Người hút thuốc tại Cộng hòa Séc do thuế tiêu thụ đặc biệt cao đang phải mua thuốc lá trong nước với giá đắt nhất ở khu vực Trung Âu, và ngày càng thường xuyên hơn họ sang nước ngoài để mua - thậm chí gần đây còn sang cả Đức. Thông tin này xuất phát từ một nghiên cứu của nhà kinh tế Štěpán Křeček, được trình bày tại Đại học Kinh tế, Praha.

Theo nghiên cứu, việc tăng mạnh thuế từ năm 2020 đã đảo ngược xu hướng trước đây, khi người Đức và Áo từng sang Cộng hòa Séc để mua hàng. Hiện nay, đối với người tiêu dùng Séc, gần như luôn có lợi hơn khi mua thuốc lá ở nước ngoài, đặc biệt là tại Ba Lan.

Nghiên cứu cũng cảnh báo rằng việc tăng thuế không phải lúc nào cũng mang lại lợi ích cho ngân sách nhà nước. Do mức thuế khá cao và giá thuốc lá rẻ hơn ở các nước lân cận, ngân sách Cộng hòa Séc mỗi năm có thể bị thất thu tới 20 tỷ korun.

“Cho đến năm 2019, thì trong ba bao thuốc lá được bán tại Cộng hòa Séc thì có một bao được mua bởi người tiêu dùng từ Đức hoặc Áo. Nhu cầu này gần như đã biến mất và hiện nay tình hình đã đảo ngược — cứ trong năm bao thuốc lá được hút tại Cộng hòa Séc thì một bao là hàng giả hoặc là loại mà thuế tiêu thụ và DPH được thu ở nơi khác, chủ yếu là ở Ba Lan,” nhà kinh tế Štěpán Křeček cho biết.

Ông cũng bổ sung rằng lượng bán thuốc lá trong nước đã giảm mạnh — trong khi năm 2018 bán hơn 20 tỷ điếu, thì hiện nay chỉ còn khoảng một nửa.

Tỷ trọng thuế tiêu thụ từ các sản phẩm thuốc lá và nicotine trong tổng thu thuế đã giảm 30% so với năm 2018. Năm ngoái, nhà nước thu được 59,1 tỷ korun từ loại thuế này, tương đương 5,6% tổng thu ngân sách.

Theo Křeček, có nhiều nguyên nhân khiến việc tăng thuế không làm tăng thu ngân sách, bao gồm tốc độ tăng thuế không ổn định trong những năm gần đây, xu hướng chuyển sang các sản phẩm thay thế ít bị đánh thuế hơn, cũng như giá thuốc lá rẻ hơn ở các nước xung quanh. “Nghiên cứu cho thấy việc tăng thuế tiêu thụ tại Séc lại mang lại lợi ích lớn nhất cho ngân sách của Đức và Ba Lan,” ông nhận định.

Hiện nay, giá thuốc lá rẻ nhất tại Cộng hòa Séc cao hơn tất cả các nước láng giềng. Một bao thuốc rẻ nhất có giá khoảng 147 korun, trong khi ở Slovakia và Áo là 139 korun, và ở Ba Lan là 123 korun. Chỉ có các thương hiệu cao cấp là đắt hơn ở Đức.

Trong tương lai, tình hình sẽ còn chịu ảnh hưởng bởi kế hoạch hài hòa thuế tiêu thụ của Liên minh châu Âu. Chỉ thị này dự kiến có hiệu lực vào năm 2028 hoặc muộn nhất là 2032. EU đề xuất mức thuế tối thiểu là 200 euro trên 1.000 điếu hoặc 63% giá bán.

Để đáp ứng yêu cầu này, theo Křeček, Cộng hòa Séc sẽ phải tiếp tục tăng thuế khoảng 5% mỗi năm. Đến năm 2032, một bao thuốc trung bình sẽ có giá khoảng 217 korun.

Đối với một số nhóm sản phẩm khác, tốc độ tăng thuế sẽ còn cao hơn, trong khi một số loại khác thì hiện đã đáp ứng yêu cầu của EU. Ví dụ, thuế đối với thuốc lá điện tử hiện đã đủ cao, nhưng với túi nicotine thì cần tăng khoảng 15% mỗi năm, còn thuốc lá dùng cho shisha cần tăng khoảng 31% mỗi năm.

Tăng thuế trong gói củng cố ngân sách

Trong gói củng cố ngân sách, chính phủ tiền nhiệm của Thủ tướng Petr Fiala (ODS), trong đó Štěpán Křeček từng là cố vấn kinh tế, đã thiết lập lộ trình tăng dần thuế tiêu thụ đối với thuốc lá, thuốc lá nung nóng và các sản phẩm nicotine khác, cũng như thuế rượu.

“Mức tăng thuế theo kế hoạch hiện tại đã diễn ra lần gần nhất vào năm 2026 đối với rượu, và sẽ tiếp tục vào năm 2027 đối với thuốc lá,” người phát ngôn Bộ Tài chính Gabriela Krušinová cho biết.

Năm 2024, thuế tiêu thụ thuốc lá, xì gà và các sản phẩm liên quan đã tăng 10%, còn năm ngoái và năm nay mỗi năm tăng thêm 5%, và sẽ tiếp tục tăng vào năm sau.

Bà Krušinová nói với Novinky rằng các thay đổi tiếp theo về thuế tiêu thụ hiện đang được thảo luận nội bộ ở cấp làm việc, và “hiện chưa thể dự đoán kết quả”.

Tại Cộng hòa Séc, trong năm nay, thuế tiêu thụ thuốc lá được tính với phần cố định là 2,39 korun/điếu và phần tỷ lệ là 30% giá bán lẻ, với mức thu tối thiểu là 4,66 korun/điếu.

Điều này có nghĩa là với một bao 20 điếu, riêng thuế tiêu thụ tối thiểu đã là ít nhất 93,20 koruna. Ngoài ra còn cộng thêm thuế giá trị gia tăng DPH 21%, khiến thuế chiếm phần lớn giá bán cuối cùng.

(Theo Novinky)