Người Séc muốn sở hữu nhà riêng, nhưng khả năng tiếp cận nhà ở thấp nhất EU

Mua nhà riêng tại Séc khó nhất trong toàn Liên minh châu Âu (EU). Theo Chỉ số Thịnh vượng và Sức khỏe tài chính, người dân Séc cần hơn 13 năm lương thô để sở hữu một căn nhà. Tuy nhiên, xét trên bình diện chung, điều kiện nhà ở tại Séc lại đang cải thiện so với các nước trong EU. Dù vậy, gần một nửa người dân vẫn phải dành hơn 30% thu nhập ròng cho chi phí nhà ở, trong khi cứ 10 người thì có một người phải chi hơn một nửa thu nhập. Tình trạng này đặc biệt ảnh hưởng đến người trẻ, theo số liệu do Ngân hàng Tiết kiệm Séc (Česká spořitelna) và cổng thông tin Evropa v datech công bố.

Trong bảng xếp hạng chất lượng nhà ở tại châu Âu thuộc Chỉ số Thịnh vượng và Sức khỏe tài chính, Séc năm nay đã tăng từ vị trí thứ 23 lên thứ 17. Đây cũng là kết quả tốt nhất mà nước này từng đạt được ở hạng mục nhà ở trong khuôn khổ chỉ số trên, một phần nhờ nguồn vốn đầu tư vào xây dựng nhà ở ngày càng tăng. Tuy nhiên, bước tiến này không đến từ một chỉ số mang tính đột phá duy nhất, mà là kết quả tổng hợp của nhiều cải thiện nhỏ.

Kết quả tích cực hơn một phần nhờ quá trình phục hồi sau cuộc khủng hoảng năng lượng tiếp tục diễn ra. Hiện 4,1% hộ gia đình tại Séc không đủ khả năng sưởi ấm nhà ở, giảm so với mức 4,9% của một năm trước đó. Trong khi đó, tỷ lệ trung bình của Liên minh châu Âu cao hơn gấp đôi, ở mức 8,8%. Thu nhập tăng cũng góp phần cải thiện tình hình tài chính của các hộ gia đình. Theo Cơ quan Thống kê Séc (ČSÚ), tiền lương thực tế trong năm ngoái tăng 4,6%.

Theo nhóm tác giả bộ chỉ số, sự cải thiện còn đến từ chi phí thuê nhà tương đối thuận lợi. Ở hạng mục này, Séc đã vươn từ vị trí thứ 6 vào năm ngoái lên vị trí thứ 2 trong năm nay. Tuy nhiên, các số liệu có thể phần nào gây hiểu nhầm.

“Chính tính tương đối này là vấn đề lớn mà Séc đến nay vẫn chưa thể giải quyết. Chỉ số được tính dựa trên dữ liệu của trang Numbeo, trong đó so sánh chi phí thuê nhà với giá mua căn hộ. Vì vậy, kết quả này phản ánh giá mua nhà quá cao nhiều hơn là giá thuê nhà thấp,” nhóm tác giả nhận định.

Khó tiếp cận nhà ở thuộc sở hữu cá nhân

Theo nhóm tác giả, thực trạng trên cũng được thể hiện qua chỉ số về số năm thu nhập cần thiết để mua một căn hộ có mức giá trung bình. Tại Séc, người dân cần tới 13,3 năm lương thô, mức cao nhất trong toàn EU. Serbia và Kosovo cũng ghi nhận tình trạng tương tự.

Mặc dù khả năng tiếp cận nhà ở thuộc sở hữu cá nhân tại Séc thấp nhất trong số các quốc gia EU, tỷ lệ này đã cải thiện nhẹ so với năm trước. Năm ngoái, để mua một căn hộ trung bình, người dân cần số tiền tương đương 13,6 năm lương thô trung bình.

