Séc dự kiến tổ chức thi tuyển sinh trung học trước khi học sinh nộp hồ sơ

Chính phủ Séc muốn tổ chức các bài thi tuyển sinh trước thời điểm nộp hồ sơ vào trường trung học. Theo đề xuất mới, tất cả học sinh đều có thể tham dự kỳ thi, thay vì chỉ những em đăng ký các ngành có kỳ thi tốt nghiệp maturita. Bộ trưởng Giáo dục đang thảo luận đề xuất với các chuyên gia và đại diện nhà trường, dự kiến áp dụng từ năm 2029.

Số lượng nguyện vọng được đăng ký cũng có thể thay đổi, song các trường phản đối phương án này. Đây cũng không phải vấn đề gây tranh cãi duy nhất.

Khi lựa chọn trường trung học vào năm ngoái, Václav B., học sinh lớp 9 đến từ khu vực Brno, đã cùng gia đình tổ chức nhiều cuộc bàn bạc.

“Em phần nào biết mình thích gì. Nhưng em cần người tư vấn xem liệu mình có đang đánh giá thấp bản thân hay ngược lại, chọn một trường khó đến mức không có cơ hội trúng tuyển,” Václav nhớ lại.

Khó lựa chọn trường trung học

Václav và cha mẹ tham khảo lời khuyên từ trường học, giáo viên tại các khóa luyện thi và cả Bộ Giáo dục. Ban đầu, em muốn đặt trường trung học công nghiệp mơ ước ở nguyện vọng một, tiếp theo là một ngành đào tạo có kỳ thi maturita khác tại cùng trường và cuối cùng là trường dạy nghề để bảo đảm an toàn.

Tuy nhiên, sau khi xem mức điểm trúng tuyển vào các ngành đã chọn của năm trước, Václav bắt đầu lo lắng. Cuối cùng, em chuyển sang chọn những trường ít được quan tâm, dù bản thân cũng không thực sự muốn theo học. Václav sợ không đạt đủ điểm để vào các ngành kỹ thuật có kỳ thi maturita.

Bộ Giáo dục đang chuẩn bị một thay đổi nhằm hạn chế tình trạng học sinh phải tính toán chiến thuật trong khi còn quá nhiều yếu tố chưa rõ ràng. Theo kế hoạch, nhiều khả năng từ năm 2029, học sinh chỉ lựa chọn trường trung học sau khi biết kết quả kỳ thi tuyển sinh quốc gia do CERMAT tổ chức.

Bài thi dự kiến áp dụng với tất cả học sinh, không chỉ những em đã quyết định đăng ký vào chương trình có kỳ thi maturita.

“Chúng tôi sẽ thay đổi hệ thống tuyển sinh trung học để phụ huynh và học sinh chỉ lựa chọn trường cụ thể sau khi biết kết quả phần thi tuyển sinh quốc gia. Nhờ đó, việc lựa chọn trường sẽ phù hợp hơn với năng lực thực tế và tiềm năng của từng học sinh,” chính phủ cam kết trong chương trình hành động.

Trên thực tế, quy trình mới có thể được triển khai theo hướng học sinh lớp 9 làm bài thi và nhận kết quả trước. Sau đó, các em lựa chọn trường và ngành học, sắp xếp thứ tự nguyện vọng trong hồ sơ. Thuật toán đang được sử dụng sẽ phân bổ thí sinh vào từng ngành.

Quá trình xét tuyển cũng có thể tính thêm điểm từ học bạ hoặc thành tích tại các cuộc thi, tùy theo điều kiện tuyển sinh của từng trường.

Học sinh sẽ thi ở đâu?

Bộ Giáo dục hiện thảo luận với hiệu trưởng các trường và chuyên gia để chuẩn bị phương án có thể triển khai hiệu quả trong thực tế. Đề xuất đang được lấy ý kiến nội bộ.

Theo ông Jiří Nekuda, Chủ tịch Liên minh các hiệp hội giáo dục CZESHA, một phương án đang được xem xét là công bố kết quả cho thí sinh sớm hơn khoảng hai tuần so với quy định hiện hành. Tuy nhiên, các cuộc thảo luận dự kiến kéo dài suốt mùa thu.

Một trong những vấn đề cần giải quyết là địa điểm tổ chức thi. Hiện nay, học sinh làm bài tại một trong những trường có tên trong hồ sơ đăng ký. Một phương án khác là tổ chức thi ngay tại các trường tiểu học và trung học cơ sở mà các em đang theo học.

“Phần lớn các hiệp hội không đồng tình với phương án này. Chúng tôi muốn các kỳ thi tiếp tục được tổ chức tại trường trung học, nơi có đầy đủ thiết bị để quét phiếu trả lời và có kinh nghiệm. Ngay cả khi số học sinh dự thi tăng so với trước, các trường trung học vẫn đủ khả năng đáp ứng. Ngoài ra, cũng cần thận trọng trước nguy cơ giáo viên tác động đến quá trình thi,” ông Nekuda nói với iDNES.cz.

