Thiếu tướng Dương Đức Hải: Không có nghĩa nhận tội được giảm án

Thiếu tướng Dương Đức Hải cho rằng người tự nguyện nhận tội, hợp tác điều tra có thể được khoan hồng, nhưng không đương nhiên được giảm nhẹ hình phạt, bởi mức án vẫn do Tòa án quyết định.

Thiếu tướng Dương Đức Hải, Cục trưởng Cảnh sát Phòng cháy, chữa cháy và Cứu nạn, cứu hộ, phát biểu tại Quốc hội sáng 27/10. (Ảnh: Hoàng Phong)

Sáng 27/10, thảo luận tại Quốc hội về dự thảo Bộ luật Hình sự sửa đổi, Thiếu tướng Dương Đức Hải, Cục trưởng Cảnh sát Phòng cháy, chữa cháy và Cứu nạn, cứu hộ (Bộ Công an), tán thành bổ sung chính sách khoan hồng với người tự nguyện nhận tội, tích cực hợp tác với cơ quan tố tụng.

Theo dự thảo, người phạm tội tự nguyện nhận tội, chủ động khai báo đầy đủ hành vi của mình và những tình tiết vụ án mà họ biết trong giai đoạn điều tra, đồng thời chấp nhận hình phạt được đề nghị trong giai đoạn truy tố, xét xử sơ thẩm, có thể được Tòa án quyết định mức án thấp hơn mức tối thiểu của khung hình phạt đang áp dụng, không bắt buộc phải nằm trong khung hình phạt liền kề nhẹ hơn.

Viện trưởng Viện Kiểm sát nhân dân tỉnh Khánh Hòa Bùi Mạnh Cường phát biểu tại Quốc hội sáng 27/10. (Ảnh: Hoàng Phong)

Từ thực tiễn công tác nhiều năm tại Công an thành phố Hà Nội, thiếu tướng Dương Đức Hải cho rằng chính sách này có thể khuyến khích người phạm tội hợp tác sớm, giúp cơ quan điều tra làm rõ vụ án, thu hồi tài sản và khắc phục hậu quả. Trong những vụ án có nhiều người tham gia, thủ đoạn che giấu tinh vi, tài sản bị chuyển qua nhiều khâu, sự hợp tác của người phạm tội có thể giúp xác định đồng phạm, truy tìm tài sản và ngăn chặn hành vi vi phạm tiếp diễn.

Ông lấy ví dụ trong một vụ lừa đảo, nếu người phạm tội chủ động khai nơi cất giấu tài sản, cung cấp thông tin giúp ngăn chặn việc tẩu tán và tích cực bồi thường cho bị hại, sự hợp tác đó cần được ghi nhận khi quyết định hình phạt. Pháp luật hiện hành đã có chính sách khoan hồng với người thành khẩn khai báo. Quy định mới tạo thêm cơ chế khuyến khích người phạm tội hợp tác sớm, đầy đủ và có trách nhiệm hơn.

Tuy nhiên, ông lưu ý việc gắn chính sách khoan hồng với nhận tội và chấp nhận hình phạt có thể tạo sức ép đối với người bị buộc tội nếu thiếu cơ chế bảo vệ phù hợp. Do đó, các cơ quan cần bảo đảm ba nguyên tắc khi áp dụng chính sách.

Trước hết, việc nhận tội và chấp nhận hình phạt phải hoàn toàn tự nguyện. Người bị buộc tội cần được giải thích đầy đủ quyền, điều kiện và hệ quả pháp lý, đồng thời được bảo đảm quyền bào chữa. Người không nhận tội hoặc không đồng ý với hình phạt được đề nghị vẫn phải được bảo đảm các quyền tố tụng và có thể được xem xét những căn cứ khoan hồng khác nếu đủ điều kiện.

Tiếp đó, lời nhận tội phải được kiểm chứng bằng chứng cứ, không thay thế trách nhiệm chứng minh tội phạm của cơ quan tiến hành tố tụng. Càng coi trọng sự hợp tác của người phạm tội, cơ quan chức năng càng phải kiểm tra chặt chẽ tính xác thực của thông tin họ cung cấp.

