Tòa Hiến pháp CH Séc (ÚS) đã bác đề nghị hủy bỏ một phần luật quy định phân bổ nguồn thu thuế cho các vùng. Đề nghị này được nhóm 32 thượng nghị sĩ đệ trình từ năm ngoái. Theo họ, đạo luật hiện hành không có cơ chế cho phép điều chỉnh tỷ lệ phân chia một cách thường xuyên theo những biến động khách quan, chẳng hạn như thay đổi về nhân khẩu học. Vì vậy, hệ thống này dẫn tới bất bình đẳng trong tài trợ ngân sách cho các vùng và trong việc cung cấp dịch vụ công. Tuy nhiên, theo Tòa Hiến pháp, dù hệ thống chưa lý tưởng, nó không vi phạm quyền tự quản của các vùng.

Theo người báo cáo của Thẩm phán Jiří Přibáň nhấn mạnh rằng trong các vấn đề liên quan đến thuế và luật thuế, tòa án từ trước đến nay vẫn giữ thái độ thận trọng. Ông giải thích: “Về nguyên tắc, Tòa Hiến pháp không có thẩm quyền đánh giá trực tiếp lĩnh vực này, bởi đây là phạm vi thuộc quyền quyết định của cơ quan lập pháp, mà thành phần của cơ quan đó phản ánh kết quả của sự cạnh tranh chính trị tự do và dân chủ.” Theo ông, tòa án chỉ có thể can thiệp trong trường hợp mất cân đối ở mức cực đoan, và theo phán quyết lần này, vụ việc hiện tại không thuộc trường hợp đó.

Các thượng nghị sĩ đề nghị bãi bỏ điều khoản của luật quy định phương thức tính toán, đồng thời hủy cả phụ lục xác định tỷ lệ phần trăm phân chia cho từng vùng. Hiện vùng Trung Séc được hưởng tỷ lệ cao nhất, khoảng 13,8%, trong khi các tỷ lệ khác dao động từ khoảng 3,2% đối với Praha đến 9,6% đối với vùng Moravskoslezský.

Đại diện nhóm thượng nghị sĩ, ông Petr Fiala (nhóm KDU-ČSL), cho biết ông tôn trọng quyết định của tòa. Tuy nhiên, theo ông, các quy tắc cần được thiết lập lại để phản ánh đúng tình hình hiện nay. “Tỷ lệ phân chia theo phần trăm là cố định, không được xác định dựa trên bất kỳ chỉ số khách quan, có thể đo lường hay mang tính động nào để phản ánh nhu cầu thực tế hoặc sự phát triển của từng vùng,” nội dung kiến nghị của các thượng nghị sĩ nêu rõ. Không có thượng nghị sĩ nào trực tiếp tham dự buổi công bố phán quyết. Ông Fiala cho biết ông không thể có mặt do phải tham dự cuộc họp hôm thứ Tư của Ủy ban Kinh tế Thượng viện.

Theo Thượng nghị sĩ Fiala, đã đến lúc cần mở ra cuộc tranh luận và xây dựng các quy tắc phù hợp với thực tế hiện nay, đồng thời bảo đảm công bằng cho tất cả các vùng. Ông lưu ý rằng việc phân chia nguồn thu từ các sắc thuế dùng chung vẫn đang dựa trên các thông số đã có từ hơn 20 năm trước. “Trong thời gian đó, tình hình kinh tế, dân số cũng như quy mô các dịch vụ do các vùng đảm nhiệm đã thay đổi đáng kể. Thế nhưng hệ thống này gần như không thay đổi,” ông nói.

Trong phán quyết, Tòa Hiến pháp cũng thừa nhận: “Xét về việc phân bổ nguồn lực tài chính giữa các vùng, rõ ràng không phải là điều lý tưởng khi nền tảng của hệ thống hiện hành vẫn là các tỷ lệ cố định dành cho từng vùng, vốn trong thời gian dài không phản ánh những thay đổi mang tính động và về cơ bản duy trì nguyên trạng.” Tuy nhiên, theo các thẩm phán, hệ thống phân bổ thuế không thể bị đánh giá một cách tách biệt.

Phán quyết nêu thêm: “Mặc dù nguồn thu mà các vùng nhận được từ quy định pháp lý bị khiếu kiện về phân bổ thuế có thể không tương xứng với nhu cầu hiện tại của các vùng, nhưng không thể bỏ qua thực tế rằng nhà nước vẫn bù đắp các thiếu hụt tài chính, nếu có, ngoài khuôn khổ hệ thống này bằng những công cụ khác.” Tòa cũng chỉ ra rằng giới chính trị hiện đang thảo luận về việc thay đổi các tiêu chí tính toán tỷ lệ phân chia cho các vùng.

Bên cạnh tỷ lệ phần trăm cố định, hệ thống hiện hành còn tính đến số lượng trẻ em, học sinh và sinh viên trong các cơ sở giáo dục, nhưng lại không tính đến những yếu tố như dân số hay chiều dài hệ thống đường sá của từng vùng. Không có thẩm phán nào đưa ra ý kiến phản đối riêng đối với phán quyết này.

Các thị trưởng cho rằng cần phải thay đổi
Thị trưởng vùng Trung Séc , bà Petra Pecková, viết trên mạng xã hội X rằng bà tôn trọng phán quyết nhưng không đồng tình với nội dung của nó và sẽ tiếp tục thúc đẩy thay đổi. Theo bà, hệ thống hiện nay không công bằng vì không tính đến dân số, diện tích vùng hay việc vận hành các bệnh viện cấp vùng. “Có sự khác biệt rất lớn khi một số vùng có hàng tỷ korun nằm trong tài khoản để hưởng lãi, trong khi những vùng khác lại phải đi vay hàng tỷ korun, chẳng hạn từ Ngân hàng Đầu tư châu Âu, như trường hợp của chúng tôi để đầu tư cho y tế,” bà nói.

Một trong những vùng từ lâu đã chỉ trích hệ thống này là Nam Séc. “Dĩ nhiên tôi tôn trọng quyết định của Tòa Hiến pháp, nhưng điều đó không làm thay đổi thực tế rằng chúng tôi không đồng ý với cơ chế tài trợ hiện tại cho các vùng, bởi nó được thiết lập từ hơn hai mươi năm trước, trong khi rất nhiều thông số đã thay đổi. Chẳng hạn, vùng Nam Morava đã tăng thêm 100.000 dân trong thời gian đó,” Phó thị trưởng vùng Nam Morava Jiří Crha (ODS) cho biết.

Theo Thị trưởng vùng Moravskoslezský, ông Josef Bělica (ANO), hiện các vùng đều thống nhất rằng hệ thống cần phải được thay đổi. “Tuy nhiên, dĩ nhiên sẽ khó hơn nhiều khi tìm kiếm đồng thuận về các thông số cụ thể,” ông nhận xét.

Đối với Thị trưởng vùng Zlín đồng thời là Chủ tịch Hiệp hội các vùng của CH Séc, ông Radim Holiš (ANO), quyết định của Tòa Hiến pháp là một sự thất vọng. “Chúng tôi tôn trọng quyết định của Tòa Hiến pháp. Nhưng có sự thất vọng lớn, bởi Tòa đã chọn một lập trường mang tính dè dặt và theo quan điểm của tôi, đã không ra phán quyết có lợi cho người dân CH Séc. Tôi đã có cơ hội đọc phán quyết của Tòa Hiến pháp, và điều tôi thấy thiếu ở đó là người dân,” ông Holiš giải thích. Theo ông, đáng lẽ quyết định này phải xem xét tác động đối với con người và các quyền lợi của họ.

Nguồn ČT24