Tuy nhiên, Bộ trưởng Giáo dục Robert Plaga (ANO), trước đó khẳng định kỳ thi sẽ được bảo đảm an toàn và diễn ra trong điều kiện công bằng. Tại một số quốc gia, học sinh làm bài kiểm tra quốc gia ngay tại trường mình đang theo học là điều phổ biến, chẳng hạn tại Ba Lan và Anh.

Học sinh được nộp bao nhiêu nguyện vọng?

Theo ông Jan Zeman, chuyên gia phân tích của PAQ Research, kế hoạch đang được xây dựng còn tồn tại những lỗ hổng lớn hơn. Ông cho rằng chỉ tổ chức thi trước thời điểm nộp hồ sơ có thể vẫn chưa đủ để giúp học sinh lớp 9 tránh phải tính toán chiến thuật.

“Cần nâng số trường được đăng ký lên ít nhất năm trường để mở rộng lựa chọn cho học sinh. Nếu không, các em vẫn phải tính toán, tình trạng đổ dồn vào một số trường vẫn tiếp diễn và học sinh sẽ thường ưu tiên những lựa chọn an toàn. Phụ huynh cho biết nếu được đăng ký nhiều nguyện vọng hơn, họ sẽ thay trường ở vị trí đầu tiên bằng một trường có yêu cầu cao hơn,” ông Zeman nói với iDNES.cz.

Theo ông, vấn đề này không chỉ liên quan đến các trường trung học hàn lâm. Trong hệ đào tạo nghề cũng có những ngành được nhiều người quan tâm như trang trí, làm tóc, sửa chữa ôtô và làm bánh. Đối với các chương trình có kỳ thi maturita, ngành điều dưỡng thực hành cũng thu hút nhiều thí sinh.

Ông Luboš Zajíc, Chủ tịch Hiệp hội Hiệu trưởng các trường tiểu học và trung học cơ sở, cũng cho rằng việc tăng số nguyện vọng sẽ là một cải tiến đáng hoan nghênh.

“Trẻ càng có thể điền nhiều trường trong hồ sơ thì càng có nhiều lựa chọn. Tất nhiên, vấn đề đặt ra là các em sẽ lựa chọn hợp lý đến đâu,” ông Zajíc nhận định.

Tuy nhiên, các trường trung học phản đối việc tăng số nguyện vọng.

“Tôi cho rằng việc tăng số trường trong hồ sơ là bước đi không cần thiết. Điều này làm gia tăng gánh nặng hành chính cho các trường trung học nhưng không tác động đáng kể đến cách thí sinh đưa ra quyết định. Đặc biệt, các trường lớn sẽ hoàn toàn quá tải vì phải xử lý hàng nghìn hồ sơ,” ông Nekuda cảnh báo.

Ông Nekuda hiện điều hành một trường đào tạo khách sạn, một học viện thương mại và một trường trung học công nghiệp tại Teplice.

Tăng vai trò của tiêu chí tuyển sinh riêng

Ngoài bài thi tập trung môn Toán và tiếng Séc, các tiêu chí riêng của từng trường cũng đóng vai trò trong quá trình tuyển sinh. Một số trường còn tổ chức bài thi riêng.

Vào mùa xuân, Bộ trưởng Plaga thông báo phần tuyển sinh do nhà trường phụ trách cần đóng vai trò lớn hơn, trong khi tỷ trọng tối thiểu của bài thi quốc gia có thể chỉ còn 40%. Tuy nhiên, các trường vẫn có quyền ấn định tỷ trọng cao hơn.

“Tôi muốn tạo cơ hội cho một số ít trường có nhu cầu xây dựng định hướng riêng và cần thêm không gian để thực hiện điều đó,” ông Plaga từng giải thích với Đài phát thanh Séc. Theo ông, trong hệ thống hiện tại, tỷ trọng của bài thi thống nhất đang hạn chế khả năng xây dựng bản sắc đào tạo của các trường này.

Tuy nhiên, chuyên gia Zeman cảnh báo thay đổi trên có thể làm mất đi gần như toàn bộ lợi ích của kế hoạch cải cách.

“Nếu tại thời điểm nộp hồ sơ, học sinh chỉ biết kết quả của phần thi chiếm 40% kết quả xét tuyển cuối cùng thì đây sẽ là một canh bạc rất lớn. Hiện cũng chưa có bất kỳ phân tích nào về tính công bằng của các vòng tuyển sinh do nhà trường tổ chức. Nếu chưa có đánh giá này, tôi cho rằng việc cân nhắc tăng tỷ trọng phần thi riêng của trường là không phù hợp,” ông Zeman nhấn mạnh.

(Theo iDnes)