Dù vậy, Séc vẫn tụt từ vị trí thứ 25 xuống cuối bảng, thứ hạng nước này từng ghi nhận trong các năm 2022 và 2023. Nguyên nhân là tình hình tại các quốc gia khác cải thiện nhanh hơn đáng kể. Tại Hungary, số năm lương cần để mua nhà giảm từ 13,6 xuống 11,9 năm; tại Slovakia giảm từ 13,2 xuống 11,7 năm và tại Slovenia giảm từ 13,4 xuống 11,4 năm. Ireland là quốc gia có nhà ở thuộc sở hữu cá nhân dễ tiếp cận nhất, khi người dân cần số tiền tương đương 6,2 năm lương trung bình, tiếp theo là Bỉ và Phần Lan.

Các tác giả bộ chỉ số không kỳ vọng tình hình tại Séc sẽ sớm được cải thiện. Theo Cơ quan Thống kê Séc (ČSÚ), giá căn hộ tại nước này tăng 10,6% trong năm ngoái, trong khi mức lương trung bình chỉ tăng 7,2%.

Các khoản vay thế chấp cũng trở nên đắt đỏ hơn. Theo ČBA Hypomonitor, lãi suất trung bình đối với các khoản vay mới đã tăng lên 5% vào tháng 8. Ngoài ra, từ tháng 4, các giới hạn nghiêm ngặt hơn của Ngân hàng Trung ương Séc (ČNB) đối với khoản vay thế chấp đầu tư cũng bắt đầu có hiệu lực.

“Giá trị trung bình của một khoản vay thế chấp hiện vào khoảng 4,2 triệu korun,” bà Tereza Hrtúsová, chuyên gia phân tích của Ngân hàng Tiết kiệm Séc, cho biết. Theo bà, khoảng cách giữa Praha và các khu vực khác đã có xu hướng thu hẹp trong năm qua. “Tuy nhiên, xét về khả năng chi trả thực tế, tình hình không có gì thay đổi. Praha và Brno vẫn là hai khu vực đô thị có chi phí nhà ở đắt đỏ nhất,” bà nói thêm.

Theo bộ chỉ số, giá một căn hộ trung bình tại Séc tương đương với khoảng 29 năm trả tiền thuê nhà ở mức trung bình. Tại trung tâm các thành phố, con số này thậm chí lên tới gần 31 năm, trong khi tại Ireland chỉ chưa đầy 13 năm. Tuy nhiên, như đã đề cập, thứ hạng cao của Séc trong hạng mục thuê nhà chủ yếu phản ánh mức giá mua nhà quá đắt đỏ.

“Việc chi phí mua căn hộ tiếp tục tăng cao so với thuê nhà cũng góp phần giúp Séc cải thiện thứ hạng trong năm nay. Trong khi đó, tỷ lệ này lại giảm tại một số quốc gia như Pháp và Slovakia. Tuy nhiên, giá thuê nhà cũng liên tục tăng trong dài hạn. Theo Chỉ số Giá thuê nhà Deloitte, giá thuê tại các thành phố thủ phủ vùng hiện cao hơn gấp đôi so với năm 2014,” nhóm tác giả Chỉ số Thịnh vượng và Sức khỏe tài chính cho biết.

Cần xem xét kết quả so sánh giữa các nước EU trong bối cảnh tổng thể

Các dữ liệu được công bố cho thấy không thể chỉ nhìn nhận từng chỉ số riêng lẻ cũng như bảng xếp hạng chung trong EU từ góc độ của riêng Séc. Việc nước này tăng sáu bậc cần được đánh giá trong bối cảnh rộng hơn.

“Chỉ số này so sánh Séc với các quốc gia khác. Vì vậy, sự cải thiện thứ hạng đôi khi đơn giản là do các nước khác có kết quả kém hơn và bị tụt lại trong bảng xếp hạng,” ông Tomáš Odstrčil, chuyên gia phân tích của cổng thông tin Evropa v datech, nhấn mạnh.

Điều này phần nào lý giải vì sao dù tăng hạng chung, Séc vẫn đứng cuối ở một số lĩnh vực. “Nguyên nhân là chỉ số tổng hợp – nơi vị trí của chúng tôi được cải thiện – bao gồm hàng loạt tiêu chí. Tình hình tại mỗi quốc gia liên tục thay đổi theo những chiều hướng khác nhau. Trong khi đó, ở một số lĩnh vực khác, chúng tôi đã nhích lên vị trí tốt hơn,” ông Michal Skořepa, chuyên gia kinh tế của Ngân hàng Tiết kiệm Séc và Chủ tịch Ủy ban Dự báo Ngân sách, cho biết.

