Chế độ trợ cấp an sinh xã hội của nhà nước Séc dự kiến sẽ được điều chỉnh. Đề xuất về cách tính mới hiện đã được trình lên Hạ viện và nếu được thông qua, các thay đổi sẽ bắt đầu có hiệu lực từ tháng 10. Những điều chỉnh này chủ yếu liên quan đến phần trợ cấp giúp người dân trang trải chi phí nhà ở, tức khoản trợ cấp nhà ở trước đây.

Từ đầu năm 2026, “siêu trợ cấp” đã thay thế một số khoản hỗ trợ hiện hành, trong đó có trợ cấp nhà ở – loại trợ cấp phổ biến nhất do nhà nước chi trả trong nhóm này. Riêng tại Praha, năm ngoái đã có hơn 39.000 người nhận khoản hỗ trợ này.

Quá trình chuyển đổi bị chậm, mốc áp dụng lùi sang tháng 8
Việc chuyển từ các khoản trợ cấp cũ sang “siêu trợ cấp” được nhà nước thực hiện theo nhiều giai đoạn. Ban đầu, từ đầu năm 2026, khoản trợ cấp này được chi trả cho các hồ sơ mới. Vài tháng sau, những người đang nhận trợ cấp cũ cũng dự kiến sẽ được chuyển sang cơ chế mới.

Tuy nhiên, do khối lượng công việc quá lớn, quá trình này đã bị đình trệ và hiện việc chuyển đổi hoàn toàn sang “siêu trợ cấp” được lùi đến tháng 8. Nếu kịp tiến độ, người nhận trợ cấp sẽ sớm phải đối mặt với một thay đổi khác ngay sau đó.

Bộ Lao động và Các vấn đề xã hội, do Bộ trưởng Aleš Juchelka phụ trách, đã chuẩn bị một đề xuất sửa đổi, theo đó từ tháng 10 sẽ điều chỉnh một số tham số của khoản trợ cấp. Các thay đổi bao gồm việc điều chỉnh mức trợ cấp nuôi con, đồng thời đưa ra cách tính mới đối với phần hỗ trợ dành cho chi phí nhà ở.

“Định mức” là gì?
Trợ cấp nhà ở của nhà nước được tính dựa trên định mức chi phí – tức các khoản tiền cố định phản ánh mức giá thuê nhà hoặc chi phí liên quan đến nhà ở tự sở hữu và năng lượng.

Khi Bộ Lao động điều chỉnh các định mức cho năm 2026 vào cuối năm ngoái – phần lớn là theo hướng giảm – bộ này cho rằng các con số đó được xây dựng dựa trên chi phí nhà ở thực tế mà những người xin trợ cấp đang phải chi trả.

Các định mức này chính là mức trần hỗ trợ. Nếu một hộ gia đình có tiền thuê nhà cao hơn mức định mức, nhà nước cũng chỉ hỗ trợ đến mức tương ứng với định mức đó. Biện pháp này nhằm tránh tình trạng nhà nước phải hỗ trợ nhà ở cho những người có thu nhập vốn không thấp, nhưng lại sinh sống trong những căn hộ lớn, sang trọng ở khu vực đắt đỏ với giá thuê cao.

Định mức hiện được tính như thế nào?
Trong cơ chế “siêu trợ cấp”, định mức hỗ trợ nhà ở hiện được chia theo 3 nhóm địa phương: các đô thị dưới 70.000 dân, các đô thị trên 70.000 dân, và nhóm riêng gồm Praha và Brno.
Điều này đồng nghĩa với việc những nơi rất khác nhau vẫn bị xếp chung một nhóm, chẳng hạn Ústí nad Labem và Ostrava, hoặc Kladno và Raspenava.

Mức định mức cụ thể theo quy mô đô thị đã được Văn phòng Lao động cung cấp cho báo chí trước đó. Ở một số hộ gia đình, định mức được áp dụng cao hơn một chút – cụ thể là các hộ chỉ gồm những người được xem là dễ bị tổn thương, như trẻ em, người cao tuổi, cha hoặc mẹ chăm con dưới 4 tuổi, hoặc cha/mẹ đơn thân có con dưới 7 tuổi.

