngoại giao và quốc phòng tập thể của ba nước, đồng thời góp phần hình thành một cấu trúc an ninh mang tính khu vực nhiều hơn" - ông Sager nói thêm.

Thổ Nhĩ Kỳ sở hữu lực lượng quân sự lớn thứ hai trong NATO. Saudi Arabia là quốc gia mạnh nhất vùng Vịnh, nơi tọa lạc các địa điểm linh thiêng nhất của Hồi giáo, và một trong những nước xuất khẩu dầu mỏ hàng đầu thế giới, trong khi Pakistan là quốc gia Hồi giáo duy nhất sở hữu vũ khí hạt nhân.

Tuy vậy, cả 3 quốc gia hiện đều đặc biệt lo ngại trước lập trường quân sự ngày càng cứng rắn của cả Israel và Iran, trong bối cảnh đồng minh lâu năm của họ là Mỹ đang chật vật kiềm chế tình trạng bất ổn trong khu vực.

Hiện cục diện Trung Đông đang hết sức căng thẳng. Khu vực này đã chìm trong xung đột gần ba năm kể từ cuộc tấn công của Hamas nhằm vào Israel ngày 7-10-2023. Hầu như mọi quốc gia trong khu vực đều hứng chịu các cuộc tấn công xuyên biên giới hoặc hỏa lực từ tên lửa và máy bay không người lái (drone).

Israel đã tiến hành chiến dịch quân sự tại Gaza, đưa quân vào miền nam Lebanon, kiểm soát thêm lãnh thổ ở Syria và phát động hai chiến dịch không kích nhằm vào Iran.

Đỉnh điểm là sau khi Mỹ và Israel tấn công Iran hôm 28-2 vốn làm căng thẳng khu vực leo thang mạnh, Tehran đã đáp trả bằng các cuộc tấn công nhằm vào căn cứ quân sự của Mỹ và cơ sở hạ tầng dân sự tại Saudi Arabia, Kuwait, Bahrain, Qatar, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), Oman, Jordan và Israel.

Theo Tuoitre