Khảo sát: Người Séc chuộng sở hữu nhà ở

Mặc dù giá căn hộ tại Séc nếu tính theo số năm lương là cao nhất EU, người dân vẫn mong muốn sở hữu nhà riêng và gần 70% hiện sống trong nhà thuộc quyền sở hữu của mình. Đây là kết quả khảo sát do Ngân hàng Tiết kiệm Séc và dự án Evropa v datech phối hợp với công ty nghiên cứu thị trường Ipsos thực hiện, được công bố cùng Chỉ số Thịnh vượng.

Theo nhóm tác giả, mức độ coi trọng nhà ở thuộc sở hữu cá nhân của người Séc cũng được thể hiện qua sự hài lòng đối với từng loại hình nhà ở.

“Nhìn chung, người dân hài lòng với nơi ở hiện tại, bất kể loại hình nhà ở, với gần 83% số người được hỏi bày tỏ sự hài lòng. Tuy nhiên, khi so sánh giữa chủ sở hữu và người thuê, những người sở hữu nhà hoặc căn hộ thường hài lòng hơn đáng kể,” kết quả khảo sát cho thấy.

Theo khảo sát, chỉ một phần ba dân số có thể hình dung mình sẽ sống trong nhà thuê suốt đời, trong khi chỉ một phần tư coi thuê nhà là lựa chọn thay thế đầy đủ cho việc sở hữu nhà. Cứ năm người Séc thì có một người cho rằng tiền thuê nhà chỉ là khoản tiền lãng phí.

Khảo sát cũng cho thấy nhiều người sẵn sàng hy sinh không ít để sở hữu nhà riêng. Họ thường chấp nhận điều chỉnh yêu cầu về vị trí hoặc diện tích căn hộ, ngôi nhà mơ ước. Người Séc cũng sẵn sàng chuyển đến nơi khác để tìm nhà ở có giá phù hợp, ngay cả khi phải đánh đổi sự tiện nghi.

“Khoảng 20% người được hỏi không ngại mua bất động sản trong tình trạng xuống cấp rồi tự bỏ công sức và tiền bạc để cải tạo. Chỉ 13% người Séc không sẵn sàng nhượng bộ bất kỳ tiêu chí nào,” nhóm tác giả cho biết.

Bên cạnh hình thức sở hữu nhà ở truyền thống, người dân còn có nhiều lựa chọn khác ngoài thuê nhà. “Hơn 40% người Séc có thể cân nhắc sống quanh năm tại nhà nghỉ dưỡng chata, miễn là công trình được cải tạo phù hợp để cư trú lâu dài. Khoảng 21,4% dân số sẵn sàng xem xét sống trong nhà di động và tỷ lệ tương tự có thể hình dung việc ở trong nhà lắp ghép dạng mô-đun. Trong khi đó, 36% người Séc vẫn chỉ muốn sống trong căn hộ hoặc nhà ở truyền thống,” kết quả khảo sát cho thấy.

Mặc dù sở hữu nhà riêng vẫn là mục tiêu hàng đầu và được coi là sự bảo đảm cho tương lai, người Séc không hoàn toàn bác bỏ phương án thuê nhà.

“Trong số những người hiện không coi thuê nhà là lựa chọn có thể thay thế hoàn toàn việc sở hữu nhà, 47% cho biết sẽ thay đổi quan điểm nếu tiền thuê thấp hơn đáng kể so với khoản trả góp vay thế chấp. Với 38%, yếu tố quyết định là hợp đồng thuê không xác định thời hạn; còn một phần ba mong muốn được bảo đảm giá thuê không tăng đột biến. Có 46% người Séc sẵn sàng thuê hoặc cân nhắc thuê nhà với mức giá thấp hơn giá thị trường,” nhóm tác giả cho biết.
 

(Theo ČT24)