Đề nghị cấm môi giới, giao dịch nhận con nuôi trên mạng xã hội

Đại biểu Quốc hội đề nghị cấm quảng cáo, môi giới, kết nối giao dịch nhận con nuôi trái phép trên mạng xã hội, nhằm ngăn nguy cơ trục lợi, mua bán trẻ em dưới danh nghĩa từ thiện.

Sáng 19/10, thảo luận tổ về dự án Luật Nuôi con nuôi (sửa đổi), đại biểu Nguyễn Thị Mỹ Hạnh (cán bộ Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Cà Mau) bày tỏ lo ngại về nguy cơ lợi dụng mạng xã hội để môi giới nhận con nuôi trái pháp luật.

Theo bà Hạnh, hiện chưa có quy định cụ thể để kiểm soát hoạt động cho, nhận con nuôi trên mạng xã hội, trong khi thực tế có một số hội nhóm tự phát có dấu hiệu núp bóng từ thiện để môi giới nhận con nuôi, trục lợi, thậm chí tiềm ẩn nguy cơ mua bán trẻ em.

Dù dự luật đã hướng đến tăng cường quản lý hoạt động nuôi con nuôi, bà cho rằng các quy định vẫn chưa đủ để kiểm soát việc đăng tải thông tin, tìm kiếm và thỏa thuận nhận con nuôi trên môi trường điện tử.

Để khắc phục, đại biểu đề nghị bổ sung quy định cấm quảng cáo, môi giới hoặc kết nối giao dịch nhận con nuôi trên mạng xã hội ngoài hệ thống được cơ quan nhà nước cấp phép. Các nền tảng mạng xã hội cũng cần có trách nhiệm sàng lọc, ngăn chặn, gỡ bỏ hội nhóm có nội dung vi phạm và thông báo cho cơ quan quản lý.

Bà Hạnh đồng thời đề nghị tăng cường giám sát trẻ sau khi được nhận nuôi, đặc biệt với các trường hợp có yếu tố nước ngoài. Việc theo dõi trẻ được nhận nuôi ở nước ngoài hiện chủ yếu dựa vào báo cáo của cha mẹ nuôi và cơ quan ngoại giao, trong khi cơ chế phối hợp xác minh khi có dấu hiệu bạo hành, xâm hại hoặc quyền lợi của trẻ không được bảo đảm còn hạn chế.

Đại biểu kiến nghị số hóa hồ sơ nuôi con nuôi, liên thông dữ liệu giữa Bộ Tư pháp, Bộ Ngoại giao và các tổ chức nuôi con nuôi quốc tế. Các cơ quan cần nghiên cứu thỏa thuận hợp tác tư pháp song phương để cơ quan chức năng Việt Nam có thể phối hợp với nước tiếp nhận xác minh khẩn cấp tình trạng của trẻ khi phát hiện dấu hiệu bất thường.

Lo ngại cơ sở bảo trợ giữ trẻ để trục lợi từ thiện

Cùng thảo luận, đại biểu Lưu Thị Thúy Hằng, viên chức Nhà hát Lạc Hồng tỉnh Phú Thọ, đề nghị bổ sung biện pháp ngăn chặn tình trạng cơ sở trợ giúp xã hội cố tình giữ trẻ nhằm trục lợi.

Theo bà Hằng, một số cơ sở ngoài công lập có nguy cơ lợi dụng việc nuôi dưỡng nhiều trẻ để kêu gọi tiền từ thiện, trong khi điều kiện chăm sóc không bảo đảm, thậm chí có thể xảy ra bạo hành, bóc lột sức lao động.

Đại biểu đề nghị bổ sung vào nhóm hành vi bị nghiêm cấm việc cơ sở trợ giúp xã hội cố tình cản trở hoặc không thực hiện trách nhiệm chuyển trẻ sang hình thức chăm sóc thay thế phù hợp khi trẻ đủ điều kiện, nhằm trục lợi.

Bà Hằng cũng cho rằng cơ chế giám sát sau khi trẻ được nhận làm con nuôi chưa đủ chặt chẽ. Theo dự thảo, trong ba năm kể từ ngày giao nhận con nuôi, cha mẹ nuôi phải báo cáo tình hình của trẻ 6 tháng một lần, UBND cấp xã có trách nhiệm kiểm tra, theo dõi. Người làm công tác xã hội chỉ tham gia hỗ trợ khi có yêu cầu.

Việc chủ yếu dựa vào báo cáo của cha mẹ nuôi có thể khiến cơ quan quản lý khó phát hiện những trường hợp chính người nhận nuôi ngược đãi, hành hạ hoặc bóc lột trẻ. Thời gian giám sát ba năm cũng chưa đủ, bởi nguy cơ trẻ bị bạo hành, xâm hại, buộc nghỉ học hoặc cưỡng bức lao động vẫn có thể xảy ra khi lớn hơn.

Bà đề nghị UBND cấp xã cử người làm công tác bảo vệ trẻ em hoặc công tác xã hội trực tiếp kiểm tra nơi trẻ sinh sống, đánh giá cả tình trạng sức khỏe và tâm lý, thay vì chỉ tiếp nhận báo cáo bằng văn bản. Việc kiểm tra nên thực hiện 6 tháng một lần trong ba năm đầu, sau đó tiếp tục giám sát hàng năm hoặc theo mức độ rủi ro cho đến khi trẻ đủ 18 tuổi.

Đại biểu cũng kiến nghị cập nhật thông tin về sức khỏe, học tập và hình ảnh của trẻ vào cơ sở dữ liệu điện tử về nuôi con nuôi, kết nối với cơ sở dữ liệu trẻ em. Việc người làm công tác xã hội tham gia đánh giá điều kiện nhận nuôi và kiểm tra sau nhận nuôi cần trở thành quy trình bắt buộc, có kinh phí thực hiện tại cấp xã.

Một nội dung khác được bà Hằng đề cập là bổ sung căn cứ chấm dứt việc nuôi con nuôi khi cha mẹ nuôi nhiều lần bị xử phạt hành chính hoặc có hành vi ngược đãi, hành hạ, xâm hại nghiêm trọng đến trẻ đã được cơ quan có thẩm quyền xác nhận, thay vì phải chờ bản án hình sự có hiệu lực.

Theo chương trình kỳ họp, Quốc hội sẽ thảo luận tại hội trường về dự án Luật Nuôi con nuôi (sửa đổi) ngày 2/11 và xem xét thông qua tại kỳ họp này.

(Theo VnExpress)