Séc áp trần giá nhiên liệu: Các cây xăng nhỏ chịu áp lực, nhà máy lọc dầu đối mặt thuế mới
Tại Séc, cơ chế điều tiết thị trường đối với hoạt động bán nhiên liệu đã được áp dụng trở lại. Biện pháp này được kỳ vọng hỗ trợ người lái xe, song lại tạo thêm áp lực cho các chủ cây xăng, nhất là trong bối cảnh nhiều đơn vị đang có biên lợi nhuận dưới mức trung bình. Trong nỗ lực ứng phó với giá xăng, dầu tăng cao, chính phủ của Thủ tướng Andrej Babiš (đảng ANO) cũng chuyển mũi nhọn sang các nhà máy lọc dầu, với kế hoạch đánh thuế bất thường đối với phần lợi nhuận tăng thêm. Theo một số chuyên gia kinh tế, các doanh nghiệp trong lĩnh vực này khó có thể né tránh nghĩa vụ thuế và dư địa tối ưu hóa lợi nhuận là không lớn.
Giá nhiên liệu áp dụng trong ngày thứ Sáu
Từ ngày 1/10, Chính phủ Andrej Babiš quy định hằng ngày mức giá bán lẻ tối đa đối với nhiên liệu cho ngày kế tiếp. Trong ngày thứ Sáu, người dân có thể đổ xăng, dầu với mức giá thấp hơn so với thứ Năm.
Cụ thể, giá dầu diesel tối đa là 48,58 korun/lít, trong khi xăng có giá tối đa 45,92 korun/lít. Đây là mức giảm đáng kể, bởi trước đó trên các trục giao thông chính và đường cao tốc, dầu diesel từng được bán với giá lên tới 52 korun/lít. Sau khi áp trần, mỗi lần đổ đầy bình, tài xế có thể tiết kiệm gần 200 korun. Tuy nhiên, mức giá trần này không áp dụng đối với các loại nhiên liệu cao cấp.
Cách tính mức giá trần
Bộ Tài chính xác định giá tối đa dựa trên mức giá bán buôn trung bình trong ba ngày. Trên cơ sở đó, cơ quan này cộng thêm mức lợi nhuận tối đa của nhà phân phối, hiện đã bị chính phủ khống chế ở mức 2,50 korun/lít.
Việc giảm giá cũng được hỗ trợ bởi quyết định hạ thuế tiêu thụ đặc biệt đối với dầu diesel từ 9,95 korun/lít xuống còn 8,011 korun/lít. Trong khi đó, thuế tiêu thụ đặc biệt đối với xăng không thay đổi.
Ai chịu tác động lớn nhất?
Nhóm bị ảnh hưởng nặng nề nhất bởi biện pháp điều tiết là các cây xăng nhỏ và các trạm xăng độc lập. Trong khi đó, các vị trí kinh doanh đắc địa chủ yếu nằm trong tay những chuỗi lớn, vốn thường niêm yết giá sát mức trần cho phép.
Tương tự đợt áp trần giá nhiên liệu hồi mùa xuân, giới tài xế nhiều khả năng sẽ không còn động lực tìm kiếm cây xăng rẻ hơn, mà tiếp tục đổ xăng trên các tuyến đường chính. Chủ tịch Liên minh các nhà kinh doanh xăng dầu độc lập, ông Ivan Indráček, trước đó nói với CNN Prima NEWS rằng:
“Dữ liệu cũng cho thấy các doanh nghiệp lớn đã tăng doanh số khoảng 15% trong tháng 5. Điều đó không có nghĩa là người dân đi lại nhiều hơn, mà là tài xế đã chuyển từ các cây xăng nhỏ sang các thương hiệu lớn.”
Theo ông Indráček, hiện nay những đơn vị chịu thiệt nhất là các doanh nghiệp đã nhập hàng tồn kho từ sớm. Ông cho biết:
“Nếu ai nhập hàng cách đây một tuần, thì giá mua vào hiện cao hơn mức giá trần hiện nay. Còn nếu mua trong bốn hoặc năm ngày gần đây, thì phần chênh lệch lợi nhuận so với giá trần chỉ còn khoảng 20 đến 30 haléř.”
Biện pháp điều tiết kéo dài bao lâu?
Trước mắt, chính phủ quyết định áp dụng biện pháp hạn chế này trong toàn bộ tháng 10. Tuy nhiên, trong đợt áp trần hồi mùa xuân, thời hạn đã được gia hạn nhiều lần.
Khi đó, biện pháp can thiệp kéo dài ba tháng, từ giữa tháng 4 đến giữa tháng 7. Chi phí ngân sách cho chính sách này vào khoảng 1 tỷ korun mỗi tháng.
Phản ứng của các chủ cây xăng
Việc áp trần lợi nhuận cũng như quy định giá bán tối đa được xem là sự can thiệp vào cơ chế thị trường tự do. Vì vậy, các chủ cây xăng tỏ ra không đồng tình với quyết định của nhà nước.