Tháng 10 sẽ thay đổi điều gì?
Hiện nay, định mức chỉ được phân chia theo quy mô dân số của địa phương và cách phân loại này bị xem là quá thô sơ. Đây chính là điểm dự kiến sẽ được thay đổi từ tháng 10.

Bộ trưởng Juchelka muốn việc tính toán phải xét đến từng huyện cụ thể, thay vì chỉ dựa trên số dân một cách khái quát. Riêng Praha sẽ tiếp tục được xem là một đơn vị duy nhất. Biện pháp này được kỳ vọng sẽ dẫn đến việc tăng định mức ở một số khu vực.

Tác động cụ thể ra sao sẽ chỉ được làm rõ trong thông báo của Bộ Lao động và Các vấn đề xã hội, dự kiến ban hành sau khi luật được thông qua hoặc cùng thời điểm đó. Văn bản này sẽ quy định các định mức áp dụng cho giai đoạn từ tháng 10 đến tháng 12 năm 2026.

Theo dự thảo, các mức này sẽ được xác định “trên cơ sở dữ liệu về tiền thuê và tiền thuê lại nhà ở của những người đang nhận trợ cấp an sinh xã hội trong giai đoạn từ ngày 1/10/2025 đến 31/5/2026”.

Các định mức hiện nay có công bằng?
Cách tính định mức dựa trên dữ liệu của những người đang nhận trợ cấp đã từng bị Văn phòng Thanh tra nhân dân (ombudsman) chỉ trích từ trước. Cơ quan này đã góp ý ngay từ khi luật được xây dựng vào năm 2024, cảnh báo rằng cách tính đó sẽ khiến mức hỗ trợ của nhiều người bị giảm.

Lý do là theo quy định pháp lý trước đây, định mức được tính từ nguồn dữ liệu rộng hơn, cụ thể là số liệu hiện hành về giá thuê nhà do Cục Thống kê Séc cung cấp. Khi cơ sở dữ liệu bị thu hẹp chỉ còn nhóm người đang nhận trợ cấp, các định mức đương nhiên thấp hơn.

Cùng quan điểm này còn có các tác giả của nghiên cứu từ PAQ Research – bản nghiên cứu do chính Bộ Lao động đặt hàng trong quá trình chuẩn bị luật. Tuy nhiên, cuối cùng cách tính trần hỗ trợ tiền thuê dựa trên nguồn dữ liệu hẹp vẫn được đưa vào luật.

Đề xuất mới chưa thay đổi nguồn dữ liệu
Điểm mới do bộ đề xuất và có thể có hiệu lực từ tháng 10 không thay đổi cách chọn dữ liệu đầu vào. Tuy nhiên, việc tính đến tình hình cụ thể của từng huyện thay vì chỉ nhìn vào quy mô dân số một cách đồng loạt và sơ sài có thể sẽ giúp nâng mức định mức ở một số nơi.

Hiện nay, Văn phòng Thanh tra nhân dân đang tiếp tục xem xét cơ chế của “siêu trợ cấp”.

“Với vai trò là cơ quan nhân quyền quốc gia, thanh tra nhân dân theo dõi và đánh giá tác động của siêu trợ cấp. Trong đó, cơ quan này cũng xem xét việc khoản trợ cấp mới ảnh hưởng như thế nào đến mức sống của người dân và liệu có xuất hiện nguy cơ mang tính hệ thống đối với những nhu cầu sống cơ bản hay không. Cơ quan đã nhận được một số đơn khiếu nại liên quan đến mức chi phí nhà ở theo định mức và các thay đổi khác trong chính sách hỗ trợ nhà ở. Hiện chúng tôi đang cân nhắc các bước đi tiếp theo,” bà Jana Gregorová, Giám đốc bộ phận pháp lý của cơ quan này, cho biết trong văn bản trả lời một đơn khiếu nại mà tòa soạn có trong tay.

Nguồn iDnes