Báu vật Nhà thờ Thánh Vitus lần đầu thực hiện hành trình lịch sử từ Praha tới New York
Khoảng 70 báu vật từ Praha đã được đưa tới New York, góp mặt trong triển lãm lớn nhất về các hiện vật của Nhà thờ chính tòa Thánh Vitus từng được tổ chức bên ngoài châu Âu.
Hàng chục báu vật có niên đại hàng thế kỷ từ Nhà thờ chính tòa Thánh Vitus ở Praha đã vượt Đại Tây Dương để tham gia một triển lãm quy mô lớn, khai mạc tại New York hôm nay. Đây là lần trưng bày lớn nhất về kho báu của nhà thờ từng được tổ chức bên ngoài châu Âu.
Khoảng 70 hiện vật từ Praha góp mặt trong triển lãm “Vẻ huy hoàng linh thiêng: Nghệ thuật nghi lễ Do Thái và báu vật Kitô giáo từ Nhà thờ Thánh Vitus ở Praha” (Sacred Splendor: Jewish Ritual Art and Christian Treasures from St. Vitus Cathedral in Prague), diễn ra tại Bảo tàng Do Thái ở New York từ ngày 18/9 đến ngày 7/2/2027.
Các hiện vật này nằm trong bộ sưu tập hơn 160 tác phẩm, phản ánh cách các cộng đồng Do Thái và Kitô giáo cùng sinh sống, thực hành tín ngưỡng và sáng tạo nghệ thuật tại Trung Âu từ thời Trung cổ đến thế kỷ XVII.
Những hòm đựng thánh tích Kitô giáo quý hiếm từ Nhà thờ Thánh Vitus được trưng bày bên cạnh các đồ dùng nghi lễ Do Thái, bản thảo, tác phẩm kim hoàn cùng nhiều hiện vật từng được chôn giấu trong các giai đoạn đàn áp và không được biết đến suốt nhiều thế kỷ.
Praha thời Trung cổ là tâm điểm
Praha giữ vai trò trung tâm lịch sử của triển lãm, phản ánh vị thế quan trọng của thành phố này với tư cách một trung tâm chính trị, tôn giáo nằm tại giao điểm của các tuyến thương mại châu Âu thời Trung cổ.
Dưới triều vua Charles IV, Nhà thờ Thánh Vitus được kiến tạo thành công trình Gothic nổi bật như ngày nay, sừng sững trong quần thể Lâu đài Praha. Nhà vua đã hiến tặng cho nhà thờ nhiều thánh tích quan trọng và đặt làm các hộp đựng tinh xảo, qua đó góp phần hình thành Kho báu Thánh Vitus.
Cùng thời kỳ đó, Praha đã có một cộng đồng Do Thái ổn định, sinh sống gần các khu dân cư Kitô giáo.
Triển lãm khám phá cách hai cộng đồng phát triển những truyền thống tôn giáo riêng biệt trong một môi trường nghệ thuật chung. Do các thợ thủ công Do Thái không được phép gia nhập các phường hội nghề nghiệp, nghệ nhân Kitô giáo thường chế tác sản phẩm cho cả khách hàng Do Thái lẫn Kitô giáo.
Trong số các công trình tiêu biểu được giới thiệu tại New York có Giáo đường Do Thái Cũ–Mới ở Praha và Tu viện Thánh Agnes gần đó. Cả hai đều do cùng một nhóm thợ xây Kitô giáo thực hiện.
Một điểm nhấn khác là việc lần đầu tiên trưng bày cùng nhau hai tác phẩm từ xưởng của Valentine Noh, nghệ nhân minh họa bản thảo người Bohemia vào cuối thế kỷ XV: một sách cầu nguyện Kitô giáo và một Kinh Thánh Hebrew có tranh minh họa.
Giao thoa văn hóa giữa những cuộc đàn áp
Triển lãm không mô tả sự chung sống thời Trung cổ như một giai đoạn hoàn toàn hòa hợp. Dù các tư tưởng nghệ thuật vượt qua ranh giới tôn giáo, cộng đồng Do Thái vẫn phải đối mặt với những hạn chế pháp lý, các cuộc trục xuất, bạo động bài Do Thái và nhiều hình thức đàn áp khác.
Sự tương phản này thể hiện rõ qua nhóm hiện vật từng thuộc sở hữu của người Do Thái thời Trung cổ. Chúng được chôn giấu trong những thời kỳ bạo lực và nằm dưới lòng đất suốt nhiều thế kỷ.
Khi đại dịch Cái chết Đen quét qua châu Âu vào thế kỷ XIV, các cộng đồng Do Thái bị vu cáo đầu độc giếng nước và gây ra dịch bệnh. Trước nguy cơ bị tấn công và trục xuất, một số gia đình đã chôn giấu đồ bạc, tiền xu và trang sức.
Triển lãm đặt những kho báu được khai quật này bên cạnh các hòm đựng thánh tích Kitô giáo đã được nhà thờ bảo quản liên tục trong hàng trăm năm.
Phần cuối của triển lãm tập trung vào thế kỷ XVI và XVII, giai đoạn đời sống tôn giáo và văn hóa Do Thái tại Praha phát triển mạnh mẽ với sự ra đời của các giáo đường mới, những tổ chức cộng đồng và ngành in ấn bằng tiếng Hebrew ngày càng mở rộng.
Ông Jiří Fajt, giám tuyển triển lãm và cũng là người từng tổ chức chuỗi triển lãm “Những mảnh ký ức” (Fragments of Memory) tại Dresden và Praha, nhận định với trang Novinky.cz rằng chủ đề này đặc biệt có ý nghĩa trong bối cảnh các xã hội một lần nữa phải đối mặt với căng thẳng giữa những nền văn hóa tôn giáo.
Bên cạnh các hiện vật lịch sử, “Vẻ huy hoàng linh thiêng” còn giới thiệu những tác phẩm đương đại khai thác các chủ đề về ký ức, lưu đày và bản sắc tôn giáo, trong đó có tác phẩm tehillim của nghệ sĩ người Anh Edmund de Waal.
Triển lãm diễn ra tại Bảo tàng Do Thái ở New York đến ngày 7/2/2027. Thông tin chi tiết được đăng tải trên trang web của bảo tàng.
Nguồn Expats