Cuối cùng, Tòa án phải độc lập quyết định tội danh và hình phạt. Việc người phạm tội chấp nhận mức án được đề nghị không có nghĩa Tòa án bắt buộc tuyên mức án đó hoặc phải giảm nhẹ hình phạt.

"Dự thảo luật đề xuất Tòa án 'có thể quyết định', đáp ứng điều kiện mở ra khả năng được xem xét khoan hồng chứ không đương nhiên được đảm bảo một mức án biết trước", ông Hải nói.

Theo ông, khi quyết định hình phạt, Tòa án vẫn phải đánh giá toàn diện tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi, lỗi của người phạm tội, mức độ hợp tác và các điều kiện luật định. Quyền lợi của bị hại cũng phải được bảo vệ, không để họ chịu sức ép chấp nhận hòa giải bất lợi.

"Không nên hiểu rằng cứ nhận tội, chấp nhận hình phạt là được giảm sâu. Có tiền bồi thường cũng không tự nó đủ để hưởng cơ chế đặc biệt này", ông nhấn mạnh.

Đồng tình với Thiếu tướng Dương Đức Hải, đại biểu Bùi Mạnh Cường, Viện trưởng Viện Kiểm sát nhân dân tỉnh Khánh Hòa, cho rằng chính sách mới không đơn thuần là giảm nhẹ hình phạt vì người phạm tội nhận tội, mà nhằm khuyến khích họ hợp tác thực chất, thừa nhận trách nhiệm và tích cực khắc phục hậu quả.

Theo ông, khi bị can, bị cáo tự nguyện nhận tội trên cơ sở chứng cứ khách quan, cơ quan tố tụng có thể tập trung làm rõ những vấn đề còn lại, giúp một số vụ án được giải quyết nhanh hơn, tiết kiệm thời gian và nguồn lực. Tuy nhiên, việc nhận tội không làm giảm yêu cầu chứng minh tội phạm và cũng không đồng nghĩa vụ án được áp dụng thủ tục rút gọn. Lời nhận tội không thể là chứng cứ duy nhất để buộc tội, kết tội.

Ông Cường nhấn mạnh Viện kiểm sát vẫn phải đề nghị hình phạt theo quy định pháp luật, còn Tòa án có trách nhiệm kiểm tra chứng cứ, đánh giá tính tự nguyện và độc lập quyết định mức án. Đây là những điều kiện để chính sách khoan hồng không ảnh hưởng đến quyền bào chữa, nguyên tắc suy đoán vô tội và yêu cầu xét xử đúng người, đúng tội.

Trong khi đó, đại biểu Phạm Văn Hòa, Phó chủ tịch Hội Luật gia tỉnh Đồng Tháp, ủng hộ mở rộng chính sách khoan hồng nhưng đề nghị cân nhắc điều kiện người phạm tội phải chấp nhận hình phạt được đề nghị. Nếu bị can, bị cáo đã tự nguyện nhận tội, ăn năn hối cải và tích cực khắc phục hậu quả thì có thể xem xét khoan hồng, không nhất thiết buộc họ đồng ý với mức hình phạt do cơ quan tố tụng đề nghị.

Dự thảo Bộ luật Hình sự sửa đổi được Chính phủ trình Quốc hội tại kỳ họp không thường lệ ngày 20/8, thảo luận tại tổ ngày 19/10 và dự kiến biểu quyết thông qua ngày 20/11. Ngoài chính sách khoan hồng, dự thảo đề xuất bỏ án tử hình với 6 tội danh gồm bạo loạn, hiếp dâm người dưới 16 tuổi, mua bán trái phép chất ma túy, chống loài người, tội phạm chiến tranh và khủng bố nhằm chống chính quyền nhân dân; chỉ giữ hình phạt cao nhất với 4 tội là phản bội Tổ quốc, giết người, khủng bố và sản xuất trái phép chất ma túy.

Vũ Tuân

(Theo VnExpress)