Ông Ivan Indráček nêu quan điểm:
“Có thể tranh luận về việc có nên giảm thuế tiêu thụ đặc biệt hay không. Nhưng điều không đáng để bàn là việc áp đặt điều tiết giá. Một mặt, chính phủ nói rằng các trạm xăng hành xử đúng đắn và có biên lợi nhuận dưới mức trung bình. Mặt khác, lại đột ngột đưa ra điều tiết. Hơn nữa, sự can thiệp này diễn ra trong một thị trường cạnh tranh và đang vận hành bình thường.”
Vì sao chính phủ muốn tăng thuế đối với các nhà máy lọc dầu?
Nội các của Thủ tướng Andrej Babiš cũng đề xuất một sắc thuế đặc biệt mới đối với lĩnh vực lọc dầu. Động thái này đã vấp phải phản ứng gay gắt từ Orlen Unipetrol, doanh nghiệp đang hoạt động trên thị trường Séc.
Tổng giám đốc kiêm Chủ tịch Hội đồng quản trị tập đoàn, ông Mariusz Wnuk, cho rằng:
“Theo phân tích của chúng tôi, dự thảo ở hình thức hiện nay làm dấy lên những nghi vấn nghiêm trọng về tính phù hợp với trật tự hiến pháp của Séc. Loại thuế này được đề xuất vào cuối năm, trong khi kết quả kinh doanh của chính năm đó lại bị dùng hồi tố làm căn cứ tính thuế. Điều này làm thay đổi căn bản các điều kiện kinh tế và thuế tại thời điểm mà các quyết định đầu tư, thương mại và vận hành đã được đưa ra. Cách làm như vậy có thể trái với nguyên tắc bảo đảm chắc chắn pháp lý và cấm hồi tố, vốn là những nguyên tắc nền tảng của nhà nước pháp quyền dân chủ. Ngoài ra, cách tiếp cận này còn mang tính thiếu hệ thống khi thực tế chỉ nhắm vào một công ty duy nhất. Điều đó tạo ra một tiền lệ có thể ảnh hưởng đến các doanh nghiệp khác trong tương lai nếu rơi vào hoàn cảnh tương tự.”
Tuy nhiên, Bộ Tài chính bác bỏ lập luận của doanh nghiệp, khẳng định sắc thuế này không mang tính hồi tố. Theo cơ quan này, phần bị đánh thuế là mức lợi nhuận tăng thêm so với năm 2025, và chính phần lợi nhuận tăng vọt này mới là vấn đề mà chính phủ muốn xử lý.
Bộ Tài chính nêu rõ:
“Các đối tượng nộp thuế không thể có kỳ vọng hợp pháp về một cuộc khủng hoảng bất ngờ ở Trung Đông và những diễn biến quốc tế tiếp theo, khiến biên lợi nhuận của họ tăng vọt ở mức không tương xứng.”
Theo bộ do bà Alena Schillerová (ANO) phụ trách, thị trường hiện xuất hiện một trạng thái bất thường, trong đó sau khi nguồn cung được khôi phục, thị trường dầu thô phục hồi nhanh hơn nhiều so với hoạt động sản xuất và cung ứng các sản phẩm đã qua lọc.
Doanh nghiệp có thể né thuế hay không?
Kinh nghiệm từ thuế lợi nhuận bất thường (windfall tax) do chính phủ của Thủ tướng Petr Fiala (ODS) áp lên các ngân hàng và tập đoàn năng lượng cho thấy, nhiều ngân hàng đã tối ưu hóa lợi nhuận, khiến số thuế thực nộp ở mức rất thấp.
Tuy nhiên, theo ông Lukáš Kovanda, Kinh tế trưởng của Trinity Bank, các doanh nghiệp như Orlen Unipetrol hay tập đoàn MOL của Hungary sẽ khó tránh thuế dễ dàng. Theo ông, tình huống này có thể gần giống trường hợp của ČEZ, bởi đây đều là các doanh nghiệp năng lượng. Trong khi đó, các ngân hàng có nhiều không gian hơn để tối ưu lợi nhuận, chẳng hạn thông qua lãi suất hoặc thông qua công ty mẹ.
Trả lời CNN Prima NEWS, ông Kovanda cũng cho rằng một lý do khác khiến chính phủ đưa ra thuế đặc biệt là vì chính phủ Ba Lan cũng đang muốn đánh vào lợi nhuận của các nhà máy lọc dầu. Nếu Séc không áp dụng biện pháp tương tự, Orlen có thể bù đắp khoản đó thông qua hệ thống cây xăng tại thị trường trong nước.
Ông Kovanda nhận định thêm rằng không chỉ Orlen, nhiều nhà máy lọc dầu khác cũng đang hưởng biên lợi nhuận rất cao. “Giá dầu thô hiện thấp hơn đáng kể so với giá dầu diesel. Các nhà máy lọc dầu đang thu lợi rất lớn từ chênh lệch này,” ông nói.
Nguồn CNN Prima News
